Diplomasi
Pakistan-Suudi Arabistan anlaşmasında neler vardı?

Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasında Mekke’de imzalanan ortak savunma paktının ayrıntıları tartışılmaya devam ediyor.
Eylül 2025 yılında İslamabad ile Riyad arasında imzalanan “Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması”, Türkiye’nin de dahil olduğu üçlü paktın zemini olarak gösteriliyor.
Geçen nisan ayında Drop Site’ta Murtaza Hussain imzasıyla yayınlanan makale, ikili anlaşmanın gizli kalan yönlerini ortaya seriyordu.
Pakistan-Suudi Arabistan savunma anlaşmasının ayrıntıları hiçbir zaman kamuoyuna açıklanmadı, hatta Pakistan parlamentosunda bile görüşülmedi.
Haberde, Pakistan’ın hem İran hem de ABD ile iyi ilişkiler içinde ve Suudi Arabistan’dan gelen mali desteğe büyük ölçüde bağımlı olduğu hatırlatılıyor.
İslamabad-Riyad savunma işbirliği 1980’li yıllara uzanıyor
11 Nisan Cumartesi günü, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İslamabad’da İranlı liderlerle müzakereler yürüttüğü sırada, Suudi Savunma Bakanlığı, savunma anlaşması kapsamında Pakistan’ın savaş uçakları da dahil olmak üzere kuvvetlerini Suudi Arabistan’a gönderdiğini duyurmuştu.
Açık kaynaklı istihbarat gözlemcileri, Pakistan’ın aslında aralık ve ocak ayları boyunca askeri teçhizatın hava nakliyesini gizlice sürdürdüğünü belirtmişti.
Drop Site’a göre, İslamabad’da önemli müzakerelerin yapıldığı bir günde gelen bu açıklama, İran’a yönelik bir baskı biçimi olarak görülebilirdi.
Dikkat çeken bir nokta ise, Pakistan hükümetinin bu sevkiyatlarla ilgili herhangi bir açıklama yapmamış olmasıydı.
Pakistanlı yetkililer, 1980’lerden beri çeşitli şekillerde yürürlükte olan bir anlaşmaya zaman zaman atıfta bulunsa da, anlaşmanın ayrıntıları büyük ölçüde gizli kalmıştı.
Pakt, 14 Aralık 1982 tarihinde iki ülke arasında imzalanan gizli bir mutabakatla başlamıştı. 30 Temmuz 2005 tarihinde ise “Askeri İşbirliği Anlaşması” (MCA) başlıklı revize edilmiş bir versiyon imzalanmıştı.
Drop Site tarafından bir kopyası elde edilen gizli 2005 anlaşması, MCA’nın amacının “eğitim, personel görevlendirme, savunma üretimi ve teknoloji transferi, deneyim paylaşımı, silah, teçhizat, yedek parça ve askeri sağlık hizmetlerinin satın alınması gibi alanlarda genişleme yoluyla iki ülke arasındaki askeri alandaki işbirliğini geliştirmek ve güçlendirmek” olduğunu belirtiyor.
Belge ayrıca, her iki tarafın da zaman içinde anlaşmayı değiştirmesine ve genişletmesine izin veren hükümler içeriyor.
2005 tarihli anlaşma önemli olmakla birlikte, ikili askeri ilişkilerin kapsamını eğitim ve teçhizat paylaşımı alanlarındaki işbirliğiyle sınırlı tutuyordu.
Anlaşma, Pakistan’ı fiili askeri harekâta katılmaya veya Suudi Arabistan’ın savunması için sorumluluk üstlenmeye mecbur etmiyordu.
Sonraki yıllarda, Pakistan’ın Riyad’a yönelik taahhütlerinin kapsamı önemli ölçüde genişleyecekti.
İmran Han, Riyad ile anlaşma imzalamak istemiyordu
Ağustos 2021’de, savunma anlaşmasına ilişkin yeni bir değişikliğin özeti, dönemin Başbakanı İmran Han’ın hükümetine gönderildi.
Bu değişiklik, anlaşmaya son derece önemli yeni bir bileşen ekleyerek, Pakistan’ı ilk kez talep edilmesi halinde Suudi hükümetinin fiziksel savunmasına katılmaya fiilen taahhüt altına alıyordu.
Pakistan’ın dış politikası uzun süredir ülkenin güçlü ordusu tarafından belirleniyor. Bu kurum, on yıllardır ülkenin “demokratik kurumlarının” yetki alanı dışında gizli anlaşmalar ve diplomatik faaliyetler yürütüyor.
Ne var ki, 2005 tarihli anlaşmaya ilişkin bu değişiklik, neredeyse bir yıl boyunca İmran Han’ın masasında bekledi.
Pakistan’ın yükümlülüklerine ilişkin tanımlama, Suudi hükümetinin talebi üzerine mücadele edilecek tehdidin dış kaynaklı mı yoksa iç kaynaklı mı olduğu sorusunu da belirsiz bırakıyordu.
Hassas bilgileri tartışmak için isimsiz kalmak isteyen iki eski yetkiliye göre, Han, Pakistan ordusunu yabancı bir savaşa katılmaya mecbur kılacak bir anlaşmayı imzalamaktan çekiniyordu.
Değişiklik metninde şöyle belirtiliyordu:
“İkinci taraf [Pakistan], birinci tarafın talebi üzerine, birinci tarafın güvenlik, emniyet, egemenlik, toprak bütünlüğü ve çıkarlarını etkileyen herhangi bir tehditle mücadele etmesine destek olmak üzere, kuvvetlerini Suudi Arabistan Krallığı’na göndermekle yükümlüdür. Bu tür düzenlemelerin ayrıntılarını netleştirmek üzere, her iki taraf arasında bir protokol imzalanacak ve bu anlaşmaya eklenecektir.”
Belgenin metni, Pakistan’a kapsamlı yükümlülükler getirirken, Suudi Arabistan’ı herhangi bir somut karşılıklı destek taahhüdüne bağlamamıştı.
Bunun yerine, Suudi Arabistan yıllar boyunca Pakistan’ın istikrarsız ekonomisine mali destek sağlıyordu.
Krallık şu anda Pakistan Merkez Bankası’nda 5 milyar dolardan fazla mevduata sahip ve bu mevduatlar periyodik olarak yenileniyor.
Ağustos 2021 ile Nisan 2022 arasında, Pakistan ordusuna yakın yorumcular, Riyad’a yönelik politika konusunda hükümete sürekli baskı uyguladılar.
Hatta nlaşmayı imzalamakta tereddüt etmeye devam eden Han’ın, ülkenin Suudi Arabistan ile ilişkilerini mahvettiğini iddia ettiler.
Han’ın önde gelen eleştirmenlerinden Najam Sethi, o dönemde yazdığı bir köşe yazısında, “[Eski Kara Kuvvetleri Komutanı] General Kamer Cavid Bajwa, İmran Han’ın ihlalleri nedeniyle veliaht prens Muhammed bin Selman’ın kırılan kalbini yatıştırmak için Krallık’a sayısız kez ziyaretlerde bulundu” diye yazıyordu.
Anlaşmanın karşılıklı savunma maddesindeki belirsizlikler
2025 SMDA’yı duyuran Suudi Arabistan-Pakistan ortak basın açıklamasına göre, “Anlaşma, her iki ülkeden birine yönelik herhangi bir saldırının her ikisine de yönelik bir saldırı olarak kabul edileceğini belirtmektedir.”
Fakat bu tür bir karşılıklılığın hangi koşullarda devreye gireceği belirsizliğini koruyor. Suudi Arabistan’ın bir çatışma durumunda Pakistan’a askeri yardım sağlama kapasitesi sınırlı.
İslamabad’ın başlıca stratejik rakibi, Riyad ile yakın siyasi ve iktisadi bağlara sahip olan Hindistan olmaya devam ediyor.
Pakistan ayrıca şu anda Afganistan ile zaman zaman şiddetlenen bir çatışmanın içinde ve Suudi Arabistan bu savaşta Pakistan’a maddi yardım sağlamadı.
Drop Site’a göre sayısız özel anlaşmaya rağmen, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında anlamlı bir güvenlik işbirliğini fiilen hayata geçirme konusunda zorlu bir geçmiş bulunuyor.
2015 yılının başlarında Suudi Arabistan, Yemen’i işgal etmek üzere bir askeri koalisyon kurdu. Bu koalisyon, Suudiler ve Körfez müttefikleri tarafından tanınan hükümeti başkent Sana’dan çıkmaya zorlayan Ensarullah hareketini (Husiler) hedef alıyordu.
O dönemde Riyad, bu grupla mücadelede yardımcı olması için Pakistan’dan savaş gemileri, uçaklar ve kara birlikleri sağlamasını istedi.
Bu talep, on yıllardır süren mali desteğe ve 2005 tarihli MCA’nın imzalanmasının bu tür bir işbirliğini mümkün kılacağı varsayımına dayanıyordu.
Fakat net bir ikili çerçeve bulunmaması ve ülkeyi Yemen’de giderek çirkinleşen bir iç savaşa dahil etmek istememesi nedeniyle, dönemin Başbakanı Navaz Şerif konuyu Pakistan parlamentosuna havale etti.
Nisan 2015’te, partiler arası nadir görülen bir demokratik uzlaşma örneği sergileyen Pakistan Ulusal Meclisi, Yemen savaşına askeri katılımı reddeden ve arabuluculuk rolünü mümkün kılmak için tarafsızlık çağrısı yapan bir karar aldı.
Oylama, Riyad için utanç vericiydi ve Suudi-Pakistan ilişkileri için bir şok oldu.
İran savaşı anlaşmanın sınırlarını gösteriyor
İran savaşı, anlaşmanın uygulanıp uygulanamayacağı ve nasıl uygulanabileceği sorusunu bir kez daha gündeme getirdi.
2025 yılında imzalanan savunma paktının mevcut hali şimdiden sorgulanmaya başlandı. Zira Pakistan, şu anda Pakistan halkı arasında geniş destek gören İran’ı hedef alan bir askeri çatışmaya dahil olmaktan çekiniyor.
Pakistan ordusunun karar alma süreçlerine aşina olduğu belirtilen bir kaynak, 28 Mart’ta Pakistan’ın arabuluculuk çabalarını konu alan bir Financial Times makalesinde, “Suudi anlaşması bizim için bir sorun haline geliyor,” diye belirtiyordu.
Bu yorumlar, Pakistan’ın anlaşmadan ne elde etmeyi beklediğine de ışık tuttu:
“Bunun caydırıcılık karşılığında nakit olması gerekiyordu. Fakat Suudi Arabistan’dan yeni bir yatırım almadık ve caydırıcılık da başarısız oldu.”
İran, Tahran’a yönelik saldırılara destek veren ve Suudi askeri tesislerinde konuşlanmış ABD güçlerine sayısız saldırı düzenledi.
6 Nisan’da, kendi enerji altyapısına yönelik İsrail saldırılarına misilleme olarak İran, Suudi Arabistan’ın Cübeyl petrokimya kompleksini de bombaladı.
Bu kompleks, dünyanın en büyük sanayi komplekslerinden biri olup, bazı raporlara göre Suudi GSYİH’sinin %7’sini oluşturuyor.
Şu an için bu konuşlandırma büyük ölçüde sembolik nitelikte ve savaşın genel seyrine hemen bir etkisi olması pek olası görünmüyor.
Drop Site’a isimsiz kalmak koşuluyla konuşan bir Pakistanlı askeri uzman, Suudi topraklarındaki bu konuşlandırmanın mevcut senaryoda sınırlı bir fayda sağladığını belirtmişti.
İran, Arap Yarımadası’na kara saldırısı düzenlemiyor ve düzenlemesi de beklenmiyor. Pakistan’ın füze ve insansız hava aracı savunmasına vereceği destek de, Riyad’ın halihazırda yararlandığı ABD kaynaklı savunma desteğine pek bir katkı sağlamayacaktı.
Tamamen savunma amaçlı olan anlaşmanın mevcut şartları uyarınca, Suudi Arabistan, Pakistan’dan İran’a karşı –Suudi topraklarından bile olsa– misilleme yapmasını talep edemiyor.
İran’dan Pakistan topraklarından başlatılacak bir saldırı da olası görünmüyor ve muhtemelen SMDA’nın kapsamı dışında kalacak.
Pakistan’daki Şii nüfus kritik önemde
İran ile sınırlı bir çatışma bile Pakistan içinde siyasi açıdan son derece hassas bir konu olacak.
Bu durum, Pakistan’ı İsrail liderliğindeki koalisyonun tarafına yerleştirecek ve bu bağlılık, birçok Pakistanlı arasında son derece popüler olmayan bir tutum olacak.
Ayrıca, sınırında halihazırda iki düşman ülkeyle karşı karşıya olan bir ülke için “stratejik bir kabus” olacak ve Tahran ile ilişkilerin bozulması halinde tamamen kuşatılma riskini doğuracak.
Pakistan’da İslamabad ile Tahran arasında güçlü bir köprü görevi gören geniş bir Şii nüfus bulunuyor ve bu çatışma, hükümetle gerginliği artırdı.
Mart ayı sonlarında, savaşla ilgili endişelerini dile getiren önde gelen Şii din adamlarıyla yapılan bir toplantıda, Genelkurmay Başkanı Asım Münir’in toplananlara “İran’ı seviyorsanız, İran’a gidin” dediği bildirilmişti.
Şii partilerin çatı örgütü olan Müslüman Birlik Hareketi’nin başkan yardımcısı Seyid Ahmed İkbal Rizvi, kaydedilen bir açıklamada şu şekilde karşılık verdi:
“Genelkurmay başkanının sözlerine cesurca yanıt veriyoruz: Ülkemizi seviyoruz ama bu savaş doğru ile yanlış arasında. Biz doğru tarafta, İran’ın yanındayız.”
Bu bağlamda, İslamabad’ın barış elçisi olarak hareket etme konusundaki kararlılığını sürdürmesi, kendi çıkarlarını da tehlikeye atabilecek stratejik bir felaketi önleme çabası olarak mantıklı.
Müzakerelerin çöküşünün ertesi günü yaptığı açıklamada, Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Pakistan’ın Washington ile Tahran arasındaki uçurumu kapatmanın bir yolunu bulmaya devam edeceği umudunu dile getirdi.
Dar, “Tarafların ateşkes taahhütlerini sürdürmeleri zorunludur. Pakistan, İran ile ABD arasındaki iletişimi ve diyaloğu kolaylaştırmak için bugüne kadar üstlendiği rolü önümüzdeki günlerde de oynamaya devam edecektir,” demişti.
Diplomasi
Trump’la el sıkışmadan hemen önce Xi ve Putin’den Batı’nın ‘korumacılığına’ ve yaptırımlarına sert eleştiri

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping çarşamba günü ticarette korumacılığa karşı mücadele etme sözü verirken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Batı’nın yaptırımlarını eleştirdi. İki liderin açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump ile yapılacak kritik üçlü zirve öncesinde geldi.
Xi ve Putin, Çin’in güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) CEO Zirvesi’nde konuştu. Trump ise bu hafta Manila’da ABD’nin bölgedeki önemli müttefikleriyle yaptığı görüşmelerin ardından, liderlerin konuşmalarından birkaç saat sonra Çin’e ulaştı.
Xi, Trump’ı havaalanında karşıladı. Bu, Xi’nin devlet başkanı olduğu tarihten bu yana yabancı bir lideri ilk kez havaalanında karşılaması anlamına geliyordu. Xi böylece, iki liderin son kez bir araya geldiği eylül ayında Trump’ın kendisini Joint Base Andrews Hava Üssü’nde karşılamasına aynı şekilde karşılık vermiş oldu.
İki lider kısa süre kucaklaşarak birkaç kelime konuştuktan sonra kendilerini bekleyen araçlara yöneldi.
Çin devlet haber ajansı Xinhua’nın aktardığına göre Xi, “Çin, nezaket kurallarına önem veren bir ülkedir ve kendisine gösterilen nezakete karşılık verme geleneğine sahiptir” dedi.
Xi, Trump ile Çin-ABD ilişkilerini, Asya-Pasifik işbirliğini ve küresel gelişmeleri ele almayı sabırsızlıkla beklediğini belirtti.
Xinhua’nın haberine göre Trump da Xi ile yaptığı bütün görüşmelerin “çok hoş” geçtiğini söyledi.
İki lider daha sonra Putin ve diğer liderlerle birlikte APEC Zirvesi’nin düzenlendiği alana geçti. Burada liderler birbirleriyle tokalaştı, aile fotoğrafı çektirdi ve ziyafete katıldı.
Xi, Putin ve Trump perşembe günü zirve kapsamında üçlü bir görüşme gerçekleştirecek. Görüşmede Ukrayna savaşı, ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaş, ticaret, yapay zekâ ve nükleer silahlar gibi kritik konuların ele alınması bekleniyor.
Üçlü zirve, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği arasında 1945 yılında düzenlenen Yalta Konferansı’yla karşılaştırılıyor. Yalta Konferansı, nüfuz alanlarının belirlenmesi ve İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin şekillenmesi bakımından tarihî bir dönüm noktası olmuş, aynı zamanda büyük güçlerin küçük ülkelerin kaderini kendi aralarında belirlediği anlaşmaların simgesi haline gelmişti.
Bu karşılaştırmalar, dünyanın en büyük askerî güçlerinin kendi çıkarlarını gözetirken diğer ülkelerin çıkarlarını göz ardı edebileceğinden endişe eden bazı Avrupa ve Asya başkentlerinde de tedirginliğe yol açtı.
Xi, zirvenin açılış konuşmasında “serbest ve açık ticarete” destek verilmesi çağrısında bulundu. Böylece Trump yönetiminde gümrük tarifelerini artıran ve dış politikada daha sert bir çizgi benimseyen ABD’nin aksine, Çin’i uluslararası alanda istikrarlı bir ortak olarak konumlandırmaya çalıştı.
Xi’den APEC Zirvesi’nde Trump’ın korumacı politikalarına karşı serbest ticaret çağrısı
Xi’nin mesajı Küresel Güney’de karşılık bulabilir
Xi’nin açıklamaları, Washington’ın Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş yapay zekâ çiplerine Çin’in erişimini daha da kısıtlayan yeni önlemler açıklamasının ardından geldi. Söz konusu kısıtlamalar, Pekin ile Washington arasındaki kırılgan ticaret ateşkesini daha da karmaşık hale getirebilir. Çin ise bu adımlara misillemeyle karşılık vereceğini duyurdu.
Xi, iş dünyasının temsilcilerine hitaben yaptığı konuşmada şunları söyledi:
“Dünya Ticaret Örgütü’nün merkezinde yer aldığı, kurallara dayalı çok taraflı ticaret sistemini kararlılıkla savunmalı, serbest ve açık ticareti ve yatırımları desteklemeliyiz.”
Batılı ticaret ortakları, Çin’i tüketim yerine imalat sektörünü destekleyen politikalarla yıllık 1 trilyon doları aşan dış ticaret fazlası vermekle eleştiriyor.
Pekin, büyüme modelinin dünyanın en zengin ekonomilerini yakalamaya çalışan bir ülke için uygun olduğunu savunuyor. Ancak Washington ve Brüksel, Çin’in tedarik zincirlerindeki hâkimiyetinin Pekin’e jeopolitik bir koz sağladığından endişe ediyor. Ayrıca Çin’in ekonomi politikalarının kendi sanayilerini ve istihdamlarını tehdit ettiğini ileri sürüyorlar.
Xi, Çin’in sanayi altyapısına ve yeni teknolojilere yatırım yapmayı sürdüreceğini belirtti. Dünyanın ikinci büyük ekonomisinin gümrük tarifelerini düşüreceğini ve pazarlarını daha fazla dışa açacağını söyleyen Xi, korumacılığa ve tek taraflı politikalara karşı mücadele edeceklerini vurguladı.
The Asia Group’un ortağı ve dijital uygulamalar biriminin başkanı George Chen, Xi’nin açıklamalarını Reuters’a şöyle değerlendirdi:
“Bu mesajın Küresel Güney’deki birçok ülkede karşılık bulması muhtemel. Ayrıca Pekin’in kendi teknoloji stratejisini Washington’ın yaklaşımından farklı gösterme çabalarını da güçlendiriyor.”
Trump’ın Asya ziyareti, Cumhuriyetçi Parti’nin ara seçimlerde uğradığı yenilgiden bu yana bölgeye yaptığı ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor. Öte yandan Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang ve Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kişiyle ilgili iddialar da iki ülke arasındaki gerilimi artırıyor.
Takaichi’ye soğuk karşılama
Avustralya, Kanada, Güney Kore ve diğer ülkelerin liderleri Çin’e vardıklarında dans gösterileri ve tüfeklerini havaya kaldıran askerlerin yer aldığı törenlerle karşılandı.
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ise ülkeye inişinin ardından herhangi bir karşılama töreni düzenlenmeden doğrudan aracına götürüldü.
Takaichi’nin Çin ziyareti, Pekin ile Tokyo arasında bir yıl önce başlayan gerilimin gölgesinde gerçekleşiyor. Söz konusu gerilim, Takaichi’nin Çin’in Tayvan’a yönelik bir hamlesinin Japonya topraklarını da tehdit etmesi halinde Tokyo’nun askerî güç kullanabileceğini söylemesiyle başlamıştı.
APEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Ukrayna’nın, Kırım’ı Rusya’ya bağlayan ve stratejik öneme sahip Kerç Köprüsü’nü ağır hasara uğratmasının ardından konuşan Putin, Xi’den sonra kürsüye çıktı.
Putin konuşmasında Batılı güçleri “eski hegemonlar” olarak nitelendirdi.
Avrupa’nın “aşağılayıcı bir gerileme” içinde olduğunu söyleyen Putin, Ukrayna’ya yönelik askerî harekâtının ardından Rusya’ya uygulanan yaptırımların ters teptiğini vurguladı.
Putin şunları söyledi:
“Deneyimler, ekonomik hâkimiyetin ve fiilî zorlamanın geleneksel araçlarının büyük ölçüde işlevini yitirdiğini, korkutucu güçlerinin önemli bir bölümünü kaybettiğini gösterdi.”
“Yaptırımlar, gümrük tarifeleri ve ihracat kısıtlamaları hâlâ belirli ölçüde caydırıcı etki yaratabilir. Ancak bunlar rakip ekonomilerin büyümesini durdurmak bir yana, onları çökertmeye bile muktedir değildir.”
Trump ise Manila’da yaptığı açıklamada, Güney Çin Denizi’ndeki tartışmalı bölgeler nedeniyle Pekin ile giderek artan gerilim yaşayan Filipinler’le savunma işbirliğini derinleştirme sözü verdi.
Trump daha önce Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile Çin’de görüşebileceği ihtimalini de gündeme getirmişti. Ancak böyle bir görüşme henüz doğrulanmadı.
Kremlin bu hafta üçlü zirvenin Yalta Konferansı’yla karşılaştırılmasını “siyaset bilimcilerin oyunları” olarak nitelendirerek reddetti. Bununla birlikte görüşmenin dünya meseleleri üzerinde büyük etkisi olacağını belirtti.
Pekin ise üçlü zirvenin dünya barışına katkı sağlayacağını açıkladı.
Putin, dünyanın “çalkantılı” bir dönemden geçtiğini ancak anlaşmazlıkların “müzakere masasına oturularak” çözülebileceğini söyledi.
Rusya Devlet Başkanı sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu nedenle yaklaşan üçlü görüşmenin büyük faydalar sağlayabileceğini düşünüyorum.”
Rus basını ve uzman camiası APEC Zirvesi’ni nasıl değerlendirdi?
Diplomasi
Venezuela İran’a çattı, İsrail’e heyet gönderdi

Venezuela hükümeti, İranlı üst düzey bir diplomatın “Venezuelalıları aşağıladığını” öne sürdüğü açıklamalarını reddetti.
Asya’dan Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Eduardo Ramírez sosyal medyadan yaptığı açıklamada, “Venezuela, anlaşmazlıkların diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesini savunan barışçıl bir ülkedir. Ulusal kurumlara saygı gösterilmesini ve halkımızla ilgili tüm karşılaştırmaların sonlandırılmasını talep ediyoruz,” diye yazdı.
Tartışma, İran devlet medyasında Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ile yapılan bir röportajdan kaynaklandı.
Garibabadi, röportajda ABD’nin tehditlerini reddetti ve Tahran’ın diplomasiye, iktisadi ablukaya ya da askeri saldırıların yeniden başlamasına hazır olduğunu söyledi:
“İran İslam Cumhuriyeti, cumhurbaşkanının [Nicolás Maduro] kaçırılmasının ülkenin boyun eğmesine yol açabileceği Venezuela da, iktisadi abluka altına alınabilecek Küba da değil.”
Ramírez’in açıklamasının ardından Garibabadi, gerginliği yatıştırmaya çalışarak, Maduro’nun kaçırılması ve Küba’ya uygulanan ablukanın “bağımsız devletlere karşı ABD’nin yasadışı eylemleri”ne örnek olduğunu iddia etti.
Bu olay, Temmuz ayında yaşanan bir olayın devamı niteliğinde. O olayda, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı, ABD’nin askeri saldırısı ve Maduro’nun kaçırılmasının ardından “herkesin korktuğu ve geri adım attığı” Venezuela’nın “İran olmadığı”nı teyit ettiğini söylemişti.
Bu sözlerin ardından, Delcy Rodríguez’in geçici başkanlık görevini yürüttüğü hükümet, İran büyükelçisini çağırarak resmi bir protesto notu sunmuştu.
Geçici Cumhurbaşkanı Rodríguez ve eski Savunma Bakanı Vladimir Padrino López dahil olmak üzere Venezuelalı yetkililer, saldırıya yanıt vermeme kararını meşrulaştırdılar ve bunun yerine Washington ile “diplomasi” yolunu benimsediler.
O zamandan bu yana geçen aylarda, Rodríguez’in geçici yönetimi, 28 Şubat’taki ABD-İsrail saldırı savaşına İran’ın verdiği tepkiyi kınamak da dahil olmak üzere, Venezuela’nın dış politikasını Washington ile yeniden uyumlu hale getirmeye devam ediyor.
Diplomatik U-dönüşünün bir başka göstergesi olarak Venezuela, İsrail ile ilişkilerin normalleşmesi yolunda bir adım daha attı ve Tel Aviv’de düzenlenen 7. Uluslararası Acil Durum ve Afet Hazırlık Konferansı’na bir heyet gönderdi.
Bu adım, pazartesi günü Binyamin Netanyahu hükümeti tarafından duyuruldu.
İsrail Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında, “Bu ziyaret, afet müdahalesi ve uzmanlık paylaşımı alanlarında İsrail ile Venezuela arasında artan işbirliğine dayanmaktadır,” denildi.
Venezuela Bayındırlık Bakanı Juan José Ramírez ise, bu toplantının heyetlerin acil durum müdahale çabaları konusunda “protokoller ve deneyim alışverişinde bulunmalarına” olanak sağlayacağını savundu.
Ramírez, sosyal medyada şöyle yazdı:
“Bu etkinlik, risk yönetimi, afet müdahalesi ve büyük ölçekli acil durumlara adanmış en önemli küresel toplantılardan biri. Bu, Venezuela’nın önleme ve risk yönetimi kapasitelerini güçlendirecek.”
Caracas, 24 Haziran’daki çifte depremin ardından Tel Aviv ile yeniden temasa geçmişti. Tel Aviv ise IDF subayları ve silah müteahhitlerinden oluşan bir askeri-diplomatik heyet göndermişti.
Rodríguez, İsrail ekibini “son derece eğitimli ve profesyonel” olarak övdü ve yeniden inşa planlamasında yardımlarının devam etmesini talep etti.
Ağustos ayında, iki hükümet, “resmi bir koordinasyon kanalı” oluşturulmasının ardından konsolosluk hizmetlerini yeniden faaliyete geçirme ve “teknik işbirliğini” sürdürme konusunda anlaştı.
Hugo Chávez, 2009 yılında İsrail ile ilişkilerini kesmiş, bu ABD müttefiklerini soykırım suçlamasıyla şiddetle kınamış ve Filistin davasına sarsılmaz bir destek göstermişti.
Bu tutum, 2024 yılında Uluslararası Adalet Divanı’nda (ICJ) Güney Afrika’nın İsrail aleyhine Soykırım Sözleşmesi’ni yürürlüğe koymasını destekleyen Maduro tarafından da sürdürüldü.
Venezuela’daki halk hareketleri, Rodríguez’in geçici yönetiminin İsrail ile yakınlaşmasını şiddetle eleştiriyor.
Diplomasi
Xi’den APEC Zirvesi’nde Trump’ın korumacı politikalarına karşı serbest ticaret çağrısı

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Shenzhen’de düzenlenen APEC CEO Zirvesi’nde yaptığı konuşmada tek taraflılık ve korumacılığa karşı uyarılarda bulundu. Çok kutuplu dünya düzenine ve ekonomik küreselleşmeye destek veren Xi, Çin’in küresel şirketlere pazarını daha fazla açacağını açıkladı. Xi, “Tarih bize, kapıları açmanın ilerleme getirdiğini, kapıları kapatmanın ise geri kalmaya yol açtığını gösteriyor” dedi.
Devlet başkanları ve liderler, Çin’in 2014’ten bu yana ilk kez ev sahipliği yaptığı APEC Zirvesi kapsamında düzenlenen üst düzey forumda iş dünyasının temsilcilerine hitap etti.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve diğer dünya liderleri, çarşamba günü Shenzhen’de düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) CEO Zirvesi’nde konuşma yaptı.
Çin’in ev sahipliği yaptığı ilk APEC Zirvesi olan bu yılki organizasyona, teknoloji ve diğer yükselen sektörlerin önde gelen yöneticileri de dahil olmak üzere çok sayıda iş dünyası temsilcisi katılıyor.
Xi Jinping, APEC CEO Zirvesi’nde yaptığı açılış konuşmasında küresel ekonomik düzenin geleceğine, Çin’in kalkınma stratejisine ve Asya-Pasifik’te ekonomik işbirliğinin güçlendirilmesine ilişkin önemli mesajlar verdi.
Dünya ekonomisinin büyüme ivmesini kaybettiğine, tek taraflılık ve korumacılığın giderek yaygınlaştığına dikkat çeken Xi, buna rağmen küresel ticaretin büyümeye devam ettiğini ve yeni teknolojilerdeki atılımların hızlandığını belirtti.
Xi, dünyanın kritik bir dönemeçten geçtiğini vurgulayarak şu soruları yöneltti:
“Dünyada neler oluyor? Asya-Pasifik olarak ne yapmalıyız? Kapılarımızı açmalı mıyız, kapatmalı mıyız? Birlikte mi çalışmalıyız, birbirimize karşı mı? Değişime uyum mu sağlamalıyız, yoksa eski yöntemlerde mi ısrar etmeliyiz?”
Bu soruların çağın temel meseleleri olduğunu söyleyen Çin lideri, APEC ülkelerine işbirliğini derinleştirme çağrısında bulundu.
‘Eşitliğe dayalı ve düzenli bir çok kutuplu dünya’
Xi, Asya-Pasifik’in son yıllarda küresel ekonomik büyümenin önemli motorlarından biri haline gelmesinde bölgedeki istikrar ortamının belirleyici rol oynadığını söyledi.
Küresel koşulların giderek karmaşıklaştığını belirten Xi, savaş sonrası uluslararası düzenin korunması gerektiğini vurguladı.
Çin lideri, “Dış koşullar karmaşıklaştıkça savaş sonrası uluslararası düzeni korumak, eşitliğe dayalı ve düzenli bir çok kutuplu dünyayı, kapsayıcı ve herkese fayda sağlayan bir ekonomik küreselleşmeyi teşvik etmek daha da önem kazanıyor” ifadelerini kullandı.
Bölgesel anlaşmazlıkların diyalog ve istişare yoluyla çözülmesi gerektiğini belirten Xi, dayanışma ve işbirliğinin Asya-Pasifik’te kalıcı barış ve istikrarın temelini oluşturduğunu söyledi.
‘Kapıları açmak ilerleme, kapatmak geri kalma getirir’
Konuşmasının önemli bir bölümünü serbest ticaret ve ekonomik bütünleşmeye ayıran Xi, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) merkezli çok taraflı ticaret sisteminin korunması çağrısında bulundu.
“Tarih bize, kapıları açmanın ilerleme getirdiğini, kapıları kapatmanın ise geri kalmaya yol açtığını gösteriyor” diyen Xi, küresel sanayi ve tedarik zincirlerinin kesintisiz işlemesinin önemine dikkat çekti.
Xi, Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi’nin kurulması yönündeki çalışmaların ilerletilmesini, sınır ötesi e-ticaret ve dijital ticaret alanlarında işbirliğinin artırılmasını istedi.
Çin lideri, yapay zekâ ve dijital ekonominin bölgesel büyümenin yeni itici güçleri haline geldiğini belirterek bilim ve teknoloji alanlarında ortaklıkların güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Çin ekonomisi ilk üç çeyrekte yüzde 4,6 büyüdü
Xi, Çin’in ekonomik ve toplumsal kalkınmaya yönelik 15. Beş Yıllık Planı’nın başladığını hatırlatarak ülke ekonomisinin dayanıklılığını koruduğunu söyledi.
Çin ekonomisinin yılın ilk üç çeyreğinde yüzde 4,6 büyüdüğünü açıklayan Xi, inovasyona dayalı büyümenin ve yeşil dönüşümün hız kazandığını belirtti.
Xi, “15. Beş Yıllık Plan, yalnızca Çin’in kalkınma yol haritası değil, aynı zamanda Asya-Pasifik ve dünya ekonomisi için yeni fırsatlar sunan bir işbirliği davetidir” mesajını verdi.
Çin’in dünyanın en büyük ikinci tüketici pazarı olduğunu vurgulayan Xi, ülkenin dünyanın en geniş orta gelirli nüfusuna sahip olduğunu ve tüketim ile yatırım açısından büyük potansiyel barındırdığını söyledi.
Yeni enerjili araçlar, akıllı evler, yaşlı nüfusa yönelik hizmetler ve kış turizmi gibi alanların yabancı şirketler için yeni fırsatlar sunduğunu belirtti.
‘Çin pazarını daha fazla açacağız’
Xi, Çin’in küresel iş dünyasına daha geniş pazar erişimi sağlayacağını duyurdu.
Ülkesinin yalnızca gümrük tarifelerini düşürmekle yetinmeyeceğini belirten Xi, yabancı şirketlerin faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla düzenleyici reformların da hayata geçirileceğini açıkladı.
Çin lideri, “Çin yalnızca gümrük tarifelerini düşürmek ve pazara erişimi genişletmekle yetinmeyecek, bunun da ötesine geçecektir” dedi.
Kurallar, düzenlemeler ve standartlar gibi alanlarda reform yapılacağını belirten Xi, imalat sektöründe yabancı şirketlerin faaliyet koşullarının iyileştirileceğini, hizmetler sektöründe ise dışa açılmanın genişletileceğini söyledi.
Xi, yabancı yatırımcılar için daha istikrarlı ve öngörülebilir bir iş ortamı oluşturmayı hedeflediklerini vurguladı.
‘Çin tek taraflılığa ve korumacılığa karşı durdu’
Çin’in 2001 yılında DTÖ’ye katıldığını hatırlatan Xi, geçen 25 yılda üyelik kapsamında üstlenilen taahhütlerin tamamının yerine getirildiğini belirtti.
Xi, Çin’in kendi kalkınmasını sürdürürken diğer ülkelerle ekonomik fırsatları paylaştığını ve çok taraflı ticaret sistemini savunduğunu ifade etti.
“Çin, tek taraflılığa ve korumacılığa karşı durdu ve gerçek çok taraflılığa bağlı kaldı” diyen Xi, DTÖ kurallarının korunmasına ve örgütün reformuna destek vermeyi sürdüreceklerini söyledi.
Çin lideri, uluslararası koşullar nasıl değişirse değişsin, Pekin’in diğer ülkelerle karşılıklı kazanca dayalı işbirliği politikasından vazgeçmeyeceğini vurguladı.
Kuşak ve Yol Girişimi’ne de değinen Xi, Asya-Pasifik şirketlerini girişime daha aktif katılmaya davet etti.
Asya-Pasifik’te yeni ekonomik işbirliği girişimi
Xi, Shenzhen’in de içinde bulunduğu Guangdong-Hong Kong-Makao Büyük Körfez Bölgesi’ni örnek göstererek dünyanın önemli körfez bölgeleri arasında ekonomik işbirliğinin geliştirilmesini önerdi.
Çin’in, Dünya Körfez Bölgeleri Ekonomik İşbirliği Birliği’nin kurulmasını desteklediğini açıklayan Xi, bu girişimin farklı bölgeler arasındaki ekonomik bağlantıları güçlendireceğini söyledi.
Asya-Pasifik ülkelerinin tarih, kültür ve gelişmişlik düzeyi açısından farklılıklar gösterdiğini belirten Çin lideri, ekonomik işbirliğinde tek tip yaklaşım yerine ülkelerin koşullarını dikkate alan politikaların benimsenmesi gerektiğini ifade etti.
Xi, gelişmekte olan ekonomilere yönelik teknik ve ekonomik işbirliğinin artırılması, ulaştırma, enerji, halk sağlığı, gıda güvenliği ve yolsuzlukla mücadele gibi alanlarda ortak çalışmaların derinleştirilmesi çağrısında bulundu.
Konuşmasını Asya-Pasifik iş dünyasına seslenerek tamamlayan Xi, şirketleri Çin’in reform ve modernleşme sürecine daha aktif katılmaya davet etti.
Xi, “Gelin, kalkınmanın karşı karşıya olduğu zorlukları dışa açılma yoluyla aşmak, inovasyonla büyümeye ivme kazandırmak ve işbirliği sayesinde herkes için refah sağlamak üzere el ele verelim” dedi.
APEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin isyanı sürüyor
Asya2 hafta önceKazakistan, Drujba hattı üzerinden petrol sevkiyatını yeniden başlatmak istiyor
Dünya Basını1 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceSırp Profesör Simić: Sandıktan çıkan irade Batı blokuna yöneliş değil
Görüş1 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Ortadoğu2 hafta önceHaredi müttefiklerinden Netanyahu’ya destek gelmedi










