Amerika
ABD’nin çip savaşı genişliyor

Geçtiğimiz ay, ABD Başkanı Joe Biden, kendisinden pek beklenmedik şekilde bir fabrika ziyareti yaptı.
Ziyaretin hedefi, Arizona eyaletinin Phoenix kentinde bulunan bir yarı iletken fabrikasıydı. Fabrikayı yapan şirket, yarı iletkenler ve çip konusunda dünyanın sayılı firmalarından Tayvanlı TSMC.
TSMC, ikinci fabrika inşasına başlayacağını ve Phoenix’teki yatırımını 40 milyar dolara çıkaracağını açıklamıştı.
“Bunlar gezegendeki en gelişmiş yarı iletken çipler,” diyen Biden, yatırımın Apple için de iyi haber olduğunun altını çizdi: “Apple bütün gelişmiş çipleri dış ülkelerden satın almak zorundaydı. Şimdi, daha fazla tedarik zincirini memlekete getirecekler. Bu çığır açabilir.”
TSMC, fabrikasında 2 bin işçiyi istihdam edeceğini açıklamıştı ama Biden’ın ziyareti öncesinde bu sayının 4 bin 500’e çıkacağını ilan etti.
Arizona Devlet Üniversitesi de TSMC’nin işgücü ihtiyacını karşılamak için yoğun bir faaliyet yürütüyor. Arizona eyaleti, toplamda 30 bin kişilik mühendislik öğrencisine sahip ve bu ABD’nin en yüksek rakamı.
Arizona, Biden yönetiminin yeni sanayi politikası kapsamında federal fonları almak için de yarışıyor. Arizona Devlet Üniversitesi mühendislik fakültesi dekanı Kyle Squires, Biden’ın imzaladığı Çip ve Bilim Yasası için ‘ömürde bir ele geçen fırsat’ olarak nitelendiriyor ve “Kapasitemizi ABD’ye geri getiriyoruz,” diyor.
ABD’nin yeni çip atılımı
Joe Biden’ın geçen Ağustos ayında imzaladığı Çip ve Bilim Yasası (ÇBY) kapsamında yarı iletken üretimi ve inovasyon yatırımları için özel sektöre teşvik verilmeye başlandı.
Bu yılın başında, Yarı İletken Sanayi Birliği (SIA), ÇBY’nin 4 aylık bilançosunu açıkladı. SIA’nın verdiği bilgiye göre, ABD çapında 40’ın üzerinde yarı iletken ekosistem projesi açıklandı. Bunlara yeni yarı iletken fabrikaları, mevcut tesislerin ve imalat için gerekli malzeme ve ekipman tedarik eden tesislerin genişletilmesi de dahil.
Tüm bu projeler, 16 eyalette toplam 200 milyar dolarlık yatırıma tekabül ediyor. Bu kapsamda, 40 bin civarında yüksek kalifikasyon gereken istihdama da yer açılıyor.
Projelerin kimi en erken 2024 sonunda başlayacak ama bazıları da 2023’te tamamlanacak. ÇBY’nin desteklediği projelerin daha da hızlı tamamlanması bekleniyor.
Devlet teşviklerinin sınırları
Biden yönetimi, yerel çip üretimini teşvik etmek için 52 milyar dolarlık bir bütçe ayırdı.
ÇBY kapsamında yarı iletken sektörüne yatırım yapan şirketlerin yüzde 25’lik bir vergi indirimi elde etmesi planlanıyor.
Tüm bunlara rağmen, verili bütçe ve teşvik performansı ile 2030 yılına kadar ABD küresel yarı iletken üretiminin ancak yüzde 14’üne ulaşabiliyor.
Bunun yanı sıra, yatırım yapılacak yeni tesislerin üretime başlaması yıllar alabilir. Ayrıca şirketler, Beyaz Saray’dan yeterli teşvik görmediklerini düşünürlerse yatırımlarını iptal edebilirler.
ABD, 1950’lerde başlayan çip üretimini uzun yıllar lider götürmüştü. 1990’da küresel üretimin yüzde 37’sine sahip olan ABD’nin payı, imalatın Asya ülkelerine kayması ile birlikte yüzde 12’ye kadar geriledi.
Gelişmiş çipler söz konusu olduğunda, TSMC’nin ABD’deki yatırımlarında bu çiplerin üretilip üretilmeyeceği de henüz belli değil. TSMC’nin ilk açıklamasında, Phoenix’teki fabrikanın 5nm’lik çipler üreteceği bildirilmişti. Daha sonra, 2024 yılında 4nm’lik çiplerin üretileceği, 2026’da ise 3nm’lik çiplere başlayacaklarını söylemişti.
Ama TSMC’nin Tayvan’daki fabrikaları, 2022’nin sonunda 3nm’lik çiplerin üretimine başladı bile. 2025’e gelindiğinde, Tayvan’daki fabrikaların Apple’a 2nm’lik çip tedariğine başlaması bekleniyor.
ABD’ye yatırım yapan Samsung ve Intel gibi devlerin ise TSMC kadar ince çipler üretip üretemeyeceği henüz belli değil. Intel şu anda 7nm’lik çip üretebiliyor. Fakat şirket, ABD’deki fabrikalarının 2024 yılında 3nm’lik çip üretebileceğini söylüyor.
Elbette, çip üretimini gerçekleştirecek yetişmiş eleman meselesi de orta yerde duruyor. ÇBY’de teşviklerin işgücü eğitimini de içerdiği ve şirketler bu konuda da yatırım yapmalarının istendiği biliniyor. Bu kapsamda Intel, üniversitelerde ve diğer eğitim kurumlarında eğitim ve araştırma için 100 milyon dolarlık bir bütçe ayırdı. Yeni bir yarı iletken araştırma laboratuvarı kuran Purdue Üniversitesi, yılda 1.000 mühendis mezun etmeyi planlıyor. Bunun ardından çip üreticisi SkyWater da üniversitenin Indiana’da kampusunun yakınlarına 1,8 milyar dolarlık bir fabrika inşa etmeye karar verdi.
Tayvan’ın nazik durumu
Dünyadaki çip üretiminin yüzde 22’si Tayvan’da. Ama daha çarpıcı bir istatistik, gelişmiş çipler söz konusu olduğunda ortaya çıkıyor: Dünyadaki gelişmiş çiplerin yüzde 90’ı Tayvan’da üretiliyor.
Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan’ı Çin anakarasının ayrılmaz bir parçası kabul ediyor ve gerek diplomatik, gerekse de askeri yollarla Tayvan’ı yeniden anavatana bağlamayı hedefliyor.
Tayvan’ın tekrar Çin’e bağlanmasından ve yarı iletkenler/çip endüstrisinde tedarik zincirlerinin zarar görmesinden endişe eden ABD ve müttefikleri, Tayvan’daki üretimde kendi paylarını artırmak için harekete geçmiş durumdalar.
Örneğin TSMC, yalnızca ABD’deki değil, Japonya’daki yatırımlarını da son yıllarda bir hayli artırdı ve artırmaya devam etmeyi de düşünüyor.
Geçen Ekim ayında Wall Street Journal’da (WSJ) yayınlanan haberde, Japonya’da halihazırda inşa edilen TSMC fabrikasının otomobillerde kullanılan daha düşük teknolojili çipleri üreteceği, yapılması düşünülen yeni yatırımla birlikte gelişmiş çip üretiminin de Japonya’da yapılmasının hedeflendiği belirtiliyordu.
İktidardaki Liberal Demokrat Parti milletvekili Yoshihiro Seki, Aralık ayında yaptığı açıklamada TSMC’nin yeni fabrika kurma planlarını doğrulamış ve hükümeti TSMC’ye devlet teşviklerini artırmaya çağırmıştı.
TSMC, 2024’ün sonunda üretime geçmesi beklenen fabrikayı Sony ve Denso ile birlikte yapıyor.
ABD, TSMC’yi cepte tutuyor
Temsilciler Meclisi Başkanı ve Demokratların ağır toplarından Nancy Pelosi’nin fırtınalar koparan Tayvan ziyaretinin önemli bir bölümü de yarı iletken meselesine ayrılmıştı.
Pelosi, Tayvan ziyaretinde TSMC’nin CEO’su Mark Liu ve 91 yaşındaki kurucusu Morris Chang ile görüşmüştü.
Daha sonra, Massachusetts’in Demokrat senatörü Edward J. Markey’in liderliğindeki bir heyet Tayvan’a giderek şirket yetkilileri ile buluşmuş ve yatırımlarla yarı iletken tedarik zincirlerini geliştirmek konuları hakkında görüşmüştü.
TSMC, ABD’ye yatırımı gereksiz buluyordu
TSMC kurucusu Morris Chang, geçen Nisan ayında Brookings Institution’a verdiği bir mülakatta, ABD’nin yerel çip üretimini artırma hedefini ‘müsrif, faydasız ve pahalı bir egzersiz’ olarak nitelendirmişti.
Chang, ABD’de imalat için yeterince kalifiye eleman bulunmadığını ileri sürmüş ve çip üretiminin ABD’de, Tayvan’a göre yüzde 50 daha pahalı olacağını söylemişti.
Fakat çip üretiminin yüzde 50 değil, yüzde 15 ila 20 arasında pahalı olması bekleniyor. Devlet teşvikleri ile birlikte bu rakamın Tayvan seviyesine gelmesi hesaplanıyor.
Aynı söyleşide Chang, Arizona’ya yapılan fabrikanın kendi kararı olmadığını, buna Amerikan hükümetinin çağrısı üzerine başladıklarını da sözlerine ekledi.
TSMC’ye karşı ABD-Japonya ortaklığı
Öte yandan bu iki ülke yalnızca Tayvan merkezli TSMC’nin yatırımlarını kendilerine çekmekle kalmıyor, yerel yarı iletken sektöründe de atılım planlıyor.
Geçen yaz aylarında, iki ülkenin ortak bir girişimle 2 nanometrelik çip üretimini hedefledikleri Nikkei Asia tarafından iddia edilmişti.
Karşılaştırma için, Apple’ın kullandığı M1 çiplerinin 5 nanometre olduğunu hatırlatalım. 2 nanometrelik çiplerin kuantum bilgisayarlar, veri merkezleri ve akıllı telefonlarda kullanılması amaçlanıyor. Bu ince çipler, çok daha hızlı işlem yapacak ama daha az enerji harcayacak.
Kasım ayında ise planın ayrıntıları belli olmaya başladı. Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığının internet sitesinde, yerel yarı iletken sanayisine 70 milyar yen (503 milyar dolar) yatırım yapılarak 2 nanometrelik çip üretimi hedeflendiğine ilişkin bir belge görüldü.
Belgede, Japonya’nın bu üretim için ABD’li IBM ile ortaklığa gideceği ve EUV litografi ithalatına başlayacağı da belirtiliyordu.
Japonya’nın inşa edeceği Modern Yarı İletken Teknoloji Merkezi (LSTC) tarafından kurulacak Rapidus isimli bir şirket, LSTC’nin ABD’deki muadili NSTC, IBM ve Belçika merkezli Interuniversity Microelectronics Centre ile ortaklık kurarak gelişmiş çiplerin tasarımı ve imalatına odaklanacak.
Sony, Kioxia ve Soft Bank gibi şirketlerin de Rapidus’a yatırım yapması bekleniyor.
Japonya, yarı iletken pazarının 2025’te 75 trilyon yene, 2030’da ise 100 trilyon yene yükselmesini hedefliyor.
Bu projenin, ABD’nin “Chip 4” isimli yarı iletken ittifakının bir parçası olup olmadığı henüz bilinmiyor. Bu kapsamda ABD’nin yanı sıra Güney Kore, Japonya ve Tayvan’ın kendi aralarında bir tedarik zinciri oluşturması hedefleniyor.
Japonya Ticaret Bakanı Yasutoshi Nishimura’nın, 5-10 Ocak tarihlerinde ABD’ye giderek burada yetkililerle Çin’e çip ihracatına yönelik kısıtlamalar meselesini görüşmesi bekleniyor. Görüşmelerde yüksek teknolojili çiplerin araştırılması ve geliştirilmesi de masaya yatırılacak.
TSMC Çin’den vazgeçebilir mi?
Tüm bunlar olurken, TSMC’nin Çin’de de büyük yatırımlarının olduğunu hatırlatmak gerekiyor.
ABD-Çin geriliminde ABD tarafı ağır bassa da, Tayvanlı şirketlerin birçoğu yaşamak için Çin ile olan ilişkilerinin sürmesine muhtaç.
Dahası, TSMC’nin Nanjing’de bulunan fabrikasını genişletmek için yatırım yaptığını da akılda tutmak gerekiyor. Yine de, TSMC’nin gelirlerinin yalnızca yüzde 10’u Çin kaynaklı. ABD’den gelen gelirler ise yüzde 50 civarında.
Çin’in çip atılımı yeni başlıyor
Öte yandan Çin’in yarı iletkenler ve çip alanında ileri teknolojili yatırımları meyvelerini henüz vermeye başlıyor.
Çinli çip şirketi Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC) belirli ilerlemeler kaydederken devlet şirketi Tsinghua Unigroup 2020 yılında iflas ilan etmişti.
SMIC’nin ilerleme kaydetmesine rağmen TSMC’nin hâlâ gerisinde olduğu belirtiliyor.
2025’e kadar Çin’in yarı iletken fabrikaları kapasite genişletmelerinin küresel yarı iletken kapasitesine yüzde 6’lık bir ekleme yapacağı tahmin ediliyor. Bu yatırımlar, 68 milyar dolara mal olacak.
ABD yaptırımlarının şu an için Çin’in yarı iletken sektörünü vurmaktan ziyade bu sektörü kamçıladığı görülüyor. Pekin, ABD yaptırımlarına karşılık kendi yarı iletken sektörüne Aralık ayında 142 milyar dolarlık bir teşvik paketi hazırladı. Bu teşvikle birlikte Çin’in piyasayı 28 nanometrelik çiplere ‘boğması’ bekleniyor.
TSMC, 28nm’lik ilk fabrikasını 2011’de açmıştı. Ama şirket bu çiplerin üretildiği fabrikaları hâlâ açmaya devam ediyor. Nedeni ise 28nm’lik çiplerin CPU’larda, GPU’larda, yüksek hızlı ağ oluşturma çiplerinde, akıllı telefonlarda ve uygulama işlemcilerinde, tabletlerde, tüketici elektroniğinde, otomotivde ve şeylerin internetinde kullanılması.
Huawei’den batıyı korkutan patent
Bununla birlikte, Huawei’nin yakın zamanda yaptığı bir patent başvurusu, şirketin mikroçip tasarımında, şimdiye kadar batılı şirketlerin tekelinde gibi görülen bir alanda büyük bir ilerleme kat ettiğini gösteriyor.
EUV teknolojisi kullanarak çip üretmeyi tasarlayan Huawei, bu sayede transistörleri nano ile ölçülen boyutlara kadar küçültebilecek.
Bu türden bir teknoloji, şimdiye kadar yalnızca Hollanda merkezli çip devi ASML tarafından kullanılabiliyordu. ASML’nin çip imal eden makineleri TSMC, Intel ve Samsung gibi devlet tarafından kullanılıyor. Ocak 2022’de Intel, yeni çip yapım fabrikası için beş EUV makinesi sipariş etmişti. Bir otobüs büyüklüğündeki EUV makinelerinin fiyatları 150 ila 300 milyon dolar arasında değişiyor.
ABD ve müttefikleri, Çin’e yönelik yaptırımlar kapsamında EUV teknolojisi ithalatını kesinkes yasaklamışlardı. Huawei’nin bu patenti, Amerikan yaptırımlarını boşa düşürebilir.
ASML kıymığı
ABD, Avrupa’daki müttefiklerini Çin’e karşı hizaya sokmaya çalışırken, Hollanda merkezli ASML buna direniyor.
ASML CEO’su Peter Wennink, geçen ay yaptığı açıklamada Amerikan şirketlerinin Çin’e gelişmiş teknoloji satmaya devam ederek avantaj sağladığını, fakat ASML’den yalnızca eski tip litografi makineleri satmasını istediklerini söylemişti.
Wennink, ASML’nin satışlarının yalnızca yüzde 15’inin Çin’e olduğunu, Amerikan çip ekipmanı tedarikçileri için ise bu payın yüzde 25, hatta bazen yüzde 30’un üzerinde olduğunu savundu.
Hollanda hükümeti de ABD’nin baskıları söz konusu olduğunda ‘kendi ulusal çıkarlarını korumaları gerektiğini’ söylemişti.
Huawei’nin yeni EUV litografi patent başvurusu ile birlikte ASML’nin hisseleri düştü. Yine de, Huawei’nin bu teknolojiyi kağıt üzerinde olmaktan çıkarması için biraz zaman geçmesi gerekiyor.
Çin yatırımları yavaşlatacak mı?
Bloomberg’in haberine göre, sıfır COVID politikasını gevşeten Çin, artan vakalar nedeniyle devasa çip yatırımlarını durduruyor.
Yayına konuşan ‘konu hakkında bilgi sahibi yetkililer’, 142 milyar dolarlık yatırım teşvikinin yerine, yerel çip üreticilerine yardım etmenin alternatiflerinin arandığını söyledi.
Bu alternatiflerin arasında yarı iletken malzemelerinin maliyetini düşürmek gibi önlemler yer alıyor.
Britanya’da Sunak hükümetine çip eleştirisi
ABD ve Çin’in yarı iletkenler ve çip teknolojilerinde devlet teşviklerine başvurmaları ve ABD’nin yeni yatırımlar çekmesi, Washington’ın müttefiklerinde, özellikle de Avrupa’da endişe yaratıyor.
Birleşik Krallık merkezli yarı iletken devi IQE CEO’su Americo Lemos, Britanya’nın teknoloji merkezi olma özelliğini ABD ve AB’deki rakiplerine kaptırma riski ile karşı karşıya olduğunu savundu.
The Telegraph’a konuşan Lemos, 2023’ün küresel yarı iletkenler piyasasında Britanya’nın kendi rolünü oynayıp oynamayacağına karar verdiği bir yıl olacağını söyledi.
Lemos, yatırımları kaydırma tehdidini de savurarak, “Benim için soru, ABD’ye geçmeden önce Birleşik Krallık hükümetine ne kadar süre verebileceğimdir,” dedi.
IQE CEO’su, Londra bürokrasisinin, Başbakan Rishi Sunak’ın dikkatini konuya çekmesini engellediğini de öne sürdü.
Lemos, yeni çip üretimi tesislerin yapım yatırımlarında ‘üçte bir’ modelini savunduğunu da söyledi. Buna göre yeni yatırımların üçte birini devlet, üçte birini şirket, üçte birini de potansiyel çip müşterileri finanse edecek.
Güney Kore’den yeni devlet teşvikleri
Güney Kore de yeni yılda ABD’nin çip yasasının izinden giderek yarı iletken firmalarına yönelik yeni bir vergi kesintisi paketi açıkladı.
Bu ülkeye yatırım yapacak şirketler yüzde 35 civarında bir vergi indiriminden yararlanacak. Maliye Bakanlığının açıklamasına göre, bu kesintiler sayesinde şirketler 2024 yılında 2,85 milyar dolarlık bir vergi yükünden kurtulacak.
Asya’nın dördüncü büyük ekonomisi Güney Kore, bellek çipleri üretiminde dünyanın bir numarası. Güney Koreli Samsung ve SK Hynix birlikte dünya piyasasının yüzde 70’ini kontrol ediyor.
Amerika
JD Vance, Maduro kaçırılmadan önce Venezuela’da “iş bağlamış”

ABD’nin Venezuela’yı işgal edip Nicolas Maduro’yu kaçırmasından bir hafta önce, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, emtia devi Vitol için çalışan bir tacirle görüşmüş.
Konuya yakın bir kaynağın Reuters’a aktardığına göre, Vance orada eski bir arkadaşı ve siyasi kariyerinin ilk dönemlerinde kendisine finansal destek sağlayan, emtia devi Vitol’da benzin ticareti yapan John Addison ile bir araya geldi.
Reuters tarafından incelenen uçuş kayıtları, işgalden bir hafta önce, 27 Aralık’ta, Montana’daki son derece seçkin bir kayak ve golf tesisi Yellowstone Club’dan arabayla yaklaşık bir saat uzaklıktaki Bozeman Yellowstone Uluslararası Havalimanı’nın pistinde Addison’ın özel Embraer jeti ile Vance’in başkan yardımcısı uçağının bir arada bulunduğunu gösteriyor.
Addison’dan toplantıyla ilgili bilgi alan kişiye göre, Vance ve Addison Venezuela hakkında konuştular.
Bu kişi, Vance’in özellikle, “varsayımsal olarak” ABD’nin ülkenin petrol kaynakları üzerinde kontrolü ele geçirmesi durumunda Venezuela ham petrolünün ne kadar hızlı satılabileceğini öğrenmekle ilgilendiğini söyledi.
Addison, Vitol’un bu işi yapmak için eşsiz bir konumda olduğunu Vance’e garanti etti.
Bu haberle ilgili olarak, hem Addison hem de Vance’in ofisi 27 Aralık’ta Montana’da bir toplantı yapıldığını reddetti.
Addison, Reuters’a verdiği demeçte, “Bunu söyleyen herkes kesinlikle uyduruyor, çünkü ben bu konuyu tek bir kişiye bile anlatmadım,” dedi.
Fakat Addison, 5 Ocak’ta –yani Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu deviren ve 100’e yakın kişinin hayatını kaybetmesine neden olan operasyondan iki gün sonra– ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın Houston’daki ofisini arayarak kendisine “reddedilemez bir teklifte” bulunduğunu doğruladı.
Donald Trump yönetimi, yaklaşan siyasi geçiş sürecini finanse etmek amacıyla bu OPEC ülkesinin ham petrolünü küresel alıcılara satmaya başlamayı planlıyordu ve Wright, Vitol’un bu işi isteyip istemediğini Addison’dan öğrenmek istiyordu.
Addison, Reuters’a verdiği son röportajda, “Sadece piyasa hakkında güncel bilgi almak için arayacağını sanmıştım fakat telefon görüşmesi bambaşka bir yöne saptı,” dedi.
Enerji Bakanlığı, Wright’ın 5 Ocak’ta Venezuela’yı görüşmek üzere Addison’ı aradığını doğruladı.
Birkaç gün içinde Vitol ve rakibi Trafigura, Venezuela’nın petrolünü satmak için özel lisanslar aldı ve o günden bu yana şirketler ham petrolün pazarlanmasından yüz milyonlarca dolar kazandı.
Vitol’un yönetimin en çok rağbet gören enerji lisanslarından birini nasıl elde ettiğine dair ayrıntılar daha önce kamuoyuna açıklanmamıştı.
48 yaşındaki Addison, Wright’tan böyle bir telefon alması için ilk akla gelen isim değildi. O, Vitol’da kıdemli bir tüccardı, şirketin bölge CEO’su değildi. Ayrıca uzmanlık alanı Latin Amerika ham petrolü değil, ABD benzininin alım satımıydı.
Fakat Addison, Reuters’a verdiği demeçte, Vance’in Wright’a Addison’ın güvenilir bir kişi olduğunu söyleyerek bu telefon görüşmesinin önünü açtığını belirtti.
Bir ABD’li yetkili, isminin açıklanmaması koşuluyla Reuters’a verdiği demeçte, Vance’in Wright ile yaptığı bir konuşmada Addison’ın enerji sektöründe güvenilir bir kişi olduğunu söylediğini doğruladı.
Yetkili, bu konuşmanın 5 Ocak’taki telefon görüşmesinden en az bir yıl önce gerçekleştiğini belirtti.
Enerji Bakanlığı Reuters’a yaptığı açıklamada, Vance ve Wright’ın Venezuela petrolünün satışı konusunda hiçbir zaman görüşmediklerini ve bakanlığın Vitol’u, dünyanın en büyük enerji ve emtia ticaret şirketi olması nedeniyle seçtiğini belirtti.
Montana’daki toplantı ve Addison’ın bu kazançlı sözleşmenin alınmasında oynadığı alışılmadık derecede önemli rol, Demokrat Kongre üyeleri arasında, Venezuela operasyonunun ardından kişisel bağlantıların devlet işlerine erişimi nasıl etkilemiş olabileceğine dair yeni sorular doğurdu.
Temsilciler Meclisi Denetim Komitesi’nin Demokrat üyesi ve yeni başkanı Robert Garcia, Ocak ayında hem Vitol hem de Trafigura’nın yöneticilerine bir mektup göndererek, lisansları hangi koşullar altında aldıklarına dair sorular sormuştu.
Garcia, o dönemde yaptığı açıklamada, kısmen Addison’ın Trump yanlısı siyasi bağış geçmişi nedeniyle Vitol’un bu işin içinde yer almasından endişe duyduğunu belirtmişti.
Garcia ayrıca, Vitol ve Trafigura’ya Venezuela’ya yönelik askeri harekat hakkında önceden bilgi verilmiş olabileceğine dair endişesini dile getirdi.
Garcia, Reuters’a yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Aylar boyunca Denetim Komitesi’ndeki Demokratlar, Trump yönetiminin devasa Venezuela petrol anlaşması ve petrol şirketi yetkililerinin Venezuela’ya yönelik askeri harekat hakkında önceden uyarı alıp almadıkları konusunda cevaplar talep ediyorlardı. Maduro’nun yakalanmasından önce JD Vance’in Vitol’da üst düzey bir tüccarla görüştüğüne dair yeni haberler, kimin neyi ne zaman bildiği konusunda daha da fazla soru işareti yaratıyor.”
Vitol ve Trafigura, Garcia’nın mektubuna yanıt verip vermedikleri konusunda yorum yapmaktan kaçındı.
Fakat her iki şirket de Reuters’a, ABD’nin Venezuela’daki askeri operasyonları hakkında önceden hiçbir bilgi verilmediğini söyledi.
Genellikle, ABD hükümetinin büyük ihaleleri, şeffaflığı sağlamak, kayırmacılığı önlemek ve vergi mükellefleri için mümkün olan en iyi mali getiriyi elde etmek amacıyla rekabetçi bir ihale süreciyle verilir.
Fakat Trump yönetimi, Maduro’nun kaçırılmasının ardından hızlı hareket etmenin, Venezuela’nın zor durumdaki ekonomisini istikrara kavuşturmak ve günlük hizmetlerin yanı sıra borç yeniden yapılandırma çabalarının acil olarak finanse edilmesini sağlamak açısından hayati önem taşıdığını öne sürerek, bu süreci atlama kararını savundu.
Trump, Ocak ayındaki işgalin ardından ABD’nin Venezuela’nın ham petrolünü ve gelirlerini süresiz olarak kontrol etmeyi amaçladığını ve ülkenin üretimini canlandırmak için ABD’li petrol şirketlerinden 100 milyar dolarlık yatırım çekmek istediğini söylemişti.
Trump, bunun “Batı Yarımküre”deki mevcut arz hacmini artırarak ABD’nin enerji güvenliğini güçlendireceğini savunuyor.
Şu ana kadar, ABD’nin Venezuela’daki operasyonunun ardından en büyük faydayı Vitol ve Trafigura elde etti.
Konuya yakın bir kaynağa göre, Trafigura’ya Vitol’dan birkaç gün sonra, Ocak ayının ikinci haftasında bir tarihte, ABD hükümeti tarafından Venezuela petrolünü satma lisansı verildi.
Enerji finansmanı uzmanı ve Texas Christian Üniversitesi’nde profesör olan Tom Seng, tüccarların satılan her varil Venezuela petrolünden 3 ile 3,50 dolar arasında kâr elde ettiklerini tahmin etti.
Seng, bu tahmini mevcut piyasa koşullarına ve nakliye ücretlerine dayandırdı ve getirilerin yaklaşık %3,5 ila %4’lük bir kâr marjına tekabül ettiğini belirtti.
ABD hükümeti verilerine göre, ülke bu yıl şimdiye kadar 200 milyon varilden fazla ham petrol ihraç ettiği için, bu getiriler Venezuela ham petrol sözleşmesinden elde edilen yüz milyonlarca dolarlık kâra denk geliyor.
Reuters’ın yıllık raporlarını incelediği sonuçlara göre, Vitol’un son üç yıldaki faaliyet kâr marjları %1 ile %3 arasında değişmiş.
Özel sermayeli ticaret şirketleri, tek tek işlemlerden elde ettikleri kârları açıklamıyor ve kâr marjları ile sattıkları petrol hacimlerine ilişkin tahminler bağımsız olarak doğrulanamıyor.
Trafigura ve Vitol, Reuters’a, Venezuela’nın devlet petrol şirketi PDVSA ile petrol satışı konusunda yaptıkları ticari anlaşmaların şartları hakkında, bunların gizli olması nedeniyle yorum yapamayacaklarını bildirdi.
Daha yakın zamanda Trump, ABD’nin Venezuela’nın en büyük özel petrol üreticilerinden biri olan Blue Energy Partners ile yaptığı ortaklık sayesinde Venezuela’nın ham petrol rezervlerinin yaklaşık beşte birine erişim sağladığını duyurdu.
Şirket, yakın zamana kadar PDVSA’dan zimmete geçirilen fonlarla ilgili ABD’nin kara para aklama soruşturmalarının hedefi olan milyarder Alejandro Betancourt’a ait.
Şirketin Washington ile yaptığı anlaşma, ABD’ye ana şirketin %35 hissesini ve üretimin %20’sini üretim maliyetinden satın alma hakkını tanıyor.
Reuters, Vitol veya Trafigura’nın NABEP’in şu anda günlük yaklaşık 220.000 varil olan petrol üretiminin herhangi bir kısmını pazarlayıp pazarlamadığını tespit edemedi.
Vitol, NABEP ile ticari bir ilişkisi olduğunu ama uzun vadeli bir sözleşmesi bulunmadığını belirtti. Ticari ilişkinin ayrıntılarını paylaşmadı.
Reuters’a göre Addison ve Wright’ın konuşmalarının ardından işler hızla ilerledi. 9 Ocak’a gelindiğinde, hem Vitol hem de Trafigura lisanslarını almışlardı ve Addison, Venezuela’nın petrol endüstrisinin geleceği konusunda Trump ile yapılan ve televizyonda yayınlanan bir toplantıda ExxonMobil ve Chevron’un CEO’larıyla yan yana Beyaz Saray’a gitti.
Addison, televizyonda yayınlanan toplantı sırasında Trump’a şunları söyledi:
“Burada, tüm bu petrolü mümkün olan en iyi fiyata dünyanın dört bir yanına taşıyabilmenizi sağlamak için bulunuyoruz; böylece Venezuelalılar üzerindeki etkiniz sayesinde istediğinizi elde edebileceksiniz.”
Vitol’un bölge CEO’su Ben Marshall da toplantıda yer aldı ve Trump’a, Venezuela petrolünü pazarlama fırsatı verdiği için teşekkür etti.
Vitol, Reuters’a yaptığı açıklamada, Addison’ın benzin taciri olarak sahip olduğu uzmanlık göz önüne alındığında uluslararası bir ham petrol sözleşmesini müzakere edecek teknik bilgiye sahip olmadığını ve 5 Ocak’taki görüşmeden sonra Marshall ile ham petrol ekibini sürece dahil ettiğini belirtti.
Trafigura ise toplantıda CEO’su Richard Holtum tarafından temsil edildi.
Federal Seçim Komisyonu kayıtlarına göre, Addison, Vance’in erken dönem destekçilerinden biriydi ve 2022 yılında, Vance’in Ohio’daki ABD Senatosu koltuklarından birine başarılı bir şekilde aday olabilmesine yardımcı olmak amacıyla “Protect Ohio Values” Siyasi Eylem Komitesi’ne (PAC) 300.000 dolar bağışlamıştı.
FEC kayıtlarına göre, daha sonra Addison ve eşi Shannon, 2024 yılında siyasi eylem komitelerine 7 milyon dolar bağışladı.
Bu tutarın 5 milyon doları, Trump’ın Beyaz Saray’daki ikinci dönemini garantilemek amacıyla “Make America Great Again”e yapıldı.
İlişkiyi yakından bilen üç kişiye göre, Addison Vance’in muhafazakâr siyaset anlayışını takdir ediyordu.
Bu dönemde, ikili ortak siyasi görüşler üzerinden yakınlaşırken, Addison kariyerinde daha sorunlu bir dönemi geride bırakıyordu.
Vitol ve SK Energy, 2024 yılında on yıl süren bir hukuki mücadelenin ardından Kaliforniya eyaletiyle benzin fiyatı manipülasyonu davasını 50 milyon dolarlık bir uzlaşma ile sonuçlandırdı.
Addison, söz konusu iddianamede Vitol’un en üst düzey yöneticisi olarak gösterilmişti. Ne Vitol ne de Addison herhangi bir suçu kabul etmişti.
Federal Havacılık İdaresi kayıtlarına göre, ertesi yıl, yani 2025’te Addison yeni bir Embraer jeti satın aldı.
Yaklaşık 14 milyon dolar değer biçilen uçak, Addison’ın artık bir ev inşa ettiğini söylediği Montana’daki Yellowstone Club’a giderek daha sık yaptığı uçuşlarda kullanıldı; bu da onu milyarderler, teknoloji devleri ve Hollywood ünlüleri arasına soktu.
Montana Gelir İdaresi kayıtlarına göre, inşaat başlamadan önce Addison’ın imarsız 4 dönümlük arazisinin değerlendirilen değeri 16,4 milyon dolardı.
Kayıtlara göre Wright’ın da Yellowstone Club yakınlarında 36,2 milyon dolar değerinde bir konutu bulunuyor.
Addison, 5 Ocak’ta Wright’tan gelen telefonun Vitol’daki 17 yıllık kariyerinin en önemli anlarından biri olduğunu söyledi.
Addison, Reuters’a verdiği demeçte, “Bu anlaşmanın gerçekleştirilmesine yardımcı olmak üzere hükümetten, Chris Wright tarafından aranmış olmaktan büyük gurur ve vatanseverlik duygusu duyuyorum,” dedi.
Venezuela sözleşmesini imzalamak aynı zamanda onun veda performansı oldu. Siyaset ve enerji alanlarına odaklanmak amacıyla Mart ayı sonunda şirketten emekli olacağını duyurdu.
O zamandan beri, Temmuz ayında ilk toplantısını gerçekleştiren Wright’ın enerji politikası danışma kurulunun başkanı olarak atandı.
Reuters’ın gördüğü, emekliliğiyle ilgili bir Vitol iç notunda, Addison “şirket tarihinin en başarılı tüccarlarından biri” olarak tanımlandı.
Amerika
İsrailli NewMed Energy de Venezuela petrolünün peşinde

İsrailli NewMed Energy, Venezuela’daki bir petrol şirketinin %60 hissesini satın almayı değerlendiriyor.
Bu hamle, son dönemde bölgede İsrail yanlısı iktidar değişikliklerinin ardından Güney Amerika’ya yönelik stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Tel Aviv Borsası’na sunulan resmi bir belgeye göre, NewMed International, Venezuela’da karasal petrol haklarına sahip bir şirketin hissedarları ile yapılacak müzakerelerin ilkelerini belirleyen karşılıklı münhasırlık mektubu ve şartnameyi imzaladı.
Hedef şirket, karada petrol kuyuları işletiyor ve hem karada hem de açık denizde ek petrol ve gaz varlıklarına sahip.
NewMed, aynı zamanda diğer bölgesel fırsatları da araştırdığını ve ek münhasırlık anlaşmaları konusunda ileri düzeyde görüşmeler yürüttüğünü belirtti.
Şu anda durum tespiti süreci devam ediyor ve karşılıklı münhasırlık süresi 1 Ocak 2027’ye kadar uzanıyor.
Venezuela, dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Bu rezervler, ağır ve ekstra ağır ham petrolden oluşuyor ve bu tür petrolün rafine edilmesi için kapsamlı işlemler gerekiyor.
Nicolas Maduro’nun ABD özel kuvvetleri tarafından kaçırılması ve ardından New York’ta yargılanmak üzere tutuklanmasının ardından, rejim sonrası geçiş süreci ülkenin enerji sektörünü yabancı katılımına açtı.
Piyasa analistleri, potansiyel satın almanın hem stratejik bir genişleme hem de önemli jeopolitik riskler barındırdığını belirtiyor.
Yatırım danışmanı ve “Profit Multiple” hizmetinin başkanı Lior Wider, üretim varlıklarının satın alınmasının NewMed için somut bir nakit akışı yaratabileceğini fakat yatırımcıların durum tespiti sürecini, finansal şartları ve risk azaltma mekanizmalarını yakından takip edeceğini belirtti.
NewMed Energy CEO’su Yossi Abu, mevcut ana varlıkların geliştirilmesinin yanı sıra, ortaklığın uzmanlığından yararlanmak için uluslararası genişleme fırsatlarını sürekli olarak değerlendirdiğini ifade etti.
Önerilen Venezuela girişimi, Güney Amerika’da varlık göstermeye yönelik önemli bir adım.
Amerika
Anket: Amerikalıların üçte ikisi Trump’ın gücünü kaybettiğini düşünüyor

ABD’de ara seçimlerin ardından RF Global araştırma şirketinin yaptığı ankete katılanların üçte ikisi, Başkan Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Parti üzerindeki gücünün zayıfladığını belirtti. Seçmenlerin yüzde 53’ü Kongre’deki hezimetten Trump’ı sorumlu tutarken yüzde 52’si İran savaşını başkanın en büyük başarısızlıkları arasında görüyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Parti üzerindeki etkisinin seçmenler nezdinde zayıfladığı belirlendi.
The Politico Poll tarafından ara seçimlerin ardından PF Global şirketine yaptırılan kamuoyu yoklamasına göre, Amerikalıların üçte ikisi partinin uğradığı ağır ara seçim yenilgisinden bu yana Trump’ın parti içindeki gücünü kısmen de olsa kaybettiğini düşünüyor.
Bu görüşü paylaşanların oranının Demokrat ara seçim seçmenleri arasında yüzde 83, Cumhuriyetçi ara seçim seçmenleri arasında ise yüzde 57 olduğu kaydedildi.
Başkanın en sadık tabanını oluşturan MAGA (Amerika’yı Yeniden Harika Yap Hareketi) seçmenlerinin yalnızca yüzde 40’ı Trump’ın eskisi kadar güçlü olduğunu savundu.
On yılı aşkın süredir ülke siyasetine yön veren Trump’ın nüfuzunun, Beyaz Saray’daki son iki yılına yaklaşırken zayıflayabileceğine işaret eden anket, partinin tarihi seçim mağlubiyetinin ardından yeni bir yol arayışına girdiğini ortaya koydu.
Demokratların en az 255 Temsilciler Meclisi üyeliği, 54 Senato sandalyesi ve 28 valilik kazandığı seçim yenilgisinde Cumhuriyetçilerin çoğu kamuoyu önünde doğrudan Trump’ı işaret etmekten kaçınıyor.
Amerikalıların yüzde 53’lük çoğunluğu ise Cumhuriyetçilerin Kongre’nin her iki kanadını da kaybetmesini Trump’ın başkanlık dönemindeki icraatlarına bağlıyor.
MAGA destekçilerinin de yüzde 33’ü bu değerlendirmeye katılıyor.
Amerikan kamuoyuna göre Demokratların seçim zaferindeki en önemli etken Trump’ın İran ile başlattığı savaş oldu.
Amerikalıların yarısı, Trump bu savaşı başlatmasaydı Demokratların seçimi kaybedeceğini ya da daha düşük farkla kazanacağını belirtti.
Katılımcıların yüzde 52’si ise İran savaşını Trump’ın ikinci başkanlık döneminin en büyük başarısızlıkları arasında saydı.
Seçmenler, Demokratların zaferini açıklayan gerekçeler arasında en çok hayat pahalılığına (yüzde 42) işaret ederken bunu İran savaşı (yüzde 30) ve Trump’ın kişisel tutumu (yüzde 27) izledi.
Cumhuriyetçi Parti’deki seçim hezimeti, 2028 başkanlık yarışında Trump’ın yerini alacak yeni bir lider arayışını beraberinde getirdi.
Cumhuriyetçi liderler uzun yıllar boyunca Trump’a yakın durmayı tercih etmişti.
Trump’a yönelik kamuoyu desteğindeki düşüş ve ara seçim sonuçlarının yansıttığı seçmen hoşnutsuzluğu, parti içinde yükselmek isteyen Cumhuriyetçiler için Trump’a bağlı kalmanın artık bir siyasi yüke dönüşebileceğini gösteriyor.
Öte yandan Amerikalılar Trump’ın partide halen önemli bir figür olduğunu kabul ediyor.
Katılımcıların yüzde 43’lük kesimi, Trump’ın “gücünün bir kısmını kaybettiğini ancak halen hatırı sayılır bir güce sahip olduğunu” kaydetti.
Seçmenlerin yüzde 56’sı Cumhuriyetçi Parti’nin Trump ve gündeminden uzaklaşması gerektiğini savunurken MAGA tabanının büyük bölümü başkana bağlılığını koruyor.
Bu gruptakilerin yüzde 59’u, partinin Trump’a ve onun ajandasına daha fazla yaklaşması gerektiğini ifade ediyor.
Amerika6 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya1 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını1 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Ortadoğu2 hafta önceBAE, Hürmüz’ü baypas eden yeni hattan petrol ihracatına başlayacak
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Asya1 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını1 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı










