Avrupa ülkeleri, 1 Ocak 2027 itibarıyla Rusya’dan sıvılaştırılmış doğalgaz ithalatının yasaklanmasının ardından Washington’ın öngörülemeyen politikalarına bağımlı hale gelmekten endişe duyuyor. ABD’li üreticiler mevcut durumda Avrupa’nın LNG ithalatının üçte ikisini karşılarken bu oranın on yılın sonuna kadar yüzde 80’e ulaşabileceği belirtiliyor.

Avrupa ülkelerinde, 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren Rusya’dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalatının tamamen durdurulması kararının ardından bölgenin Washington’ın öngörülemeyen politikalarına yeni bir bağımlılıkla karşı karşıya kalacağı endişesi yaşanıyor.

The New York Times gazetesinin haberine göre Avrupa, Rus LNG’sinden doğan açığı kapatmak amacıyla başta ABD olmak üzere alternatif alımlarını artırıyor.

Amerikan üreticileri halihazırda Avrupa’nın sıvılaştırılmış gaz ithalatının yaklaşık üçte ikisini sağlıyor.

Haberde, Amerikan gazının Avrupa pazarındaki payının on yılın sonuna kadar yüzde 80 seviyesine ulaşabileceği vurgulanıyor.

Buna karşın ABD ile Avrupa arasındaki ilişkiler, ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük vergisi tehditleri, Grönland ile ilgili talepleri ve ABD’nin İran ile yaşadığı savaş etrafındaki görüş ayrılıkları nedeniyle en düşük seviyesinde seyrediyor.

Bu da Avrupa yetkililerinde huzursuzluk yaratırken gazete, Avrupa Birliği’nin Rusya’ya olan bağımlılığı ABD’ye olan bağımlılıkla değiştirmesinden korkulduğunu yazdı.

Avrupa Komisyonunun Konut ve Enerjiden Sorumlu Üyesi Dan Jørgensen konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “ABD kesinlikle kısa vadede sorunumuzun çözümünün bir parçasıdır ancak uzun vadede doğalgaz bağımlılığından tamamen kurtulma yolundayız” ifadelerini kullandı.

Jørgensen, hem ekonomik açıdan hem de güvenlik açısından bölgenin son derece kırılgan ve sürdürülemez bir durumda bulunduğunun altını çizdi.

Hem ABD’deki hem de Avrupa’daki petrol ve doğalgaz sektörü temsilcileri ise The New York Times’a yaptıkları değerlendirmelerde Washington’ın güvenilmez bir ortak olabileceği yönündeki görüşleri reddetti.

Sektör temsilcileri, Amerikan pazarının federal politikalardan ziyade ağırlıklı olarak ticari sözleşmelerle düzenlendiğini dile getirdi.

Uluslararası Petrol ve Gaz Üreticileri Birliği (IOGP) Strateji Başkanı Nareg Terzian da Avrupa’nın ABD’ye bağımlılığına ilişkin endişelerin abartıldığını düşündüğünü bildirdi.

Terzian şöyle konuştu:

“Bu kaygılar genel olarak gaz veya LNG kullanımından pek memnun olmayan kişiler tarafından dile getiriliyor. Temel olarak hem ABD’nin hem de AB’nin akışın sürdürülmesinde çıkarı olduğuna inanıyoruz ve bunun bu şekilde kalacağını umuyoruz.”

Öte yandan, yürürlüğe girecek yasağa rağmen Avrupa’nın Rus gazı alımlarını artırdığı görüldü.

AB verilerine dayandırılan haberde, 18 Mart ile 31 Mayıs tarihleri arasında Rusya’dan yapılan LNG ithalatının 2025 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 17, boru hattı gazı ithalatının ise yüzde 5 oranında yükseldiği kaydedildi.

Küresel LNG piyasası aynı zamanda ABD ile İran arasındaki savaş nedeniyle ciddi bir istikrarsızlık yaşıyor. Dünyanın en büyük ikinci gaz ihracatçısı konumundaki Katar’a yönelik saldırılar ülkenin ihracat kapasitesine zarar verdi.

Hürmüz Boğazı’ndaki saldırıların gaz taşıyıcı tankerlerin hareketini neredeyse tamamen durdurduğu ve bu durumun Avrupa’daki gaz fiyatlarını yukarı tırmandırdığı aktarıldı.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright Haziran ayında yaptığı açıklamada, Avrupa ülkelerinin metan emisyonu üzerindeki denetimleri yumuşatmaması halinde Washington’ın bu ülkelere sağladığı sıvılaştırılmış doğalgaz tedarikini durdurabileceğini söyledi.

Jørgensen ise AB’nin metan kurallarının gözden geçirilmesini talep eden ABD ve diğer LNG ihracatçılarının baskılarına boyun eğmeyeceklerini bildirdi.

Bloomberg’in aktardığı bilgilere göre AB, Rusya’dan yapılan sevkiyatları 2022 yılında durdurma kararı almasının ardından ABD gazına her geçen gün daha fazla bağımlı hale geldi.

Bununla birlikte metan emisyonlarıyla mücadele, iklim bloğunun temel çevre hedeflerinden biri olmayı sürdürüyor.

Ocak ayında Politico tarafından yayımlanan haberde de Avrupa’nın kullandığı gazın çeyreğini zaten ABD’den ithal ettiği ve AB’nin Rus gazına yönelik tam ambargoyu devreye sokmasıyla bu oranın daha da artabileceği ifade edilmişti.

Gazete, bazı AB diplomatlarının ABD’nin ortaya çıkan bu enerji bağımlılığını kendi dış politika hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla kullanabileceği değerlendirmesinde bulunduklarını aktarmıştı.

Alman savunma şirketleri, üretici Vacuumschmelze firmasının ABD merkezli Energy Fuels tarafından satın alınması durumunda mıknatıs tedarikinde aksamalar yaşanmasından endişe duyuyor. Almanya hükümeti, 1,9 milyar dolar değerindeki işlemi yabancı yatırımların denetimi prosedürü kapsamında inceliyor. Berlin yönetimi satışı engellemese de şirketin Frankurt yakınlarındaki Hanau tesisinin stratejik konumunu korumak amacıyla şartlar öne sürmeye hazırlanıyor.

Alman savunma sanayisi şirketleri, üretici Vacuumschmelze (VAC) firmasının ABD merkezli Energy Fuels tarafından satın alınması halinde mıknatıs tedarikinde kesintiler yaşanabileceği yönünde kaygı taşıyor.

Bloomberg haber sitesinin konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Almanya hükümeti 1,9 milyar dolar değerindeki satın alma işlemini yabancı yatırımların denetimi prosedürü çerçevesinde incelemeye aldı.

Berlin yönetiminin satışı tümüyle engellemesi beklenmiyor; ancak yetkililerin, VAC şirketinin Frankfurt yakınlarındaki Hanau kentinde bulunan tesisinin asli rolünü muhafaza etmek amacıyla işleme belirli şartlar getirmesi öngörülüyor.

Kaynaklar, Alman savunma şirketlerinin bir kısmının, VAC firmasının Energy Fuels kontrolüne geçmesinin ardından tedarik önceliğinin ABD’li sipariş sahiplerine verilebileceğinden endişelendiğini aktardı.

Çin tarafından uygulanan ihracat kısıtlamaları sebebiyle nadir toprak elementlerinden üretilen mıknatıslara erişimi hali hazırda sınırlı olan savunma sektörü temsilcileri için bu durum kaygıları artırıyor.

VAC, endüstriyel ölçekte daimi mıknatıs üretimi gerçekleştiren tek Batılı üretici konumunda.

Bu mıknatıslar, insansız hava araçları ve denizaltılar dahil olmak üzere askeri teçhizat üretiminin yanı sıra otomotiv sektöründe de kritik bileşen olarak kullanılıyor.

VAC Üst Yöneticisi (CEO) Eric Eschen, konuya ilişkin açıklamasında, Almanya’daki üretimin sürdürüleceğine dair taahhüt vermeye hazır olduğunu belirtti.

Eschen, Avrupa sanayisinden uzun vadeli sözleşmeler sağlanması durumunda şirketin ülkedeki üretim kapasitesini artırmayı hedeflediğini kaydetti.

Sanayi üretimi savunma sektörüne kayıyor

Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin nisan ayında yayımladığı bir haberde, Almanya’nın sanayisini otomotiv sektöründen silah üretimine doğru yeniden yönlendirdiği ve Avrupa savunma sanayisinin temel üretim üssüne dönüştüğü bildirilmişti.

Yayımlanan haberde, Berlin yönetiminin İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yaşanan en uzun ekonomik durgunluk dönemi, Çin’den gelen rekabetin artması ve Alman otomobillerine yönelik küresel talebin düşmesi nedeniyle bu yönde bir rota seçtiği kaydedilmişti.

Gazetenin resmi hükümet istatistiklerine dayandırdığı verilere göre, Almanya sanayisi otomotiv sektörü de dahil olmak üzere her ay yaklaşık 15 bin istihdam kaybı yaşıyor.

Aynı dönemde ülkenin önde gelen otomotiv üreticilerinin finansal sonuçlarında da gerileme gözleniyor.

Mercedes-Benz firmasının karı yüzde 49, Volkswagen şirketinin karı yüzde 44 oranında düşerken, Porsche firmasının faaliyet karı 2024 yılına kıyasla yüzde 98 geriledi.

Bu tablo karşısında Alman makamları, ekonomik büyümenin yeni kaynağı olarak savunma sanayisine ağırlık veriyor.

WSJ kaynaklarının aktardığına göre, otomotiv sektöründe boşa çıkan üretim kapasiteleri ile personelin askeri-endüstriyel kompleks bünyesindeki tesislere aktarımı sürdürülüyor.

AB’nin Batı Balkanlar için hazırladığı 6 milyar avroluk büyüme planının uygulamaya girmesinden bir yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, yalnızca Karadağ, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya reformlarla bağlantılı birden fazla ödeme almayı başardı.

Euractiv’e göre bu dengesiz ilerleme, siyasi istikrarsızlığın bazı ülkeleri nasıl geride bıraktığını gösterirken, aynı zamanda hükümetlerin kalıcı değişiklikler yapıp yapmadıkları ya da sadece fon sağlamak için son teslim tarihlerine uymaya çalışıp çalışmadıkları konusunda şüpheler uyandırıyor.

Avrupa Komisyonu, AB’ye katılım sürecini hızlandırmak amacıyla bu planı 2023 yılında hayata geçirdi.

Plan, fonları belirli iktisadi, kurumsal ve hukukun üstünlüğü reformlarına bağlarken, altı ülkeye AB tek pazarının bazı kısımlarına kademeli olarak daha fazla erişim imkânı tanıyor.

Genişleme Komiseri Marta Kos, geçen yıl Üsküp’e yaptığı ziyaret sırasında, “Büyüme planı, Batı Balkanlar’ın Avrupa ailesine katılımını hızlandıracak bir araç” demişti.

Fakat Belgrad’daki Avrupa Politika Merkezi’nden analist Marko Todorović, planın beklentileri karşılayamadığını söyledi.

Todorović, “Bu plan, sosyo-iktisadi yakınlaşma ve tek pazara erişim için bir araç olarak sunulmuştu, ancak bu vaadi tam olarak yerine getiremedi,” dedi.

Örneğin Kosova, nisan ayında 61,8 milyon avroluk ön finansman aldı fakat 18 aydır süren siyasi kriz, reformları hayata geçirme kabiliyetini engelledi.

Avrupa Parlamentosu’nun Kosova raportörü Riho Terras, Euractiv’e verdiği demeçte, krizin çözülmeden ülkenin ilerleyemeyeceğini savundu.

Hükümete göre Kosova, haziran sonuna kadar gerçekleştirilmesi gereken reform hedeflerini tutturamadığı için son dönemde tahmini 40 milyon avro kaybetti.

Gerekli yasaları onaylayabilecek işlevsel bir hükümeti olmazsa, yıl sonuna kadar kaybedeceği tutar 250 milyon avroya kadar çıkabilir.

Bosna-Hersek ise plan kapsamında henüz hiçbir reformu tamamlayamadı ve bu nedenle fonlara erişemedi.

AB dış politika sorumlusu Kaja Kallas, Saraybosna’ya yaptığı son ziyaret sırasında, daha fazla gecikmenin daha fazla kayıp anlamına geleceğini belirtti.

Bosna-Hersek halihazırda 108 milyon avroyu kaybetmiş durumda ve yıl sonuna kadar 370 milyon avrodan fazla kaybedebilir.

Her iki ülkede de asıl engel, hükümetlerin fonları almak için gerekli kararları almasını engelleyen siyasi felç durumu.

Sırbistan da raportör Tonino Picula’nın “demokratik gerileme” olarak nitelendirdiği durumun ortasında zorluklar yaşıyor.

Sırbistan ocak ayında bir ödeme aldı fakat Picula, Belgrad’ın AB reformlarına daha güçlü bir taahhüt gösterene kadar sonraki ödemelerin askıya alınmasını talep etti.

Todorović şöyle konuştu:

“Sırbistan’ın yetkin bir idaresi ve rahat bir çoğunluğu var, dolayısıyla başarısızlıkları bir öncelik meselesidir. Harcanmayan fonlar önde gelen ülkelere yeniden tahsis edilebileceğinden, baskı artık artacak.”

Bu arada Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Karadağ, kendi içlerindeki siyasi bölünmelere rağmen birden fazla ödeme almayı başardılar.

Arnavutluk’taki gibi istikrarlı iktidar çoğunlukları ve Karadağ’daki gibi siyasi uzlaşmalar, reformların hayata geçirilmesine yardımcı oldu.

Fakat Podgorica’daki Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi direktörü Nevenka Vuksanović, Karadağ’ın manşetlere taşınan ilerlemesinin her zaman doğrulanabilir yapısal bir değişime dönüşmediğine dikkat çekti.

Vuksanović, “Aslında sektör sektör incelediğimde tutarlı bir örüntü görüyorum: nicel hedefler karşılanıyor ya da aşılıyor, fakat bu rakamların ne anlama geldiğini bağımsız olarak doğrulamak için gerekli belgeler genellikle eksik, yayınlanmamış ya da kontrol edilemeyecek bir biçimde sunuluyor,” dedi.

Beyan edilen ve doğrulanabilir ilerleme arasındaki uçurumun “tam da AB’nin en çok önem verdiği alanlarda –yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü–” en geniş olduğunu belirtti.

Kuzey Makedonya da AB üyelik müzakerelerini ilerletmek için gerekli anayasa değişikliklerini henüz kabul etmemiş olsa da, plan kapsamındaki tedbirleri uygulamaya koydu.

Ne var ki Todorović, reformların kabul edilmesinin, bunların düzgün bir şekilde uygulanacağı veya sürdürüleceği anlamına gelmediğine dikkat çekti.

Todorović, “Bir yasayı belirli bir son tarihe kadar kabul etmeniz karşılığında ödeme alıyorsanız, yasayı kabul edersiniz ve uygulamayı daha sonra düşünürsünüz,” dedi.

Yine de, “Büyüme Planı’nın sağladığı şey, her adım için bir bedel içeren, ortak, tarihli ve kamuya açık bir taahhüt listesidir,” diyen Todorović, bunu AB’nin eski, sonu açık üyelik kriterlerinden daha etkili bir araç olarak nitelendirdi.

Avrupa Komisyonu sözcüsü Euractiv’e yaptığı açıklamada, programın hem bir entegrasyon aracı hem de hükümetlerin reformları hayata geçirme kabiliyetinin bir testi olduğunu belirtti.

İlk yıl, mali teşviklerin değişimi hızlandırabileceğini, ancak siyasi felç, zayıf kurumlar veya uzun vadeli taahhüt eksikliğini telafi edemeyeceğini de ortaya koydu.