Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’daki barış anlaşmasının yürürlükte kalması halinde gelecek yıl petrol arz fazlası ortaya çıkacağını öngördü.

IEA’nın petrol piyasasına ilişkin aylık raporu, ABD ve İran’ın mevcut ateşkesi 60 gün daha uzatacak geçici bir barış anlaşmasını cuma günü imzalamaya hazırlanırken, savaşın ardından ortaya çıkan durumu ilk kez ele aldı.

IEA analistleri, ülkelerin aylardır kapalı olan petrol sahalarını yeniden faaliyete geçirmeye başlamasıyla birlikte bu yıl Körfez’den petrol akışının “kademeli” olarak yeniden başlayacağını belirtti.

Analistler, üretimin önümüzdeki yıla kadar günlük 8 milyon varil artarak 110 milyon varile ulaşacağını ve bunun, küresel petrol talebindeki “nispeten mütevazı” 2 milyon varillik artışın çok ötesinde olacağını ekledi.

Bu durum, “piyasaya hoş bir nefes aldırma ve tükenmiş stokları yenileme ya da yeni stratejik rezervler oluşturma fırsatı sunabilecek” önemli bir arz fazlası yaratacak.

Ajans, OECD ülkelerindeki petrol stoklarının şu anda 1990’dan bu yana en düşük seviyesine düştüğünü kaydetti.

Hafta sonu Washington ile Tahran arasında varılan anlaşmanın açıklanmasından bu yana petrol fiyatları keskin bir düşüş yaşadı.

Uluslararası referans olan Brent ham petrolü, çarşamba günü varil başına yaklaşık 78,50 dolardan işlem görüyordu.

Bu rakam, geçen hafta sonundaki yaklaşık 87 dolardan ve nisan sonundaki varil başına 126 dolarlık zirveden düşüşe işaret ediyor.

ABD’nin referans petrolü West Texas Intermediate (WTI) ise, 120 doların biraz altındaki zirveden gerileyerek varil başına 75 doların biraz üzerinde işlem görüyordu.

Kriz sırasında petrol üreticileri grubu OPEC’ten ayrılan Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler üretimi artırmaya hazırlanırken, Suudi Arabistan ise sadece üç hafta içinde savaş öncesi üretim seviyelerine dönebileceğini açıkladı.

Öte yandan ABD, Brezilya ve Venezuela da savaşa tepki olarak son aylarda üretimlerini artırdı.

Krizden toparlanma henüz ciddi anlamda başlamamış olsa da, petrol tüccarları pazar günü ara anlaşmanın açıklanmasından bu yana yoğun satışa geçti.

Referans Brent ham petrolü Ççrşamba günü varil başına 79 doların altında seyretti; bu, savaşın ilk günlerinden bu yana en düşük seviye.

Emtia taciri UIE, petrol fiyatlarının mayıs ile haziran ortası arasında halihazırda düşüşe geçtiğini belirtti. 

Tüccarların barış anlaşmasını beklemesi ve Çin ile Japonya’nın alımlarını toplamda günde 6 milyon varil azaltmasıyla Kuzey Denizi ham petrol fiyatları varil başına 40 dolardan fazla düşerek yaklaşık 82 dolara gerilemişti.

Analiz şirketi Kpler’in verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan yaklaşık 5 milyon varil petrol taşıyan en az üç İran tankeri geçti. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile imzalanan anlaşmanın ardından boğazda deniz trafiğinin kısmen yeniden açıldığını duyurdu.

İran, iki aydır durdurduğu Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ihracatına yeniden başladı. CNBC televizyonunun analiz şirketi Kpler verilerine dayandırdığı habere göre, Hürmüz Boğazı bölgesinden yaklaşık 5 milyon varil petrol taşıyan en az üç İran tankeri ayrıldı.

İran devletine ait National Iranian Tanker Company şirketine ait Diona ve Hero 2 adlı iki süper tankerin yaklaşık 3,8 milyon varil petrol taşıdığı kaydedildi.

Kpler, bu sevkiyatın son iki ayda gerçekleşen ilk teslimat olduğunu ve gemilerin ABD Deniz Kuvvetlerinin bulunduğu bölgeden geçmeyi başardığını aktardı.

İran merkezli Fars haber ajansı da bir gün önce, İran gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndaki ABD abluka bölgesinden geçtiğini bildirdi. Ajans, Tahran ile Washington arasında varılan uzlaşmanın ardından birkaç geminin herhangi bir engelle karşılaşmadan abluka hattını geçtiğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, 15 Haziran Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran ile bir anlaşma imzalandığını ve Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin kısmen yeniden başladığını duyurdu. Trump, boğazın tamamen açılmasının 19 Haziran’da beklendiğini ifade etti.

Boğazın halihazırda kısmen açık olduğunu ve deniz trafiğinin kademeli olarak canlandığını kaydeden Trump, olası mayınların temizlenmesi için çalışmaların sürdüğünü ve ticari gemi trafiğinin yeniden tesis edildiğini belirterek İran ile anlaşmaya varıldığını vurguladı.

Trump ayrıca, ABD ile İran arasındaki mutabakatın sağlanmasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in katkılarına değindi.

Görüşmeler için 60 günlük süre tanındı

Daha önce Fars haber ajansının bir kaynağa dayandırdığı haberde, İran’ın ABD ile yürütülecek müzakereler kapsamında 60 günlük bir geçiş süresi tanıdığı ve bu süre boyunca boğazdan güvenli geçiş için herhangi bir ücret talep etmeyeceği bildirilmişti.

Kaynağın aktardığına göre, mutabakat zaptı taslağında deniz taşımacılığı yönetimindeki rollerin İran ile Umman arasında yeniden dağıtılması ve geçiş döneminin ardından Tahran’ın ilgili ödemeleri alma hakkının güvence altına alınması öngörülüyor.

Haberde ayrıca, 60 günlük sürenin dolmasının ardından İran’ın seyrüsefer, güvenlik, çevre ve sigorta alanlarında hizmetler sunmayı ve elde edilecek gelirleri ekonomik kalkınmaya yönlendirmeyi planladığı ifade edildi.

İran merkezli Mehr ajansının aktardığı bilgilere göre ise barış anlaşması taslağında ateşkes ilan edilmesi, deniz taşımacılığındaki kısıtlamaların kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden faaliyete geçmesi, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin hükümler yer alıyor.

Birçok dünya liderinin olası anlaşmayı olumlu değerlendirdiği bildirildi.

ABD ve İran arasındaki çerçeve anlaşması, İran ekonomisine yatırımları teşvik etmek amacıyla 300 milyar dolar hacminde bir özel yatırım fonu kurulmasını öngörüyor. Tamamen özel sermayeyle oluşturulması planlanan fon, nihai anlaşmaya destek sağlayacak ekonomik mekanizma olarak değerlendiriliyor.

ABD ve İran arasındaki çerçeve anlaşması, İran ekonomisine yönelik yatırımları teşvik etmek amacıyla 300 milyar dolar hacminde bir özel yatırım fonunun kurulmasını öngörüyor.

Reuters ve Bloomberg’in görüşmeleri yakından takip eden bir kaynağa dayandırdığı bilgilere göre, söz konusu fon tamamen özel sermayeden oluşacak ve süreçte devlet fonu ya da hibeler kullanılmayacak.

Reuters’a konuşan kaynak, hedeflenen fon miktarının yarısından fazlasının şimdiden yatırımcı taahhütleriyle güvence altına alındığını belirtti.

Fonun, taraflar arasında nihai bir anlaşmaya varılmasını destekleyecek ekonomik bir mekanizma olarak tasarlandığı kaydedildi.

Fona ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika’dan şirketlerin çekilmesi; yatırımların ise enerji, ulaşım, sanayi ve lojistik sektörlerine yönlendirilmesi planlanıyor.

Haber ajansları, fonun Washington ve Tahran arasında nihai anlaşma imzalanmadan önce kurulmayacağına dikkat çekti.

Fonun, tarafların nükleer program, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik konularında müzakereleri sürdüreceği 60 günlük çerçeve mutabakat zaptının bir parçası olması öngörülüyor.

Kaynaklar, üzerinde çalışılan fon yapısının, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın dondurulmuş dış varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin müzakerelerden ayrı tutulduğunu aktardı.

Tahran’ın daha önce yaşanan anlaşmazlıklardan kaynaklanan zararı değerlendirdiği ve tazminat talebini gündeme getirdiği belirtilirken, tarafların doğrudan ödeme modelinden vazgeçerek alternatif olarak bu yatırım mekanizmasını önerdikleri bildirildi.

Bloomberg’in ulaştığı ve üzerinde neredeyse mutabık kalınan mutabakat zaptı taslağına göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’ın bu fona ve gelecekte dondurulmuş varlıklarına erişim hakkını kabul etmesi bekleniyor.

Trump, daha önce yaptığı bir açıklamada, İran’a 300 milyon dolar tutarında ödeme yapılmasının planlandığına dair haberleri yalanlayarak bu iddiaları gerçeğe aykırı olarak nitelendirmişti.

Ancak ABD lideri, bu yorumuyla hangi yayınları kastettiğine açıklık getirmedi.

Daha önce İran’ın Mehr haber ajansı, ABD ile İran arasında olası bir anlaşma kapsamında, Washington ve müttefikleri tarafından finanse edilecek en az 300 milyar dolar değerinde bir yeniden inşa planının tartışıldığını duyurmuştu.

Bu bilgiye ilişkin Washington’dan resmi bir doğrulama gelmemişti.

Söz konusu girişim ABD Kongresi’nde ise eleştirilere yol açtı. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, olası programı ABD’nin İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’yı yeniden inşa etmek için 1947 yılında önerdiği Marshall Planı’na benzeterek, bu tür bir desteğin Tahran’daki mevcut rejime yardım etmek anlamına geleceğini savundu.