Eski ABD Hazine Bakanı Henry Paulson, Washington ve Pekin’e tırmanan stratejik rekabeti daha geniş çaplı bir çatışmaya dönüşmeden yönetme çağrısında bulundu; derinleşen güvensizliğin artık ticaret dengesizliklerinden daha büyük bir risk oluşturduğu uyarısını yaptı.

ABD-Çin ilişkisinin dünyadaki “en önemli” ilişki olduğunu belirten Paulson, ticaret, teknoloji ve güvenlik alanlarında rekabet keskinleşirken bu ilişkinin dikkatle yönetilmesi gerektiğini söyledi. “Ayrışmanın işlevsiz hale gelmemesi konusunda dikkatli olmalıyız” dedi.

George W. Bush ve Hu Jintao dönemlerinde ABD-Çin Stratejik Ekonomik Diyaloğu’nun Amerikan tarafına Hazine Bakanı olarak başkanlık eden Paulson, çarşamba günü Pekin’de Küreselleşme ve Çin Merkezi’nin ev sahipliğinde düzenlenen öğle yemeği toplantısında konuştu.

Goldman Sachs’ın eski CEO’su ve bugün Paulson Enstitüsü’nün başkanı olan Paulson, yoğun rekabetin kaçınılmaz olduğunu, ancak bunun yönetilmesi gerektiğini vurguladı. “Mesele, yoğun biçimde rekabet ederken güvenlik bariyerlerine sahip olabilmekte” dedi.

Paulson’ın açıklamaları, Başkan Xi Jinping ile ABD’li mevkidaşı Donald Trump arasında mayıs ayında Pekin’de düzenlenen ve dikkatle izlenen zirvenin ardından geldi. Trump, ziyarete 17 Amerikalı CEO ile katılmıştı. İki günlük ziyaret, dokuz yıl aradan sonra bir ABD başkanının Çin’e yaptığı ilk ziyaret oldu.

Zirve sonrası yayımlanan açıklamada Pekin, iki liderin “stratejik istikrara dayalı yapıcı bir ilişki” inşa etme konusunda mutabık kaldığını duyurdu. Beyaz Saray da aynı ifadeyi kullandı, ancak bunun “adalet ve karşılıklılık temelinde” işlemesi gerektiğini ekledi.

Washington onlarca yıldır devasa ikili ticaret dengesizliğini hedef alıyor; buna rağmen Çin’in küresel ihracat motoru dirençli kalmayı sürdürüyor. Çin, 2025’te yaklaşık 1,19 trilyon dolarlık rekor düzeyde genel ticaret fazlası verdi.

Bu durum, Trump’ın tarife saldırısına rağmen gerçekleşti. Çinli şirketler, ABD vergilerinden kaçınmak için alternatif pazarları genişleterek ve sevkiyatları Güneydoğu Asya üzerinden yeniden yönlendirerek karşılık verdi.

Ancak Çin’in 200 Boeing uçağı satın alma taahhüdü, bazı ABD sığır eti ithalatını yeniden başlatma sözü ve ekonomik diyalog mekanizmalarını genişletme anlaşması dışında, Trump’ın Pekin ziyaretinden somut nitelikte fazla bir kazanım çıkmadı.

Bu arka plan karşısında Paulson, yanlış hesaplama riskini azaltmak için karşılıklı tanımanın kritik önem taşıdığını vurguladı.

“Her iki ülkenin de diğerini büyük bir güç, kalıcı bir güç olarak tanıması ve yoğun rekabetin ekonomik çatışmaya ya da askeri çatışmaya evrilmemesi için kırmızı çizgilerin aşılmasından kaçınmamız gerçekten önemli” dedi.

Paulson, temel kaygılardan birinin güven aşınması olduğunu da ekledi. Ulusal güvenlik ve teknolojik üstünlük konularında artan şüphelere işaret ederek, “Bir güven açığımız var… [ve bu] ticaret açığından daha büyük” ifadelerini kullandı.

Bu riskleri azaltmak için Paulson, düzenli ve üst düzey temas çağrısında bulundu.

“ABD ile Çin arasında riskleri izlemek için doğru kişilerin birbirleriyle konuşması önemlidir” dedi. “Bir şey olduğunda, iletişim hatlarına sahip olacaklar ve çalışıp durumu istikrara kavuşturabilecekleri bir zemine sahip olacaklar” diye ekledi.

2006’da Stratejik Ekonomik Diyalog’un başlatılmasındaki deneyimine atıfta bulunan Paulson, Xi-Trump zirvesinden çıkan önerilen ikili platformların benzer bir amaca hizmet edebileceğini belirtti.

“[Elimizde] aynı hedeflere ulaşabilecek bir şey var; çünkü gördüğümüz şu ki, bu ticaret kurulu ve yatırım kurulu… iki ülke arasında daha fazla yatırımı teşvik etmek gibi aynı amaca sahip” dedi.

Çin Ticaret Bakanlığı, Trump’ın ayrılmasının ardından iki tarafın ticaret ve yatırım konseyleri kurma konusunda anlaştığını doğruladı. Bu konseylerin, ekonomik istişareleri “kriz müdahalesi” yaklaşımından “kurumsallaşmış yönetime” taşımak üzere tasarlanacağı belirtildi.

Lockheed Martin, ABD’nin müttefiklerine yönelik Patriot hava savunma sistemleri için PAC-3 önleme füzesi teslimatlarında yüksek talep nedeniyle gecikmeler yaşanabileceğini bildirdi. Şirket yöneticileri, üretimin artırıldığını ancak hangi ülkenin silahları ne zaman alacağına ilişkin kararların üretici tarafından verilmediğini belirtti.

ABD’li savunma şirketi Lockheed Martin, üretimi artırma planlarına rağmen Patriot hava savunma sistemlerinde kullanılan PAC-3 önleme füzelerinin ABD müttefiklerine teslimatında belirli bir takvim garanti edemeyeceğini açıkladı.

Financial Times’ın haberine göre şirketin füze sistemleri biriminde strateji ve iş geliştirmeden sorumlu başkan yardımcısı Brian Dunn, artan talep karşısında üretimin yükseltildiğini ancak siparişlerin hangi ülkelere hangi sırayla tahsis edileceğine ilişkin kararların henüz verilmediğini söyledi.

Berlin’deki havacılık fuarında konuşan Dunn, “Bu füzelerin dağıtımını biz kontrol etmiyoruz. Kimseye bu öncelik listesinde hangi sırada yer alacağını söyleyemeyiz” dedi.

Dunn ayrıca ABD Savunma Bakanlığı’nın silah sevkiyatlarındaki öncelik sırasını yeniden değerlendirmeyi ele aldığını, ancak bu kararların üreticinin yetki alanı dışında olduğunu belirtti.

ABD Kara Kuvvetleri, Haziran 2024’te Lockheed Martin ile Patriot hava savunma sistemleri için 870 füze üretimini kapsayan 4,5 milyar dolarlık bir sözleşme imzalamıştı.

Financial Times daha önce, Ukrayna, İsrail ve Tayvan’a yönelik yardım paketlerinin etkisiyle gelen siparişlerdeki artışın şirkette rekor düzeyde üretim büyümesine yol açtığını bildirmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığı bu yıl mayıs ayında dört müttefik ülkeye toplam 8,6 milyar dolar tutarında silah satışını duyurdu. En büyük paket, 4 milyar dolarlık anlaşmayla Katar için onaylandı.

Söz konusu anlaşma, Patriot hava savunma sistemleri için toplam 500 adet PAC-2 ve PAC-3 füzesinin yanı sıra yedek parçalar ve kara destek ekipmanlarının satışını içeriyor.

Mayıs ayında ayrıca Pentagon’un İran’la yürütülen savaş kapsamında kullanılmak üzere Patriot sistemleri için 441 milyon dolar değerinde füze satın alacağı da açıklanmıştı.

Geçen ay Washington Post, ABD’nin Avrupalı müttefiklerinin Donald Trump yönetiminin Ukrayna’yı silahlandırma programına ilişkin şüpheler taşıdığını yazmıştı. Gazeteye göre İran’la savaş, ABD’nin silah stoklarında önemli bir azalmaya yol açtı.

Washington Post’un haberinde, Pentagon ve NATO yetkililerinin nisan ayında Kiev’in müttefiklerine, “Ukrayna’nın Öncelikli İhtiyaçlar Listesi” (PURL) programı kapsamındaki silah sevkiyatlarının planlandığı şekilde devam edeceği yönünde güvence verdiği belirtildi.

Bu gelişmelerin ardından Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD’den Patriot sistemlerinde kullanılan füzelerin üretimi için lisans verilmesini talep etti.

Zelenskiy, ABD’nin ayda ürettiği 60 ila 65 füzenin mevcut güvenlik tehditleri karşısında yetersiz kaldığını söyledi.

Ermenistan Ekonomi Bakanı Gevorg Papoyan, Ermeni ürünlerinin Rusya’ya ihracatında uygulanan kısıtlamalar nedeniyle Avrasya Ekonomik Komisyonu’na (AEB Komisyonu) başvurduklarını açıkladı. Son haftalarda Rus makamları, Ermenistan’dan çiçek, meyve-sebze, maden suyu, alkollü içecekler ve canlı balık ithalatına yönelik çeşitli kısıtlamalar getirdi.

Ermenistan Ekonomi Bakanı Gevorg Papoyan, Ermeni ürünlerinin Rusya’ya ihracatında karşılaşılan engeller ve kısıtlamalar nedeniyle Avrasya Ekonomik Komisyonu’na (AEB Komisyonu) başvurduklarını açıkladı.

İnterfaks ajansının aktardığına göre Papoyan, “Bize uygulanan engeller ve kısıtlamalar konusunu incelemeleri için AEB Komisyonu’na başvurduk. AEB Komisyonu’nun prosedürleri var ve biz de bunları takip ediyoruz” dedi.

Daha önce Rusya Federal Veterinerlik ve Bitki Karantina Servisi (Rosselhoznadzor), Ermenistan’dan Rusya’ya çiçek ürünleri ithalatını yasaklamıştı.

22 Mayıs’ta yürürlüğe giren kısıtlama, Ermenistan menşeli ve Ermenistan’dan sevk edilen ürünleri kapsıyor. Yasak, sera işletmelerinde yürütülen denetimlerin tamamlanması ve sonuçlarının değerlendirilmesine kadar geçerli olacak.

Rusya Federal Tüketici Hakları ve İnsan Refahını Koruma Servisi (Rospotrebnadzor) da iyon, klorür ve sülfat seviyelerinin izin verilen sınırları aştığı gerekçesiyle Ermenistan’ın Jermuk markalı maden suyunun tüm partilerinin Rusya’ya girişini ve ülke içindeki dolaşımını durdurdu.

Ayrıca Vedi-Alko, Abovyan Konyak Fabrikası ve Şahnazaryan Şarap ve Konyak Evi adlı üç Ermeni üreticinin konyak ve şaraplarının satışı da zorunlu standartlara uymadığı gerekçesiyle kısıtlamalara tabi tutuldu.

Rosselhoznadzor, 30 Mayıs’tan itibaren Ermenistan’dan meyve ve sebze ürünleri ithalatına da sınırlama getirildiğini duyurdu.

Kurum, kararın Ermeni sebze ve meyvelerinin Rusya’ya sevkiyatında tespit edilen ihlallerin artması ve bitki sağlığının korunması amacıyla alındığını belirtti.

1 Haziran’da Ermenistan’dan çekirdekli meyveler ile üzüm ithalatına geçici kısıtlamalar getirildi. 2 Haziran’dan itibaren kiraz, vişne, kayısı, erik, şeftali, nektarin ve taze üzümün ithalatı yasaklandı. Bunun yanı sıra Ermenistan’dan canlı balık sevkiyatına yönelik sertifikasyon işlemlerine de geçici yasak getirildi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ise Rusya’ya ihracat kısıtlamalarından zarar gören yerel çiftçilere tazminat sağlanacağını açıkladı.

Paşinyan, bazı Ermeni ürünlerinin ithalatına getirilen yasağın siyasallaştırıldığını savunurken, Ermenistan’dan ihraç edilen bazı ürünlerin kalite standartlarını karşılamadığı durumların da bulunduğunu kabul etti.

Başbakan, ürünleri standartlara uymayan şirketlere de kalite düzeylerini yükseltmeleri için destek verileceğini söyledi.