Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, rekor kıran bir uzun vadeli bütçe planı sunarak 2028-2034 bütçesinin 2 trilyon avro olacağını açıkladı. 

Von der Leyen’in dün Brüksel’de açıkladığı üzere, 2028-2034 yılları için AB bütçesi (Çok Yıllı Mali Çerçeve) yaklaşık 2 trilyon avroya ulaşacak. Bu rakam, AB’nin gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yüzde 1,26’sını oluşturuyor ve Brüksel’in 2021-2027 yılları için ayırdığı GSYİH’nin yüzde 1,1’inden önemli ölçüde fazla.

Avrupa Komisyonu Başkanı çarşamba öğleden sonra yaptığı açıklamada, “Bu bütçe daha stratejik, daha esnek ve daha şeffaf. Tepki verme kapasitemize ve bağımsızlığımıza daha fazla yatırım yapıyoruz,” dedi.

Leyen’in planı, bütçenin yapısını üç ana sütun üzerinde yeniden şekillendiriyor: 865 milyar avro tarım, balıkçılık, uyum ve sosyal politika için; 410 milyar avro araştırma ve inovasyon dahil rekabetçilik için; 200 milyar avro dış eylemler için, bunun 100 milyar avrosu Ukrayna’ya ayrıldı.

Üye devletlerin doğrudan katkıları bütçenin çoğunu karşılayacak olsa da, von der Leyen, Brüksel’in kendi başına ek gelir elde edebilmesi için elektrikli atıklar, tütün ve büyük şirketlerin gelirleri üzerinde AB çapında yeni vergiler getirilmesini de öngörüyor.

Ana plan, AB’nin merkezi harcamalarını üç ana bütçe kaleminde birleştirmek. Bu, Komisyonun krizlere ve çatışmalara daha hızlı yanıt vermesini, fakat aynı zamanda “hukukun üstünlüğü” gibi başlıklar altında üye ülkeleri daha önce olduğundan daha fazla kontrol etmesini sağlayacak.

Komisyon ayrıca, iddialı bir küresel politika için bir “Küresel Avrupa Fonu” kurmayı planlıyor.

AB bütçesinin yapısını kökten değiştirme planları, Avrupa Komisyonu’nun gelecekte “daha esnek ve etkili” bir şekilde hareket edebilmek ve aynı zamanda dış politika faaliyetleri ve üye ülkelerin savunma kapasitelerinin iyileştirilmesi için daha fazla fon ayırmak istemesi ile açıklanıyor.

Tarım ve uyum fonları birleştiriliyor

Komisyonun açıklamasına göre, harcamaların yaklaşık yüzde 90’ı genellikle çok yıllı mali çerçevede sabitlendi. Çok yıllı mali çerçeve, AB’nin yedi yıllık harcamalarını belirler; bu uzun süre, her yıl uzun bütçe müzakerelerine girmek zorunda kalmamak için seçilmişti.

Brüksel’e göre, gelecekte bu çerçeve, kriz veya savaş durumunda Komisyonun daha kapsamlı kaynaklardan yararlanabileceği şekilde tasarlanmalı ve bu amaçla, mevcut bütçe yapısının değiştirilmesi gerekecek.

Bu yapı, harcamaların yaklaşık üçte birini çiftçilere, diğer üçte birini ise bölgelere ayırıyordu. Bölgelere ayrılan payın resmi amacı, AB’nin yoksul bölgelerindeki yaşam standardını daha müreffeh bölgelerin seviyesine getirmekti. Ayrıca, farklı amaçlara yönelik çok sayıda küçük AB programı da vardı.

Şimdi çiftçilere verilen sübvansiyonları kapsayan Ortak Tarım Politikası (CAP) ve uyum fonlarının birleştiriliyor ve ayrı varlıklar olmaktan çıkarak, her ikisi de toplam 865 milyar avro değerindeki birinci ayak olan Ulusal ve Bölgesel Ortaklıklar altında gruplandırılacak.

İki bütçe kalemi, CAP ve uyum fonlarının tahsisatların %60’ından fazlasını oluşturduğu mevcut bütçeye kıyasla önemli ölçüde küçültülmüş görünüyor.

Şimdi yeni bir yaklaşım planlanıyor. Bu yaklaşıma göre, çiftçilere ve bölgelere ayrılan fonlar, “Avrupa sosyal modeli ve yaşam kalitesi” adlı daha önce var olmayan bir bütçe kaleminde birleştirilecek. 

‘Yoksul’ güney ile ‘zengin’ kuzey arasındaki gerilim yükselecek

Çarşamba günü, öğleden sonraya kadar süren ve planlanandan çok daha uzun süren Komisyon toplantısında açıkça çelişkili bilgiler sızdırıldıktan sonra, bu bütçenin kesin hacmiyle ilgili çeşitli rakamlar dolaştı.

Son bilgilere göre, Ursula von der Leyen’in 2 trilyon avroya çıkarmak istediği toplam bütçenin neredeyse yarısı olan 865 milyar avro bu bütçe kalemine ayrıldı.

Geçmişten farklı olarak, bu para doğrudan üye ülkelere aktarılacak ve üye ülkeler de Komisyon ile “ulusal ve bölgesel ortaklık anlaşmaları” imzalayacak. Bu anlaşmalarda üye ülkeler harcamaları için hedefler belirleyecek ve ‘reformlar’ yapmayı taahhüt edecek.

Derin kesinti, tarım sektöründen gelebilecek herhangi bir tepkiyi endişeyle izleyen güney ülkeleri ile daha zengin üye ülkelerle arasındaki uçurumu kapatmak için uyum politikasına bağımlı olan doğu ülkeleri arasında şiddetli bir tartışmaya sahne olacak.

Aynı zamanda, bu azalma, iklim eylemi, savunma, güvenlik, araştırma, inovasyon ve ileri teknolojiler gibi günümüzün önceliklerine daha fazla odaklanılması gerektiğini sürekli olarak savunan batı ve kuzey ülkeleri tarafından da memnuniyetle karşılanacak.

Açıklamaya göre, bu reformlar özellikle “hukukun üstünlüğünün” korunmasıyla ilgili olabilir. AB, bu söylem altında, Macaristan’daki Viktor Orbán gibi çelişkiye düştüğü hükümetleri yıllardır “disipline ediyor.”

Brüksel’in kontrolü artıyor

Çiftçiler ve bölgeler için ayrılan devasa fonun yanı sıra, Avrupa Komisyonu yeni bir bütçe kalemi planlıyor: Avrupa Rekabetçilik Fonu (ECF).

Bu fon, daha önce bağımsız olan bir düzineden fazla programı bir araya getirecek. Komisyon, resmi olarak “karmaşıklığı” ve “bürokrasiyi” azaltmak istediğini söylüyor.

En azından başlangıçta, ECF’nin denetiminin Komisyona devredilmesi planlanıyordu. Bu, Komisyona fonları kendi takdirine göre kullanma ve örneğin yeni krizler ve çatışmalar durumunda daha etkili bir şekilde dağıtma konusunda daha fazla esneklik sağlayacaktı.

Çarşamba günü, başlangıçta planlanandan biraz daha az olan 410 milyar avroluk bir rakam dolaşıyordu. Fakat ECF, özellikle Avrupa Parlamentosu’ndan (AP), tarım ve bölgesel bütçelerde olduğu gibi, söz hakkı ve dolayısıyla yetkisinden mahrum bırakıldığını düşünenlerden, ciddi eleştirilere maruz kaldı.

“Küresel Avrupa Fonu” AB dışı ülkeleri AB’ye bağlayacak

Bu iki bütçe kalemine ek olarak, Avrupa Komisyonu’nun bütçe planında şu anda “Küresel Avrupa Fonu” olarak adlandırılan üçüncü bir kalem daha bulunuyor.

Bu fon, AB dışındaki ülkeleri etkileyen programları bir araya getirmek amacıyla oluşturuldu. Bu sayede Komisyon, AB’nin küresel etki politikası için fonları eskisinden daha hedefli bir şekilde kullanabilecektir.

Küresel Avrupa Fonu’nun programları bölgelere göre sıkı bir şekilde ayrılacak ve ön açıklamalara göre bu, “kalkınma işbirliğini AB dış politikasının bir aracı olarak kullanmayı” çok daha kolay hale getirecek.

Küresel Avrupa Fonu’nun büyüklüğü dün yaklaşık 200 milyar avro olarak açıklandı. Resmi bütçeye ek olarak, von der Leyen’in yaklaşık 100 milyar avro ile donatmak istediği bir Ukrayna fonu da planlanıyor.

Alman iş dünyasından vergi protestoları

AB harcamalarının yeniden yapılandırılması, gelirlerin yeniden yapılandırılmasıyla birlikte gerçekleşiyor. Bu rakam da öncekinden daha yüksek, çünkü 2028’den itibaren her yıl 25 ila 30 milyar avro arasında borç geri ödemesi yapılacak.

Von der Leyen, Trump yönetiminin temel çıkarlarını göz önünde bulundurmak için ABD’li dijital devlerden alınabilecek olası yeni bir dijital vergiden elde edilecek geliri kullanma planını çoktan rafa kaldırdı. Bunun yerine, kullanılmayan elektronik atıklara vergi uygulamak ve ulusal tütün vergilerinden bir pay almak istiyor.

Ayrıca, yıllık geliri 100 milyon avronun üzerinde olan AB merkezli şirketler için bir vergi planlanıyor. Bu, özellikle etkilenen şirketlerin büyük bir kısmının (bazı tahminlere göre yüzde 40’a varan) Almanya’da yerleşik olması nedeniyle, Alman iş dünyasından şimdiden güçlü protestolara neden oluyor.

Gözlemciler, bütçe taslağının en az iki yıl boyunca AB’de ciddi anlaşmazlıklara yol açacağını ve halihazırda var olan farklılıkları daha da artıracağını tahmin ediyor.