Bizi Takip Edin

Dünya Basını

John Mearsheimer: Ukrayna savaşı uzun vadeli bir tehlike

Yayınlanma

Çevirmenin notu: Aşağıda tercümesi verilen mülakatta, Ukrayna’da eninde sonunda savaş başlayacağı yönündeki tahmini doğru çıkan ve Washington yönetiminin dış politika tercihlerine son derece eleştirel bakan, “saldırgan realizm” teorisinin sahibi Chicago Üniversitesi Profesörü John Mearsheimer, Ukrayna’nın bu gidişle “işlevsiz bir devletçiğe” dönüşeceğini söylüyor. The Grayzone portalından gazeteci Aaron Maté’ye verdiği mülakatta Mearsheimer, Rusların Mart 2022’de müzakerelerin Batı tarafından sabote edimesiyle birlikte “sert oynama” konusunda kararlılığını sürdürdüğünü ifade ediyor.


John Mearsheimer: Ukrayna savaşı uzun vadeli bir tehlike

Aaron Maté
The Grayzone
30 Temmuz 2023

NATO’nun Ukrayna politikasının felakete yol açacağı konusunda yıllardır uyarılarda bulunan ünlü siyaset bilimci John Mearsheimer, Aaron Maté’ye konuk olarak Ukrayna’daki vekalet savaşının durumunu ve önümüzdeki tehlikeleri değerlendiriyor.

Misafirimiz: John Mearsheimer. R. Wendell Harrison Chicago Üniversitesi’nde Seçkin Hizmet Profesörü.

Aaron Maté: Pushback’e hoş geldiniz. Ben Aaron Maté. John Mearsheimer konuğum oldu. Kendisi Chicago Üniversitesi’nde R. Wendell Harrison Seçkin Hizmet Siyaset Bilimi Profesörü ve şu anda Substack’te yazıyor. Profesör Mearsheimer, beni kabul ettiğiniz için çok teşekkürler.

John Mearsheimer: Burada olmak benim için bir zevk.

Aaron Maté: Wall Street Journal’da yer bulan şu habere yanıtınızı almak istiyorum. Haber yeni çıktı ve Ukrayna’nın çılgınca abartılan karşı taarruzunun durumu ve Batı’nın bunu teşvik etme çabaları hakkında şunları söylüyor. Diyor ki, “Ukrayna bu bahar büyük karşı taarruzunu başlattığında Batılı askeri yetkililer, Kiev’in Rus kuvvetlerini yerinden etmek için gereken tüm eğitime ya da silahlara (top mermilerinden savaş uçaklarına kadar) sahip olmadığını biliyordu. Fakat Ukrayna’nın cesareti ve becerikliliğinin günü kurtaracağını umuyorlardı. Ama başaramadılar.”

Wall Street Journal’ın haberine göre Batı, Ukrayna’nın başarıya yaklaşmak için ihtiyaç duyduğu şeylere sahip olmadığını bile bile Ukrayna’yı bu karşı taarruza ittiğini itiraf ediyor. Merak ediyorum, ABD’nin Ukrayna’yı NATO’ya sokma, ülkeyi bir NATO vekiline dönüştürme çabasının Ukrayna’nın yok olmasına yol açacağını uzun zamandır tahmin ediyordum. Bu ana akım haber kuruluşundaki söz konusu samimi itirafa yanıtınız nedir?

John Mearsheimer: Bana öyle geliyor ki askeri taktikler ve strateji hakkında bir şeyler bilen herkes Ukrayna’nın karşı taarruzunun başarılı olma şansının neredeyse hiç olmadığını anlamalıydı. Yani Ukraynalılara karşı dizilmiş o kadar çok faktör vardı ki kayda değer bir ilerleme kaydetmeleri neredeyse imkansızdı. Yine de Batı onları cesaretlendirdi ve bu taarruzu başlatmaları için epeyce zorladı. Aslında biz onların ilkbaharda taarruza geçmelerini istiyorduk ve siz de kendi kendinize “Neler oluyor?” diye soruyorsunuz. Bu, onları tamamen ters etki yaratacak bir intihar saldırısı başlatmaya teşvik etmek gibi bir şey. En azından şimdilik savunmada kalmaları çok daha mantıklı olmaz mıydı? Ama bence burada olan şey, Batı’nın zamanın tükenmekte olduğundan, Ukraynalılar 2023 yılında savaş alanında önemli bir başarı gösteremezlerse savaşa olan kamuoyu desteğinin tükeneceğinden ve Ukraynalıların ve Batı’nın kaybedeceğinden çok korkmasıydı. Dolayısıyla bence burada olan şey, başarılı olması için en iyi ihtimalle çok az bir şans olduğunu bilerek bu taarruz için çok zorladık.

Aaron Maté: Aynı şekilde, Ukrayna’ya resmi olarak NATO üyeliği taahhüdü vermeden ya da resmi olarak NATO üyeliği vermeden ülkeyi NATO’nun fiili bir vekili olarak entegre ettik ve bu da Rusya’nın işgalinin başlamasında önemli bir faktördü.

Fakat bir de Litvanya’daki son NATO zirvesi var ve bu konudaki görüşünüzü merak ediyorum. Zirvenin sonunda Ukrayna’ya verilen söz, bana öyle geliyor ki Ukrayna için gelecekteki NATO üyeliğini 2008’de ilk vaat edildiğinden daha da uzak hale getirdi. Çünkü bu kez nihai bildiri —ki görünüşe göre bu ABD’nin talimatıyla hazırlandı— müttefikler anlaştığında ve koşullar yerine getirildiğinde Ukrayna’yı kabul edeceğimizi ifade etmişti ama bu koşulların ne olduğu belirtilmemişti. Dolayısıyla bana öyle geliyor ki Ukrayna NATO’ya 2008’de ilk söz verildiğinde olduğundan daha da uzakta. Bu değerlendirmeye katılıp katılmadığınızı ve NATO’nun bu son derece muğlak taahhüdünden ne anladığınızı merak ediyorum.

John Mearsheimer: Söylediklerinize katılıyorum ama ben bir adım daha ileri gideceğim. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Ukrayna’nın savaşta galip gelmeden ittifaka kabul edilmeyeceğini çok açık bir şekilde ifade etmişti. Başka bir deyişle Ukrayna’nın ittifaka alınabilmesi için önce savaşı kazanması gerekiyor. Ukrayna savaşı kazanamayacak ve bu nedenle de ittifaka alınmayacak.

Bu savaş uzun süre devam edecek. Soğuk bir barış tesis edilse bile, bu durum yüzeyin hemen altında kalacak ve sıcak bir savaşın patlak vermesi tehlikesi her zaman var olacak. Ve bu koşullar altında ABD’nin ya da herhangi bir Batı Avrupa ülkesinin Ukrayna’yı NATO’ya almayı kabul edeceğini tahayyül etmekte zorlanıyorum. Bunun en basit nedeni, Ukrayna’yı savaşın ortasında NATO’ya alırsanız, ittifakın Ukrayna’yı savaş alanında askeri güçle savunacağını taahhüt etmiş olursunuz. Bu da istemediğimiz bir durum. Sahada NATO postallarının ya da daha açık olmak gerekirse Amerikan postallarının olmasını istemiyoruz. Dolayısıyla Stoltenberg’in Ukrayna’nın kazanması gerektiğini söylemesi son derece mantıklı. Aslında Ukrayna, ülke sınırları içerisinde Ruslara karşı mutlak bir zafer kazanmalı. Bana göre bu gerçekleşmeyecek ve dolayısıyla sizin de söylediğiniz gibi Ukrayna NATO’nun bir parçası olmayacak.

Aaron Maté: Peki, bunu göz önünde bulundurarak, ABD’nin Ukrayna politikasının göründüğünden daha da alaycı olduğunu söylemek doğru olur mu? Zira temelde bu savaş büyük ölçüde ABD’nin Ukrayna’nın tarafsızlığını kabul etmemesi ve “NATO’da kapımız açık; halkların üyeliğini masadan kaldırmayız,” demesi nedeniyle başladı. Fakat yine de fırsat verildiğinde ABD, Ukrayna’ya NATO’ya katılması konusunda bir yol haritası vermeyi taahhüt etmiyor, bu da beni şu sonuca götürüyor: Ya amaç Ukrayna’yı NATO’ya kabul etmek değil de gelecekte NATO üyeliği vaadini kullanarak, ABD ve müttefiklerinin Ukrayna’yı fiilen savunma yükümlülüğü olmaksızın fiilen bir NATO vekiline dönüştürmekse?

John Mearsheimer: Bunun doğru olması mümkün. Çok daha fazla delil olmadan bunu söylemek zor.

Benim bir miktar farklı bir görüşüm var. Bence bu o kadar da sinizm değildi. Bence aptallıktı. Bence Batı’nın Ukrayna meselesinde ve diğer her türlü konuda ne kadar aptal olduğunu hafife almamanız gerek. Ama bence Batı —ki burada esas olarak ABD’den bahsediyoruz— Ukrayna ile Rusya arasında bir savaş çıkarsa, Batı ve Ukrayna’nın galip geleceğine, Rusların yenileceğine inanıyordu. Sanırım biz de durumun böyle olduğunu düşünüyorduk.

Benim için gerçekten de çarpıcı olan şey, 2022’nin başlarında savaşa giden sürece bakacak olursanız savaşın en azından ciddi bir olasılık olduğu oldukça açıktı ama ABD ve genel olarak Batı savaşı önlemek için neredeyse hiçbir şey yapmadı. Aksine Rusları daha da kışkırttık. Ve benim bunu havsalam almıyor. Burada neler oluyordu? Bence bir savaş çıkarsa Ukraynalıları eğittiğimize ve savaş alanında kendi başlarının çaresine bakabilecek kadar silahlandırdığımıza inanıyorduk. Birincisi bu. İkincisi, bence sihirli silahın yaptırımlar olduğunu, yaptırımlarla Rusların işini bitireceğimizi, Ukraynalıların Rusları yeneceğini ve onları NATO’ya kabul edebileceğimiz bir konuma geleceklerini düşündük. Bence olan biten bu. Bunun sizin tasvir ettiğiniz gibi bir sinizm vakası olduğunu düşünmüyorum. Olabilir. Yine, bu ampirik bir sorudur. Sizin yorumunuzun mu yoksa benimkinin mi doğru olduğunu görmek için çok daha fazla delile ihtiyacımız var. Ama benim hissiyatım, bunun bir suçtan daha kötü olduğu yönünde. Bu, [Fransız diplomat] Talleyrand’ın ünlü söylemiyle ifade edecek olursak, bir gaf.

Aaron Maté: Yaptırımlar konusunda, geçtiğimiz günlerde Rusya’nın, ABD ve müttefiklerinin Rus petrolüne uygulamaya çalıştığı tavan fiyatın üzerinde petrol satma konusunda bir dönüm noktası yaşadığı bildirildi. Sizce ABD’nin yaptırım politikası neden işe yaramadı ve bu sizi şaşırttı mı? Rusya’nın daha büyük bir darbe almasını bekliyor muydunuz?

John Mearsheimer: Olduğundan daha fazla darbe alacağını düşünmüştüm. Bence Rusların kendileri de böyle düşünüyordu. Bu savaşı yakından takip ederken aklıma yatan buydu. Bence Ruslar beklediklerinden ve kesinlikle benim beklediğimden daha iyi iş çıkardılar. Fakat benim görüşüme göre Aaron, yaptırımlarda daha başarılı olsaydık bile Rusları dize getiremezdik. Onları kayda değer bir yenilgiye uğratmış olmayacaktık. Bunun nedeni de çok basit.

Ruslar Ukrayna’da varoluşsal bir tehditle karşı karşıya olduklarına inanıyorlar ve varoluşsal bir tehditle karşı karşıya olduğunuzda ya da böyle bir tehditle karşı karşıya olduğunuzu düşündüğünüzde, savaş alanında yenilmediğinizden emin olmak için büyük miktarda acıya katlanmaya istekli olursunuz. Dolayısıyla yaptırımların başından beri mahkûm olduğunu düşünüyorum. O zamandan bu yana olanlara dikkatlice baktığınızda Rusların yaptırımları büyük ölçüde alt etme konusunda mükemmel bir konumda olduklarını açıkça görebilirsiniz. Ve yaptırımların nasıl işlediğini incelemeye epey zaman harcayan biri için, Rusya gibi doğal kaynaklar açısından son derece zengin olan ve Batı’da kaybettiklerini ikame edebilecek her türlü potansiyel ticaret ortağına sahip olan bir ülkeye karşı fazla bir şey yapmayacağı şaşırtıcı olmamalıydı. Yaptırımlar konusunda bir uzman olarak kesinlikle bu kategoriye girmiyorum ama bu konuyu dikkatle inceleyen insanların bunun Ruslara karşı sınırlı bir faydası olacağını anladığını tahmin ediyorum. Ve kesinlikle de öyle oldu.

Bu arada, Batı’nın büyük bir yanlış hesap yaptığına inanıyorum. Batı’da savaşla ilgili literatürde, eğer ana akım medyayı dikkatle okursanız, insanlar Putin’in yanlış hesaplamaları üzerinde durmayı seviyor ve Batı’nın yanlış hesaplamalarını tamamen görmezden geliyorlar. Ancak bence savaşa giden süreçteki davranışlarımıza ve sonrasında çatışmada yaşananlara bakarsanız, büyük bir şekilde yanlış hesap yaptığımız oldukça bariz.

Aaron Maté: Bu noktada, Dışişleri Bakanı Anthony Blinken’ın geçtiğimiz günlerde CNN’de söylediklerine yanıt vermenizi rica edeceğim. Putin’in Ukrayna’daki hedeflerinden bahsediyor ve çoktan kaybettiğini söylüyor: “Rusya’nın elde etmeye çalıştığı, Putin’in elde etmeye çalıştığı şey açısından halihazırda başarısız oldular, halihazırda kaybettiler. Amaç Ukrayna’yı haritadan silmek, bağımsızlığını, egemenliğini ortadan kaldırmak ve Rusya’ya bağlamaktı. Bu uzun zaman önce başarısız oldu.”

Bu Anthony Blinken, Profesör Mearsheimer. Sizce Putin’in Ukrayna’daki hedefleri bunlar mıydı?

John Mearsheimer: Hayır. Yani Batı’da Putin’in amacının bu olduğu yönünde yaygın bir kanı var. Fakat sayısız kez söylediğim gibi, ortada hiçbir delil kanıt yok. Burada altını çizmek isterim: Putin’in tüm Ukrayna’yı ele geçirmeye ve Büyük Rusya’ya dahil etmeye kararlı olduğu iddiasını destekleyecek delillerin sayısı sıfır. Bunu milyonlarca kez söyleyebilirsiniz ama bu doğru değil. Zira Putin’in Ukrayna’nın tamamını ele geçirme niyetinde olduğuna ve 24 Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgal ettiğinde bunu yapmaya çalışacağına inandığına dair hiçbir delil yok.

Ama bu sadece niyetiyle ilgili. Ayrıca imkanlarına da bakmak gerekir. Şubat 2022’de Ukrayna’ya giren o küçük Rus kuvvetinin ülkenin tamamını ele geçirebileceği fikri gülünç bir argüman. Rusların tüm Ukrayna’yı ele geçirmek için birkaç milyon personellik bir orduya ihtiyacı olurdu. Bu çok büyük bir toprak parçası. Almanlar 1939’da Polonya’ya girdiğinde, ki hatırlayın Almanlar 1939’da Polonya’ya girdiğinde Sovyetler de birkaç hafta sonra girmişti, yani iki ülke, Nazi Almanya’sı ve Sovyetler Birliği Polonya’ya karşı aynı takımdaydı. Yine de Polonyalılar… Yani Almanlar yaklaşık 1,5 milyon askerle Polonya’yı işgal etti.

Ruslar Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgal ettiklerinde en fazla 190 bin askerleri vardı. Ülkeyi ele geçirme kabiliyetine sahip olmalarına imkân yoktu. Ülkeyi ele geçirmeye de çalışmadılar. Ve yine dediğim gibi, Putin’in savaştan önce Ukrayna’yı ele geçirmek gibi bir niyeti olmadığı açıkça ortadaydı. Tüm ülkeyi ele geçirmenin bir kirpiyi yutmaya benzeyeceğini tamamen anlamıştı.

Aaron Maté: Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini ABD’nin 2003’te Bağdat’a girmesiyle mukayese ederseniz, yaptıkları ilk şeyin başkente saldırmak olduğunu görürsünüz. Devlet Başkanı Saddam Hüseyin’i devirmeye çalışmışlardı.

Rusya görüldüğü gibi bunu yapmadı. Kiev’deki başkanlık idaresine füze saldırısı düzenlenmedi, temel altyapıya füze saldırısı olmadı ve demiryolları askeri teçhizat tedarik etmesine rağmen demiryollarına dokunulmadı. Fakat Putin’in o ilk aşamalarda elde ettiği şey, görünüşe göre Ukrayna ve Rusya arasında, Rusya’nın işgal öncesi hatlarına çekileceği ve Ukrayna’nın temelde tarafsızlık sözü vereceği geçici bir anlaşma noktasına kadar giden müzakerelerdi.

Çeşitli haberlerden Batı’nın buna engel olduğunu biliyoruz. Boris Johnson’ın gelip Zelenskiy’e “Rusya ile bir anlaşma imzalarsanız, sizi güvenlik garantileriyle desteklemeyeceğiz,” dediği bildiriliyor. Putin geçtiğimiz günlerde bazı Afrikalı liderlerin önünde yaptığı konuşmada Ukrayna tarafından imzalandığını söylediği bir belge sundu ve Batı’yı bu anlaşmayı sabote etmekle suçladı. Gördüğünüz delillere dayanarak, bunun olayların dürüst bir yorumu olduğunu, ciddi bir anlaşmaya varıldığını ama Batı’nın buna engel olduğunu düşünüyor musunuz?

John Mearsheimer: Birkaç husus var. Bence potansiyel bir anlaşma vardı. Batı müdahale etmeseydi bu anlaşmanın yapılıp yapılamayacağına bakacağız. Burada çözülmesi gereken çok karmaşık meseleler var ve bunlar İstanbul’daki müzakerelerde tam olarak çözülemedi. Dolayısıyla bunun potansiyel bir anlaşma olduğunu söyleyebilirim; kesinlikle umut vaat ediyordu.

Batı’nın, İngilizlerin ve Amerikalıların müzakereleri sabote etmek üzere harekete geçtiğini düşünüyorum zira daha önce de söylediğim gibi Aaron, Rusları yenebileceğimizi düşünüyorduk. Mart ayında bu müzakereler yapılırken, o noktada Ukraynalılar savaş alanında kendi başlarına duruyor gibi görünüyordu ve bu basit gerçek, yaptırımlara olan inancımızla birleştiğinde, Rusları tam istediğimiz yerde yakaladığımızı düşünmemize neden oldu ve istediğimiz son şey bir anlaşmaydı. Rusya’yı ciddi bir yenilgiye uğratmanın tam zamanıydı, bence olan biten de buydu.

Putin’in Ukrayna’ya girerkenki hedefleri hakkında söylediklerinize dönecek olursak, bence çok haklısınız, dediğim gibi Putin’nin Ukrayna’yı ele geçirme niyeti yoktu. Yapmak istediği şey Ukraynalıları müzakere masasına gelmeye ve bir anlaşma yapmaya zorlamaktı. Onun istediği buydu. Donbass’ı Büyük Rusya’ya dahil etmek de istememişti. Bunun büyük bir baş ağrısı olacağının farkındaydı. Donbass’ı Ukrayna’nın içinde bırakmayı tercih etti. Ama burada olan şey, olası bir anlaşma varmış gibi göründüğünde Batı’nın devreye girmesi ve Ukraynalıların müzakerelerden çekilmesine ve savaşın devam etmesine neden olmasıydı. Ve işte bugün buradayız.

Aaron Maté: Bana öyle geliyor ki Rusya’nın en önemli hedeflerinden biri, Ukrayna’nın tarafsız kalmasını ve NATO’ya katılmamasını sağlamanın yanı sıra, 2015 yılında Donbass’taki savaşı sona erdirmek için imzaladığı Minsk Anlaşmalarını uygulanmasını sağlamaktı. Rusya’nın işgalinden bu yana, Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Başbakanı François Hollande gibi Minsk anlaşmasının imzalanmasına yardımcı olan NATO liderlerinin —ki bu aynı zamanda [Pyotr] Poroşenko gibi Ukraynalı liderlerin söylediklerini de yansıtıyor— Minsk’in aslında barış tesis etme amacı taşımadığını, Ukrayna’nın doğusundaki Rusya destekli isyancılarla ve Rusya’nın kendisiyle savaşmak üzere ordusunu güçlendirmesi için zaman kazanma amacı taşıdığını itiraf etmelerini nasıl değerlendirdiğinizi merak ediyorum. Merkel ve Hollande’ın bu sözlerine inanıyor musunuz, yoksa sadece zevahiri kurtarmaya ve Donbass’taki savaşı sona erdirmek ve barışa aracılık etmek için gösterdikleri çabaların bir şekilde Rusya ve Putin’in işine yaradığını düşünen şahinlerin eleştirilerini geri çevirmeye çalıştıklarını mı düşünüyorsunuz?

John Mearsheimer: Bunun hakkında akıl yürütmek hakikaten zor. Gerçek şu ki Hollande, Poroşenko ve Angela Merkel o dönemde Minsk II ilkeleri doğrultusunda bir tür çözüm için müzakere etme konusunda ciddi olmadıklarını çok açık bir şekilde ifade etmişlerdi. Eğer bunu söylüyorlarsa, bu bana doğru gibi geliyor. Gerçekten de Batı’daki itibarlarını zedelememek için geçmişteki davranışlarını örtbas etmek amacıyla yalan mı söylüyorlar? Sanırım bu da mümkün. Hakikatin nerede yattığını öyle ya da böyle nasıl ispat edeceğimizi bilmiyorum. Fakat bu tür durumlarda benim eğilimim insanların söylediklerine inanmaktır ve eğer Angela Merkel bana Minsk müzakerelerinde Ukraynalıları silahlandırmaya yardım etmek istediği için rol yaptığını söylüyorsa, ona inanma eğiliminde olurum. Ama belki de doğruyu söylemiyordur. Bundan kim emin olabilir?

Aaron Maté: Ve ABD’nin bu savaşı önlemek için hiçbir şey yapmadığı ve hatta bazı açılardan Şubat 2022’den önce bu savaşın çıkmasına neden olduğu konusunda daha önce söylediklerinize dönecek olursak, Biden yönetiminin Rusya’nın NATO’nun genişlemesi ve Rusya’yı çevreleyen NATO askeri altyapısı konusundaki temel kaygılarına yanıt vermeyi reddettiği göz önüne alındığında, Rusya ve Aralık 2021’de sunduğu taslak anlaşmalar kabaca NATO’nun Rusya çevresindeki askeri altyapısını 1997 öncesi hatlara geri çekmesini önermişti. Biden yönetiminin belki bazı küçük istisnalar dışında bunları tartışmayı hemen hemen reddettiği göz önüne alındığında, realist bir bakış açısıyla, Biden yönetiminin şimdi bu konuda geri adım atması ve işgalden önce tartışmadığı konuları gerçekten tartışması için herhangi bir alan var mı? Ve eğer bu konuları tartışmayacaklarsa, o halde nasıl bir geleceğe bakıyoruz?

John Mearsheimer: Ufak bir noktaya değinmeme izin verin. Bence Aralık 2021’de ve Şubat 2022’deki savaş öncesinde Amerika’nın tutumuna ilişkin tanımınız doğru. Ancak şunu vurgulamak da önemli —Batı’daki insanlar bunu duymak istemiyor ama bu doğru— Ruslar savaştan kaçınma konusunda çaresizdi. Putin’in Ukrayna’yı işgal edip Büyük Rusya’nın bir parçası haline getirmek için can attığı fikri ciddi bir argüman değil. Ruslar savaş istemiyordu ve bence savaştan kaçınmak için mümkün olan her şeyi yaptılar. Sadece Amerikalıları kendileriyle oynamaya ikna edemediler. Amerikalılar ciddi bir şekilde müzakere etmeye isteksizdi. Nokta. Hikâyenin sonu bu.

Şimdi, bugün ne yapabiliriz? Aslında savaş başlamadan önceki halimize, hatta belki de savaş başladıktan kısa bir süre sonra, İstanbul’da müzakerelerin devam ettiği Mart 2022’deki halimize geri dönüp dönemeyeceğimizi soruyorsunuz. Bence anlamlı bir anlaşma yapabileceğimiz noktayı çoktan geçtik. Bence her şeyden önce, her iki taraf da kazanmaya o kadar kararlı ki, bu noktada anlamlı bir barış anlaşması için müzakere etmelerini hayal etmek zor. Her iki taraf da kazanabilir ve her iki taraf da kazanmaya kararlı, bu nedenle şu anda genel düzeyde bir anlaşmayı müzakere etmek bence mümkün değil.

Fakat detaylara indiğinizde, Rusların şu anda ele geçirdikleri bölgeyi ellerinde tutmaya kararlı olduklarını görüyorsunuz ve bence Ruslar daha fazla Ukrayna toprağını ele geçirmeye niyetliler. Ruslar Ukrayna’nın işlevsiz bir devletçik olarak kalmasını ve gelecekte hiçbir zaman NATO’nun yaşayabilir bir üyesi olamamasını sağlamak istiyorlar. Bence Rusların yapacağı şey Ukrayna topraklarının büyük bir bölümünü koparma ve Ukrayna’yı hem iktisadi hem de siyasi açıdan berbat bir durumda tutma yönünde büyük çaba sarf etmek olacaktır. Ukrayna ekonomisini boğmaya devam etmek için ellerinden gelen her şeyi yapacaklar zira Ukrayna’nın Batı ittifakının yaşayabilir bir üyesi olmasını istemiyorlar. Dolayısıyla Rusların ele geçirdikleri topraklardan vazgeçmeyi ve 2022 şubatında var olan sınırlara geri çekilmeyi kabul edecekleri fikri bence pek düşünülemez.

Şimdi, Ukrayna tarafsız bir devlet olursa, NATO’nun bir parçası olma arzusundan vazgeçerse bunu yapacaklarını söyleyebilirsiniz. Öncelikle, Ukrayna’nın yakın zamanda tarafsız bir devlet olmayı kabul edeceğini sanmıyorum. Bir tür güvenlik garantisi isteyecektir ve bu güvenlik garantisini sağlayabilecek tek ülke grubu NATO ülkeleridir. Dolayısıyla Ukrayna ile NATO arasındaki bağın tamamen koptuğunu görmek zor.

Dahası, Ruslar Ukrayna’nın bir gün “Biz tarafsızız” deyip ertesi gün fikir değiştirip Batı ile bir tür ittifak kurmasından endişe edecekler ve sonuçta Ruslar tüm bu topraklardan vazgeçmiş olacaklar ve Ukrayna artık tarafsız olmayacak. Dolayısıyla bence Rusya açısından mantıklı olan, Ukrayna’da çok sayıda bölgeyi ele geçirmek ve ülkeyi işlevsiz bir devletçiğe dönüştürmektir. Bunu söylemekten nefret ediyorum çünkü Ukrayna ve daha genel olarak uluslararası ilişkiler için çok karanlık bir gelecek tasvir ediyor ama bence burada yarattığımız karmaşa, burada yarattığımız felaket, kapsamı açısından küçümsenemez.

Aaron Maté: New York Times’ta NATO yetkililerinin hemen hemen aynı şeyi söyledikleri, politikalarının Rusya’yı savaşı sürdürmeye ve daha fazla toprak almaya teşvik ettiğini kabul ettikleri bir itiraf vardı. Size pasajı okuyacağım.

ABD’nin Ukrayna içinde Rusya ile herhangi bir toprak anlaşmasını reddetme politikasından ve ayrıca Ukrayna’nın NATO’ya katılması için açık kapı bırakma politikasından söz ediyorlar. New York Times şöyle diyor: “[…] Vilnius zirvesi [Litvanya’daki NATO zirvesi] sırasında bazı Amerikalı ve Avrupalı yetkililerin de kabul ettiği üzere bu tür taahhütler gerçek bir ateşkes ya da ateşkes müzakerelerine başlamayı daha da zorlaştırıyor. Savaş bittikten sonra Ukrayna’nın NATO’ya katılacağı vaatleri de Moskova’nın Ukrayna topraklarında tutunabilmesi ve çatışmayı canlı tutabilmesi için güçlü bir teşvik oluşturuyor.”

John Mearsheimer: Kesinlikle doğru. Ama bu durum şu soruyu gündeme getiriyor: Batılı liderler Ukrayna’yı ittifaka dahil etme politikasını neden değiştirmiyor?

Yani, tamamen haklılar ve bu savaşa neyin sebep olduğuna dönecek olursak, kanıtların da açıkça ortaya koyduğu üzere, bu savaşın başlıca sebebi Ukrayna’yı NATO’ya dahil etme fikrimiz. Şubat 2022’den önce bu politikadan vazgeçmiş olsaydık, muhtemelen bugün bir savaşımız olmayacaktı. Savaş başladıktan sonra da Ukrayna’yı NATO’ya sokma fikrini iki katına çıkardık. Bundan vazgeçmeyi reddettik. Ama sonuçta bu, Rusları bunun asla gerçekleşmemesini ya da gerçekleşse bile Ukrayna’nın işlevsiz bir devletçik olmasını sağlama konusunda daha fazla teşvik ediyor.

Yani biz, yani Batı, burada Rusları Ukrayna’yı yok etmeye teşvik etmekte kilit bir rol oynuyoruz. Bu bana ne stratejik açıdan ne de ahlaki açıdan kesinlikle mantıklı gelmiyor. Ukrayna’da meydana gelen ölüm ve yıkımı düşündüğünüzde, bunun kolayca önlenebileceğini düşünüyorsunuz. Tüm bunları düşünmek bile insanın midesini bulandırıyor.

Aaron Maté: Silahlar söz konusu olduğunda ABD’nin şu ana kadarki politikasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Biden yönetiminin bazı silahların Ukrayna’ya gitmeyeceğini açıkça söylediği ama daha sonra yumuşayıp bu silahları gönderdiği pek çok kez oldu ve şimdi F-16’lar bu listedeki sonuncu olacak gibi görünüyor. Buna karşın geçtiğimiz günlerde ABD Savunma İstihbarat Teşkilatından John Kirchhofer, Biden ve Blinken’in söylediklerinin aksine savaşın çıkmaza girdiğini söyledi. Ayrıca bu ağır silahların hiçbirinin Ukrayna’nın ilerlemesini sağlayacak bir fark yaratmayacağını dile getirdi: “Yani biraz çıkmaza girmiş durumdayız. Ukrayna’nın yazdan itibaren karşı taarruza geçmesiyle birlikte artan kazanımlar elde ettiğini görüyoruz ama örneğin Kırım’a doğru ilerlemelerine gerçekten yardımcı olacak bir şey görmedik. Benim için ilginç olan, Batı’nın bu savaşta Ukrayna’ya tedarik ettiği bazı mühimmatlara odaklanma eğiliminde olmamız ve bunların bazılarına kutsal kâseler gibi bakmamız. HIMARS’ı düşünürseniz, kesinlikle bazı sansasyonel taktiksel hadiselere yol açtı. Ardından Storm Shadow füzesinin de aynı şeyi yaptığını görüyorsunuz ve şimdi de çift amaçlı geliştirilmiş konvansiyonel mühimmatlardan ya da misket bombalarından bahsediyoruz. Ne yazık ki bunların hiçbiri Ukrayna’nın dört gözle beklediği kutsal kâse değil ve bence yakın vadede bundan daha fazlasını istemelerine neden olacak.”

Yani Savunma İstihbarat Teşkilatından birileri bunu itiraf ediyor. Fakat bu durum, daha önce masadan kaldırılmış olan ağır silah sistemlerini yavaşça damlatmaya devam eden Beyaz Saray’ın aklına girmiş gibi görünmüyor.

John Mearsheimer: Bence burada çaresiz olduğumuz konusunda hiçbir şüphe yok. “Çıkmaz” kelimesini kullandınız. Bir bakıma bu bir çıkmaz. Eğer her iki tarafın da ne kadar toprak ele geçirdiğine odaklanırsanız, bu bir çıkmaz gibi görünüyor. Ancak ben ele geçirilen toprakları bu savaşta neler olup bittiğinin temel göstergesi olarak görmüyorum.

Bunun gibi bir yıpratma savaşında kilit gösterge karşılıklı kayıp oranıdır. Dikkat etmeniz gereken şey budur. Her iki tarafın da askere alabileceği, orduya katabileceği kaç insan olduğuna odaklanmak ve sonra da kayıp değişim oranına odaklanmak durumundasınız. Ve bence karşılıklı kayıp oranı, Ukraynalılardan çok daha fazla insana sahip olan Rusların lehine. Bu Ukrayna için felaket bir durum. Bu, Ukrayna’nın bu savaşı kazanmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor ve Rusların galip gelmesini muhtemel kılıyor.

Asıl soru şu: Eğer Batı tarafıysanız bu durumu nasıl düzeltirsiniz? Ukraynalıları savaşı halinde tutmak için ne yaparsınız? Burada Rusların müthiş bir sanayi üssüne sahip olduğunu ve çok sayıda askeri teçhizata —çok sayıda ağır teçhizat, çok sayıda top, çok sayıda tank— sahip olduklarını hatırlamak durumundasınız. Çok sayıda teçhizat üreten montaj hatları var. Ukraynalıların ise neredeyse hiç montaj hattı yok; silah konusunda tamamen Batı’ya bağımlılar.

O zaman soru şu oluyor: Ne verebiliriz? Ve elimizdekilerin gerçek sınırları var, değil mi? Onlara verecek daha fazla topumuz yok. Bu nedenle onlara misket bombaları vermemiz sürpriz değil. Son aylarda asıl ihtiyaçları olan şey obüsken onlara tank vermeyi vurgulamamız da şaşırtıcı değil. Gördüğünüz gibi, çok sayıda silah üretebilecek devasa bir sanayi üssüne sahip bir ülkeyle savaşa girdiğimiz ve müttefikimizin —bizim adımıza savaşan, savaş alanındaki kirli işleri yapan ülkenin— kendi silahı olmadığı için bizim tedarik etmemiz gerektiği için burada bir çıkmazdayız. Ve yine, onlara verebileceğimiz şeyler konusunda gerçek sınırlarımız var.

Onlara HIMARS füzeleri veriyoruz ve herkes bunun sihirli bir silah olduğunu, karşılıklı kayıp oranını düzelteceğini, Ukraynalıların savaş alanında galip gelmesine yardımcı olacağını söylüyor. Bu durumun böyle olmadığı kanıtlandı, değil mi? Sonra da onlara sofistike tanklar vermekten bahsetmeye başlıyoruz. Onlara Leopard 2’ler, Challenger’lar ya da başka bir şey gibi sofistike tanklar veriyoruz ve bunların sihirli silahlar olması lazım. Ve işe yaramıyorlar. Sonra dokuz tugayı eğitmekten ve Rus savunmasını delip geçebilecek bir Panzer Ormanı yaratmaktan, Almanların 1940’ta Fransızlara yaptığını Ruslara yapmaktan bahsediyoruz. Ve tabii ki bu yılın 4 Haziran’ında Ukraynalılar karşı taarruza geçtiler ve NATO tarafından eğitilmiş ve silahlandırılmış birliklerin çoğunu kullandılar ama işe yaramadı. Rus kuvvetlerinin temas hatlarına bile ulaşamadılar. Sonunda gri bölgede savaşmaya başladılar ve devasa kayıplar verdiler.

Peki, çözüm nedir? Onlara F-16’lar ve ATACMS [Ordu Taktik Füze Sistemleri, uzun menzilli güdümlü füzeler] vermeliyiz ve eğer bunları verirsek, bu ordular arasındaki güç dengesini tersine çevirecek, karşılıklı kayıp oranını tersine çevirecek ve Ukraynalılar savaş alanında galip gelecektir.

Bu boş bir hayal. Pentagon’da yaşamak için savaş üzerine çalışan insanların F-16’ların ya da ATACMS’lerin savaş alanındaki güç dengesini değiştireceğine kani olduklarına inanmak zor. Bunu büyük ölçüde yapıyorlar zira bir şeyler yapmak zorundayız ve sahiden de yapabileceğimiz tek şey bu. Bu yüzden pes edemeyiz, savaşta kalmalıyız, Ukraynalıları silahlandırmaya devam etmeliyiz. Buradaki tek oyun bu. Burada yaptığımız şey, onlara kamuoyuna açıklayabileceğimiz ve basının da tekrarlayabileceği silahlar vermek, bunların savaş kazandıran silahlar olduğunu ve Ukraynalılar bu silahları alıp nasıl kullanacaklarını öğrendiklerinde, F-162ları nasıl uçuracaklarını öğrendiklerinde, güç dengesinin düzeleceğini ve sonsuza kadar mutlu yaşayacağımızı söylemek.

Tekrar söylüyorum, böyle bir şey olmayacak. Ukraynalıların başı büyük belada. Onları felakete giden yola sürükledik ve şu anda bu durumu düzeltmek için yapabileceğimiz hiçbir şey yok.

Aaron Maté: Yeri gelmişken, 2015 yılında Batı’nın Ukrayna’yı felakete giden yola soktuğu ve size göre bunun sonucunda Ukrayna’nın mahvolacağı yönündeki meşhur uyarınızdan bahsedelim.

John Mearsheimer: Burada olan şey, Batı’nın Ukrayna’yı felakete giden yola sokması ve bunun sonucunda Ukrayna’nın mahvolmasıdır. Savunduğum politikanın, yani Ukrayna’yı tarafsız hale getirip iktisadi açıdan kalkındırmanın ve bir tarafta Rusya diğer tarafta NATO arasındaki rekabetten kurtarmanın Ukraynalıların başına gelebilecek en iyi şey olduğuna inanıyorum.

Aaron Maté: Bu 2015 yılında yaptığınız uyarıydı. Bu konuda neden bu kadar emindiniz? Bunun kaçınılmaz bir yol olduğuna sizi bu kadar emin kılan neydi?

John Mearsheimer: Kriz Şubat 2014’te ilk patlak verdiğinde bunun çok açık olduğunu düşünmüştüm. Krizin 22 Şubat 2014’te nasıl patlak verdiğini hatırlayın ve o tarihte Rusların NATO’daki Ukrayna’yı varoluşsal bir tehdit olarak gördükleri aşikardı. Bu konuda hiç tereddüt etmiyorlar. Dahası, Ukrayna’yı NATO’ya sokmaya çalışmakta ısrar edersek, ülkeyi Rusya’nın sınırlarında bir Batı siperi haline getirmeye çalışmakta ısrar edersek, Rusların Ukrayna’yı yok edecekleri, mahvedecekleri aşikârdı. Bunu o dönem açıkça belirttiler.

Peki, bu 2014’te oldu ve sonra 20142ten 2022’ye kadar, savaş patlak verdiğinde, krizden savaşa dönüştüğünde ne olduğuna bakarsanız, Ruslar NATO’daki Ukrayna’nın varoluşsal bir tehdit olduğunu her noktada açıkça ortaya koyuyor, peki biz ne yapıyoruz? Her seferinde iki katına çıkıyoruz. Ukrayna’yı NATO’ya dahil etmek için her yıl kendimizi daha güçlü bir şekilde adamaya devam ediyoruz. Benim en baştaki görüşüm bunun bir felakete yol açacağı yönündeydi.

Şimdi, pek çok insan benim görüşlerimi anormal olarak göstermeyi seviyor. Ben, benim gibi Jeffrey Sachs, Steve Cohen [Stephen F. Cohen] gibi bu tür argümanlar ileri süren bir avuç insandan biriyim. Fakat düşünecek olursanız, 1990’larda NATO’nun genişlemesi konusu tartışılırken ittifakın genişlemesinin felaketle sonuçlanacağını söyleyen çok sayıda önde gelen dış politika mensubu vardı. Bunlar arasında George Kennan, William Perry gibi isimler de vardı, ki Perry o dönemde Savunma Bakanıydı.

Aaron Maté: Söylediğine göre istifanın eşiğine gelmiş.

John Mearsheimer: Pardon?

Aaron Maté: NATO’nun genişlemesi meselesi yüzünden, Clinton NATO’yu genişlettiğinde istifanın eşiğine geldiğini söylemişti.

John Mearsheimer: Evet, bu kesinlikle doğru. Bu arada, o dönemde Pentagon içinde NATO’nun genişlemesine karşı yaygın bir muhalefet vardı. Ve tüm bunlar o insanların haklı olduğunu söylemek içindi.

En sevdiğim örneklerden biri de Angela Merkel. Nisan 2008’de Bükreş zirvesinde (Bükreş NATO zirvesi) Ukrayna’nın NATO’ya alınmasına karar verildiğinde Angela Merkel ve dönemin Fransa lideri olan Nicholas Sarkozy, Ukrayna’nın NATO’ya alınmasına şiddetle karşı çıktılar. İşte sorun o zaman başladı, Nisan 2008’de. Angela Merkel buna şiddetle karşı çıktı ve daha sonra karşı çıkmasının nedeninin Putin’in bunu bir savaş ilanı olarak yorumlayacağını anlaması olduğunu söyledi. Bunu bir düşünün. Angela Merkel 2008 yılında Ukrayna’nın —ve bu arada Gürcistan’ın— NATO’ya alınması fikrine karşı çıkmıştı. Karşı çıkmıştı çünkü Putin’in bunu bir savaş ilanı olarak yorumlayacağını anlamıştı. Dolayısıyla Jeff Sachs, Steve Cohen ve John Mearsheimer dışında NATO’yu doğuya doğru genişletmeye dönük bu haçlı seferinin felaketle sonuçlanacağını anlayan pek çok insan var.

Aaron Maté: Size kişisel bir soru sorayım. Çok iyi tanıdığım Steve Cohen ile arkadaştınız. O benim kahramanım ve arkadaşımdı. Merak ediyorum, bana öyle geliyor ki [2020’de] vefatından ve Ukrayna savaşının Rusya’nın işgali ile tırmanmasından bu yana, ABD akademisinde konuşmaya ve hâkim bakış açısına karşı çıkmaya istekli biri olarak onun Bir Numaralı Düşman yerini almalıydınız. Sadece buna katılıp katılmadığınızı ve bunun Stephen’a karşı daha fazla empati duymanızı sağlayıp sağlamadığını, sizin için nasıl bir şey olduğunu, tartışma alanını nasıl değerlendirdiğinizi ve daha önce konuştuğunuz tartışmalı konularla nasıl karşılaştırdığınızı merak ediyorum. İsrail lobisini çok eleştiriyorsunuz. Irak savaşına karşı konuştunuz, tüm bunlar bugün içinde bulunduğumuz iklimle nasıl karşılaştırılabilir?

John Mearsheimer: Bir dakikalığına Steve Cohen’den bahsetmek gerekirse, sanırım Steve benden önce bu konuda ön plandaydı. Krizin patlak verdiği 2014 yılından önce bu konuda ön plandaydı. Ben de ilk o zaman dahil olmuştum. Foreign Affairs’de 2014 yılında, o yılın şubat ayında patlak veren krizin Batı’nın suçu olduğunu söyleyen meşhur bir yazı yazdım ama Steve bu argümanı ben oyuna dahil olmadan önce ortaya atıyordu. Daha sonra o ve ben aynı tarafta olduğumuz ve aynı argümanı öne sürdüğümüz bir dizi farklı etkinliğe katıldık. Ve sonra, elbette, Steve vefat etti ve bu tartışmadaki varlığı kesinlikle çok özleniyor. Benim ve Jeff Sachs gibi insanların aslında Steve’in yerini aldığımızı ve onun uzun süredir yaptığı tartışmaları yaptığımızı söyleyebiliriz. Bence bunda çok fazla doğruluk payı var.

Bugün insanların benim ya da Jeff Sachs’ın ileri sürdüğü argümanları duymaya ne kadar açık olduğu sorunuza gelince, Steve’in hayattayken ileri sürdüğü argümanları bugün duymanın, örneğin 2003 yılında Irak savaşının gerçekleştiği döneme kıyasla daha zorlu olduğu konusunda hiç şüphe yok. Irak savaşına 2002’nin sonlarında ve savaşın başladığı Mart 2003’e kadar çok açık bir şekilde karşı çıktım. Ve o günlerde kamuoyu önünde savaşa karşı çıkmak zordu. Sesini duyurmak zordu ama bugün sesini duyurmak çok daha zor. Ortam çok daha Orwellvari.

Bu arada Aaron, hayattayken bu konular hakkında çok konuştuğum Steve’in bana birden fazla kez Soğuk Savaş döneminde, bazen Sovyet taraftarı ya da Sovyetlerin tutumuna sempati duyan biri olarak kategorize edilebilecek argümanlar ileri sürdüğünde, o zamanlar ana akım medyada, mesela New York Times gibi mecralarda duyulmanın 2014 ya da 2016’da New York Times’ta duyulmaktan çok daha kolay olduğunu söylediğini belirtmek isterim. Buradaki sessizlik konisi gerçekten oldukça dikkat çekici. Steve gibi insanların, Jeff Sachs gibi insanların ve benim gibi insanların ana akım medyanın dışında tutulma derecesi gerçekten epey dikkat çekici. Burada geleneksel bir bilgeliğimiz var ve ana akım basın, bu geleneksel bilgeliğe katılmayan insanların duyulmamasını ya da duyulsa bile argümanlarının saptırılmasını veya derhal karşı çıkılmasını sağlamak için piyasayı denetlemeye kararlı. Bu korkunç bir durum. Liberal bir demokraside hayatın böyle işlememesi gerekir. Akıllı politikalara sahip olmak istiyorsanız, bir fikirler pazarına sahip olmanız gerekir, zira gerçek şu ki hükümetler çoğu zaman aptalca şeyler yaparlar ya da o anda doğru gibi görünen ama felaketle sonuçlanacak politikalar izlerler ve bu politikalara katılmayan çok sayıda insanın, politika başlatılmadan önce ve başlatıldıktan sonra fikirlerini dile getirme fırsatına sahip olmasını istersiniz. Fakat günümüzde ve çağımızda bunu yapmak çok zor ve bu çok iç karartıcı ve üzücü.

Aaron Maté: Bugün savaş alanına geri dönecek olursak, yeni bir cephenin açılmasından endişe duyuyor musunuz? Son zamanlarda Rusya ve Polonya arasında bazı hararetli söylemler oldu, Putin Polonya’yı Belarus’a saldırmaması konusunda uyardı, Belarus şimdi Vagner askerlerine ev sahipliği yapıyor ve bazıları Ukrayna’ya geri dönmekten ya da belki Polonya ile yeni bir cephe açmaktan söz ediyor. Tüm bu açıklamalardan ne anlıyorsunuz ve bu yeni bir cephenin açılması tehdidi mi, yoksa abartılıyor mu?

John Mearsheimer: Bu muhtemel cephelerden sadece biri. Bir diğer cephe ise Karadeniz. Rusların şu anda Karadeniz’deki Ukrayna limanlarını abluka altına almaya doğru ilerlediği oldukça açık ve burada çatışma potansiyeli gerçek. Bir de Moldova meselesi var ve orada da olası bir çatışmadan bahsediliyor. Bir de Baltık Denizi var. Ruslar Baltık Denizi’ni fazlaca önemsiyorlar zira Kaliningrad’a ulaşabilmelerinin tek yolu bu. Rusya dışında Baltık Denizi’ni çevreleyen tüm ülkelere bakacak olursanız, İsveç ve Finlandiya’nın da ittifaka dahil olmasıyla artık tamamı NATO üyesi. Kuzey Kutbu’na bakacak olursanız, Kuzey Kutbu beni çok tedirgin ediyor. Kuzey Kutbu’nda fiziksel olarak yer alan sekiz ülke var. Bunlardan biri elbette Rusya. Diğer yedi ülke ise Finlandiya ve İsveç’in de ittifaka katılmasıyla NATO üyesi oldu. Buzların erimesi, suyun ve toprakların kontrolü ile ilgili her türlü sorunun gündeme gelmesiyle birlikte çatışma potansiyeli çok gerçek. Ruslar ve NATO birbirleriyle çarpışıyor.

Yani Kuzey Kutbu, Baltık Denizi, Moldova, Karadeniz ve bir de sizin dile getirdiğiniz ve şu anda en çok endişe yaratan konu var ki o da Polonya’nın özellikle Belarus ile savaşa girmesi. Polonya birliklerinin Batı Ukrayna’ya girmesi halinde ne olacağı sorusu da var. Elbette Belarus’un lideri [Aleksandr] Lukaşenko, bunun Belaruslular için kategorik olarak kabul edilemez olduğunu savundu, bu nedenle Polonya’nın batı Ukrayna’ya girdiği ve Belarusluların savaşa girdiği ve Rusların batı Ukrayna’da Polonyalılarla savaşa girdiği bir durum tahayyül edilebilir. Bunun muhtemel olduğunu söylemiyorum ama mümkün.

Polonya-Belarus sınırına bakarsanız, sizin de belirttiğiniz gibi, bu sınıra çok yakın Vagner kuvvetleri var ve şaşırtıcı olmayan bir şekilde Polonyalılar Vagner kuvvetlerinin Polonya’ya karşı bir şey yapmadığından emin olmak için kendi kuvvetlerini harekete geçirdi. Yani Belarus-Polonya sınırında Vagner kuvvetleri ile Polonya kuvvetleri karşı karşıya gelmiş durumda. Bu iyi bir durum değil. Vagner kuvvetlerinin başındaki [Yevgeniy] Prigojin’in emir komuta zincirinin nasıl olduğunu kim bilebilir ki? Yani burada her türlü sorun potansiyeli var.

Genel olarak belirtmek istediğim husus, bir tarafta Ukrayna ve Batı, diğer tarafta Ruslar arasında anlamlı bir barış anlaşması yapamayacağımız. Umabileceğimiz en iyi şey soğuk bir barış ve Rusların sürekli olarak konumlarını iyileştirmek için fırsatlar aradığı, Ukraynalıların ve Batı’nın da sürekli olarak konumlarını iyileştirmek için fırsatlar aradığı soğuk bir barış. Her iki durumda da bu, diğer taraftan faydalanmak anlamına gelir. Her iki tarafın da bu şekilde hareket ettiği soğuk bir barışa girdiğinizde, tırmanma ve sıcak savaşa dönme potansiyeli büyüktür. Ve bunu az önce tartıştığımız savaşın patlak verebileceği farklı olası cepheler bağlamında düşünmek istersiniz. Dünyanın bu bölgesinde tırmanma konusunda çok fazla potansiyel var. Dolayısıyla bir tarafta Rusya, diğer tarafta Batı ve tabii ki Ukrayna arasındaki durumun uzun bir süre daha son derece tehlikeli olacağını düşünüyorum.

Aaron Maté: Son olarak Rusya, 2014’teki Kırım’a ek olarak işgal sırasında dört Ukrayna oblastını ilhak etti. Daha önce Rusya’nın daha fazla toprak almak istediğini düşündüğünüzden bahsetmiştiniz. Sizce Rusya saldırılarını nerede durdurmaktan memnun olur? Sizce bölgesel hırsları nerede sona erer?

John Mearsheimer: Peki Aaron, çok genel bir düzeyde, Rusların askeri olarak yapabildikleri takdirde toprak almak isteyeceklerini anlamanın önemli olduğunu düşünüyorum ve bunu göreceğiz. Eğer bunu askerî açıdan yapabilirlerse, içinde çok sayıda Rusça konuşan ve Rus azınlık olan bölgeleri almak isteyeceklerdir. Bu nedenle alabilirlerse Odessa’yı, Harkiv’i ve diğer iki oblastı da alacaklarını düşünüyorum. Ama Ukrayna’nın etnik Ukraynalıların yoğun olduğu bölgelerinden uzak duracaklarını düşünüyorum zira Rus işgaline karşı direniş çok büyük olacaktır. Bence Ukrayna’nın demografik yapısı Rusların ne kadar toprak alabileceğine sınır koyuyor.

Dahası, askeri kapasitelerinin Ukrayna’nın ne kadarını alabileceklerini sınırladığını düşünüyorum, Ukrayna’nın tamamını alabilecek askeri kapasiteye sahip değiller. Ve bence eğer dört oblastı alacaklarsa mevcut Rus ordusunun boyutunu artırmak zorunda kalacaklar. Buna şu anda kontrol ettikleri dört oblastın batısındaki Harkiv ve Odessa da dahil. Ama ben bu sekiz oblastı ve Kırım’ı almaya çalışacaklarını düşünüyorum. Bu sekiz oblastın dördünü halihazırda kontrol ediyorlar ve Kırım’ı da aldılar; bu da 2014 öncesinde Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 23’üne tekabül ediyor. Eğer şu anda ilhak ettikleri dört oblastın batısındaki dört oblastı daha alırlarsa, bu Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 43’ünün Rusların eline geçmesi anlamına gelecektir. Ve bence bu durum Rusları, gerçekten işlevsiz bir devlet olan bir Ukrayna ile karşı karşıya bırakacaktır.

Muhtemel sonucun bu olduğunu söylemekten nefret ediyorum zira bu Ukrayna açısından çok korkunç bir netice, fakat dürüst olmak gerekirse bu savaşın gittiği yerin bu olduğunu düşünüyorum. Daha önce de söylediğim gibi, 2022 martında ya da kesinlikle 2022 şubatında savaş patlak vermeden önceki dönemde var olan, Rusların Ukrayna’nın tarafsızlığı karşılığında Ukrayna’dan çekildiği bir durumu hayal etmenin mümkün olduğu durumu çoktan geride bırakan Rusların artık sert oynadığını düşünüyorum. O günler geride kaldı ve sert oynayan bir Rusya, eğer yapabilirse daha fazla toprak ele geçirecek ve Ukrayna’yı mahvetmek için elinden gelen her şeyi yapacak bir Rusya’dır.

Aaron Maté: Bir soru daha, zira bu konuyu henüz tartışmadık ve bu varoluşsal bir konu ve nükleer tehdit. Rusya Dış ve Savunma Politikası Konseyinde akademisyen olan Sergey Karaganov adlı bir Rus’un yakın zamanda yazdığı bir makale vardı. Putin’e yakın olduğu söyleniyor. Bu makaleyi yakaladınız mı bilmiyorum ama temel olarak Rusya’nın daha kavgacı bir nükleer tavır benimsemesi gerektiğini, İlk Kullanım’ı benimsemesi gerektiğini ve hatta Batı’yı yeterince korkutmak için Ukrayna’da kullanmakla tehdit etmesi gerektiğini belirtmişti. Bu makaleyi okudunuz mu bilmiyorum ama okuduysanız ne anladınız? Ve genel manada nükleer tehdit, nükleer savaş tehdidi, bu savaşın kendisi söz konusu olduğunda hala bir olasılık olduğunu düşündüğünüz bir şey mi?

John Mearsheimer: Bence Ruslar kaybederse nükleer savaş büyük olasılık. Eğer Ruslar kaybederse Ukrayna ordusu doğu ve güney Ukrayna’da Rus kuvvetlerin yıpratırsa, yaptırımlar işe yararsa ve Ruslar büyük güçler safından atılmanın eşiğine gelirse bu durumda Rusların nükleer silahlara yönelmesi ve bu nükleer silahları Ukrayna’da kullanması muhtemeldir. NATO’ya karşı kullanmaya cesaret edemezler ama nükleer silahlara başvuracaklardır. Rusların kaybetmediği ve hatta kazandığı gerçeği göz önüne alındığında, nükleer savaş olasılığının büyük ölçüde azaldığını düşünüyorum. Bir an için masadan kalktığını söylemek istemiyorum ama Ruslar savaşın aşağı tarafında değil, yukarı tarafında olduğu sürece nükleer kullanım olasılığının çok düşük olduğunu düşünüyorum.

Karaganov’un makalesine gelince, ben bunu Rusların galip gelme ihtimalinin yüksek olduğunu ama benim kullandığım retoriği kullanırsak, bunun çirkin bir zafer olacağını söylemek için okudum. Bence Rusların mutlak bir zafer kazanmayacağını anlıyor. Tarafsız bir Ukrayna’ya sahip olamayacaklar ve Batı’nın geri adım attığı bir duruma düşmeyecekler. Bence Karaganov, Ruslar daha fazla toprak ele geçirse ve Ukrayna’yı işlevsiz bir devletçiğe dönüştürse bile, en iyi ihtimalle epey tehlikeli olacak soğuk bir barış elde edeceğinizi anlıyor. Substack makalemde bundan çirkin bir zafer olarak söz etmiştim. Ve bence temelde söylediği şey, bunun Ruslar için uzun vadede kabul edilebilir olmadığının açık olduğu. Rusya’nın uzun vadede bu koşullarda yaşamayı göze alıp alamayacağı net değil. Ve eğer Rusya nükleer silah kullanırsa, bu Batı’ya bir uyarı alarmı göndermenin bir yolu olabilir. Batı’ya geri çekilmeleri gerektiğini söylemenin bir yolu olabilir.

Başka bir deyişle Karaganov burada nükleer silahları zorlayıcı amaçlarla kullanmaktan bahsediyor. Batı’nın geri adım atmasını sağlamak, tavrını değiştirmesini ve bu çirkin zafere son vermesini sağlamak ve Rusların bir tür anlamlı zafer kazanmasına ve bir tür anlamlı barış anlaşması yapılmasına yardımcı olmasına imkân sağlamak amacıyla sınırlı nükleer kullanıma niyet gösteriyor. Bence haklı. Ruslar en iyi ihtimalle çirkin bir zafer kazanabilir. Bence bunu anlamak çok önemli. Bence oldukça doğru bir şekilde Rusların mutlak bir yenilgi almayacağını seziyor. Bu hikâyenin gerçek bir mutlu sonu yok, söylediği bu. Ve bunun muhtemelen kabul edilemez olduğunu ve soğuk barışın ötesine geçmenin bir yolunu bulmamız gerektiğini ve nükleer zorlamanın bunu yapmanın bir yolu olabileceğini söylüyor.

Şimdi, bu satması muhtemel bir argüman mı? Bence bunu söylemek imkânsız zira çirkin bir zaferin neye benzeyeceğini tam olarak bilmiyoruz, bu bir. İkincisi, gelecekte Rusya’da kimin kontrolü elinde tutacağını, bu çirkin zafer neredeyse tahammül edilemez hale geldiğinde Moskova’da kimin parmağının tetikte olacağını ve bu kişinin nükleer silah kullanmayı göze alacak kadar cesur olup olmayacağını kesinlikle bilmiyoruz.

Rusya tahammül edilemez bir durumda olduğu için birilerinin nükleer silah kullanmayı kabul etmesi mümkün mü? Evet, mümkün ama bu çirkin bir zafer ve kabul edilebilir bir şey değil. Bu mümkün. Bence Sergey Karaganov gibi birinin iktidarda olması ve nükleer silah kullanmayı düşünmesi gibi önemsiz olmayan bir ihtimal de var. Bunun olmayacağına bahse girerim ama kim emin olabilir ki? Sizin de çok iyi bildiğiniz gibi, geleceği tahmin etmek son derece zordur, özellikle de bu tür senaryolardan bahsediyorsanız. Ama bence burada olan da bu ve bu savaş nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, başımızın ne kadar büyük bir belada olduğunu bir kez daha vurguluyor. Daha önce de söylediğim gibi, Ruslar kaybederse, yani savaşı ciddi bir şekilde kaybederlerse, nükleer kullanımın muhtemel olduğu yer burası olacaktır. Karaganov’un söylediği şu: kazansak bile bu çirkin bir zafer olacak ve yine de nükleer silah kullanmak zorunda kalabiliriz. Bunun bizi nereye götüreceğini düşünseniz iyi olur.

Bir de şu soru var: Ukrayna gerçekten kaybederse, Ukrayna ordusunun çatırdadığını varsayalım, yediği dayağın 1917 baharında Fransız ordusunun karşılaştığı gibi bir duruma yol açtığını varsayalım —bu Fransız ordusunun çatırdadığı, isyan ettiği zaman— bunun gerçekleştiğini ve Ukraynalıların kaçtığını varsayalım. Tekrar ediyorum, bunun olacağını söylemiyorum ama bu bir olasılık. NATO ne yapacak? Ukrayna’nın Ruslar tarafından savaş alanında ciddi bir şekilde yenilgiye uğratıldığı bir durumu kabullenecek miyiz? Ben bundan pek emin değilim. Ve bu koşullarda NATO’nun savaşa girmesi mümkün olabilir. Polonyalıların tek başlarına savaşa girmeleri gerektiğine karar vermeleri mümkün olabilir ve Polonyalılar donanımlı bir şekilde savaşa girdiklerinde, bu bizi savaşa sokabilir ve o zaman bir tarafta ABD’nin diğer tarafta Rusların yer aldığı büyük bir güç savaşına sahip olursunuz. Tekrar ediyorum, bunun muhtemel olduğunu söylemiyorum ama bu bir olasılık. Burada yaptığımız şey, bu savaşın zaman içinde nasıl sonuçlanabileceğine dair akla yatkın senaryolar üretmek. Ve ortaya çıkan senaryoların neredeyse tamamı mutsuz sonla bitiyor. Bu da 24 Şubat 2022’den önce bu çatışmayı çözmeye çalışmamakla ne kadar büyük bir hata yaptığımızı gösteriyor.

Aaron Maté: Sadece bu cevaba dayanarak bile son yazılarınızdan birine neden “Önümüzdeki Karanlık: Ukrayna Savaşı Nereye Gidiyor?” başlığını verdiğinizi anlayabiliyorum, epey yerinde. John Mearsheimer, bana konuk olduğunuz için çok teşekkür ederim.

John Mearsheimer: Benim için bir zevkti. Beni ağırladığın için teşekkürler Aaron.

Dünya Basını

Prof. Wolff: Çin ile rekabette mağlup olduk

Yayınlanma

ABD’li iktisatçı Prof. Richard D. Wolff, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve Çin karşısındaki ekonomik rekabetin kaybedildiğini söyledi. Çin’in ölçek ekonomisiyle 350 milyon elektrikli scooter gibi alanlarda hakimiyet kurduğunu belirten Wolff, Avrupa’nın ise küçük ortaklıktan kurtulmak için Rusya ile çatışma yoluna gittiğini ifade etti.

Prof. Richard D. Wolff, Amerikan kapitalizminin yapısal bir kriz yaşadığını ve ABD’de şirket gücü ile hükümetin giderek daha belirgin biçimde birleştiğini söyledi.

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Wolff, Washington yönetiminin İran, Rusya ve Venezuela’ya yönelik hamlelerinde ekonomik kazanımlara açıkça atıf yaptığını belirtti.

Diesen, ABD’nin enerji kaynakları, para biriminin korunması ve teknolojik liderlik gibi konularda yürüttüğü politikaların medya tarafından yüzeysel ele alındığını ifade ederek Nvidia yöneticisi Jensen Huang hakkındaki tartışmaları gündeme getirdi.

“Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor”

Wolff, Jensen Huang hakkındaki sürecin kaynağının belirsiz olduğunu vurgulayarak, “Kimse burada neler olup bittiğini anlamıyor” dedi.

Ortadaki bilgilerin ya hiçbir dayanağı olmadığını ya da çok karanlık kaynaklara dayandığını belirten Wolff, “Örneğin her şey, Jensen’ın altındaki bir kadın yöneticinin onunla ilişki yaşadığı ve bu kadının bir Çin casusu olduğu suçlamasıyla başlıyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu durumun haber değeri taşımadığını dile getirerek, “İlk sorumuz şu oldu: Kime göre casus? Ve net bir yanıt alamıyoruz” diye konuştu.

ABD hükümetinin hiçbir resmi kurumunun söz konusu kadına yönelik bir suçlama yöneltmediğini aktaran Wolff, “Yani bir iddianameyi bırakın, park cezası bile almış değil” dedi.

ABD yasalarına göre Çin adına casusluk yapmanın suç olduğunu hatırlatan Wolff, “Bununla suçlanırsınız ve bir avukat tutmanız gerekir ama bunların hiçbiri olmuyor” sözlerini kaydetti.

Ortada bir avukat bulunmadığına ve aksi halde basının o avukatın peşine düşeceğine işaret eden Wolff, “Şimdi görünüşe göre en az bir iki kadın daha aşağı yukarı aynı şeyleri söylüyor” dedi.

Huang’ın ilişkileri kabul ettiğinin ancak casuslukla ilgili hiçbir şeyi kabul etmediğinin aktarıldığını söyleyen Wolff, “Trump’la ve o küçük milyarder yüksek teknoloji yöneticileri grubundaki diğer kişilerle çok eskiye dayanan yakın bir ilişkisi var” ifadelerini kullandı.

ABD’deki söylentilerin bu meselenin Çin’le değil, şirketler arasındaki rekabetle ilgili olduğu yönünde şekillendiğini anlatan Wolff, “Bu, şirketlerin normalde yaptığı kirli siyasetin en son biçimi” diye konuştu.

Huang’ın Çin kökenli olması nedeniyle olayın kolayca Çin’le ilişkilendirildiğini belirten Wolff, “Amerikalılar Çin hakkında, onun kötü olduğu dışında çok az şey biliyor” dedi.

Wolff, bu nedenle olayın magazin skandalı gibi işlendiğini belirterek, “Yanlış kişiyle birlikte olduğu ortaya çıkan ünlüler gibi birkaç gün ya da birkaç hafta büyük bir olay haline getiriliyor ve sonra geldiği gibi gizemli bir biçimde ortadan kayboluyor” ifadelerini kullandı.

Borsadaki dalgalanmalara rağmen Nvidia’nın merkezi bir oyuncu olarak kaldığını vurgulayan Wolff, “Hisse her düştüğünde, fiyatın oturacağı seviyenin altında ucuz hisse alma fırsatı gören spekülatör orduları devreye girip hisseyi tekrar yukarı çekiyor” dedi.

Wolff, Nvidia’nın rakiplerinin bu durumu bir fırsat olarak görüp şirketi saf dışı bırakmaya çalışabileceğini ancak şu ana kadar böyle bir adımın belirginleşmediğini ekledi.

“Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek”

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen, Barack Obama döneminde hükümetin piyasada kazananları ve kaybedenleri seçmekle eleştirildiğini hatırlatarak bugün devletin teknoloji devlerinin neredeyse ortak sahibi haline gelmesinin ne gibi sorunlar doğurabileceğini sordu.

Wolff, bu sorunun yanıtının ABD’de iki hafta önce yapılan seçimlerde verildiğini söyledi.

Eyaletlerin yarısından fazlasında seçmenlerin sadece adaylara değil, çeşitli önergelere de evet ya da hayır oyu kullandığını anlatan Wolff, “Eyaletlerin yaklaşık yarısında ya çip dediğimiz yüksek teknoloji endüstrisine ya da veri merkezlerine enerji sağlayan elektrik, doğalgaz ve petrol şirketlerine karşı çıkan önergeler vardı” dedi.

Halkın ezici çoğunlukla olumsuz oy verdiğini vurgulayan Wolff, “Halk son derece şüpheci, düşmanca bir tavır içinde ve mücadele edecek” ifadelerini kullandı.

Wolff, yeni seçilen pek çok Kongre üyesinin ve senatörün de bu süreci yavaşlatma ve eleştirme vaadiyle seçildiğini kaydetti.

Yaşadığı ve çalıştığı yerden Wall Street’e yürüyebilecek kadar yakın olduğunu belirten Wolff, finans çevrelerinde büyük bir kaygı hakim olduğunu söyledi.

Amerikan ekonomisinin hem doğrudan yatırımlarla hem de bankalardan ve tahvil piyasasından borçlanarak tarihin en büyük sektörel yatırımını finanse etmeye çalıştığını anlatan Wolff, “Bu durum, Amerikan kapitalizmi tarihinde elektrikten, demiryollarından ve atom enerjisinden bile büyük tek bir sektöre oynanan en büyük bahis olarak anılıyor” dedi.

Wolff, bu gidişatın pek çok büyük yatırımcıyı şüphelendirdiğini ifade ederek, “Bir balonun patlayacağı yönündeki konuşmalar burada oldukça ciddi” diye konuştu.

Yüksek teknoloji şirketlerinin çökeceğine yönelik büyük çaplı açık satış işlemleri yapıldığını aktaran Wolff, “Bu yatırımları gördüğünüzde, sadece bir düşüşten korkmayan, aynı zamanda piyasa çökerse çok para kazanacakları için bir balon oluşmasını aktif olarak isteyen güçlerin biriktiğini görüyorsunuz” sözlerini kullandı.

ABD borsasının genel ekonomik görünümünün aslında iyi olmadığını belirten Wolff, “İyi görünmesinin nedeni çok az sayıdaki şirketin çok iyi performans göstermesi” dedi.

İstatistikteki standart sapma kavramını hatırlatan Wolff, “Ortalamanın iyi göründüğü ama yayılımın çok geniş olduğu durumlardan biriyle karşı karşıyayız; ortada çok fazla tehlike ve zor zamanlar geçiren çok sayıda şirket var” değerlendirmesinde bulundu.

“ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti”

Wolff, durumu abartmadan anlatmak istediğini belirterek, “Söyleyeceğim şeyin abartılı biçimi şu: ABD ile Çin arasındaki rekabet bitti, Çinliler kazandı ve ABD kaybetti” dedi.

Yaşanan pek çok olayın kaybedilmiş bir rekabet karşısındaki stratejik yenilgiler veya stratejik geri çekilmeler olarak görülmesi gerektiğini ifade eden Wolff, Jensen Huang olayının da Çin karşısında yaşanan zorlukları açıklamak için üretilen gerekçelerden biri olarak okunabileceğini söyledi.

ABD’de internetin son günlerde Çin’de en az 20 yıldır gelişmekte olan scooter sektörü haberleriyle dolduğunu aktaran Wolff, “Motorlu scooter dediğimiz bu araçlar eskiden Vespa gibi şirketler nedeniyle bir İtalyan olgusu olarak görülürdü ve Avrupa’da yaygındı ama ABD’de hiç tutmadı” dedi.

Çinlilerin bildiği her sektörde olduğu gibi burada da neden ABD’de tutmadığını ve koşulların değişip değişmediğini araştırdığını belirten Wolff, “Şimdi en büyük scooter şirketleri Çinliler; bu pazarı elektrikli otomobil, kamyon veya güneş paneli pazarlarından bile daha iyi ele geçirdiler” ifadelerini kullandı.

Wolff, ABD’nin bu alanda Çin’e yetişmeye çalışmayacağını bile vurgulayarak, “Çin yollarında bu scooter’lardan 350 milyon adet var ve yarım düzine şirket bunları üretmek için yarışıyor” diye konuştu.

Söz konusu araçların tamamen elektrikli ve şık tasarımlı olduğunu dile getiren Wolff, “İşte asıl haber burada: Bataryası lityumla değil, neredeyse hiçbir maliyeti olmayan tuzla çalışıyor” dedi.

Bu teknolojinin evden işe, alışverişe veya arkadaş ziyaretine kadar tüm kısa mesafeleri ihmal edilebilir bir maliyetle yönetilebilir hale getirdiğini anlatan Wolff, “Kirlilik yok, fosil yakıt yok, sorun çözüldü” sözlerini kaydetti.

Çin’in geçmişteki sanayileşmiş ülkelerden farklı bir avantajına işaret eden Wolff, ekonomi derslerinde öğretilen ölçek ekonomisi kavramını hatırlattı.

Modern teknolojinin muazzam miktarda sabit sermaye ve uzun ömürlü makineler gerektirdiğini belirten Wolff, “Üretiminiz ne kadar fazlaysa, ağır sermaye ekipmanlarının maliyetini o kadar çok birime bölersiniz ve birim başına daha düşük fiyat belirleyebilirsiniz” dedi.

ABD’nin 330 milyonluk nüfusuna karşılık Çin’in 1,4 milyonluk sanayi ekonomisiyle neredeyse beşe bir oranında büyüklüğe ulaştığını söyleyen Wolff, “Çinliler sadece sanayi tabanlarını değil, salt büyüklüklerini de kullanarak herkesi rekabet dışı bırakacak ölçek ekonomilerine nasıl ulaşacaklarını çözüyor” ifadelerini kullandı.

Wolff, dünyanın geri kalanının bu durumu ikame edecek alım gücüne sahip olmadığını ve ABD’nin bu konuda yapabileceği hiçbir şey kalmadığını dile getirdi.

Avrupa’nın da aynı sorunla karşı karşıya olduğunu belirten Wolff, “Avrupa’nın yaklaşık 28 ülkeye bölünmüş olması nedeniyle kendi hükümetinizden teşvik alma yarışına giriyorsunuz ve istediğiniz ölçek ekonomisini yakalayamıyorsunuz” dedi.

Wolff, henüz yayınlanmamış yeni bir çalışmaya atıfta bulunarak, “Bu çalışmada Volkswagen’in çöküşünün nedeninin de bu olduğu anlatılıyor; bütün oyunları Avrupa’nın otomobil şirketi olmaktı ama başaramadılar” diye konuştu.

Küçük Avrupa ülkelerinin otomobil şirketleri ile Japon ve Koreli üreticilerin rekabeti karşısında Volkswagen’in ayakta kalmak için gereken ölçeğe ulaşamadığı aktarıldı.

Diesen ise Çin’in sadece ölçek ekonomisinde değil, bir şirketin iki veya daha fazla farklı ürünü birlikte daha düşük maliyetle üretmesi anlamına gelen kapsam ekonomisinde de avantaj yakaladığını söyledi.

Otonom araçlardaki sensör teknolojisinin robotlarda kullanılan teknolojiyle temelde aynı olduğuna dikkat çeken Diesen, Çin ve Rusya gibi yerlerde aynı şirketlerin hem otonom araçları ve taksi sektörünü hem de arama motorlarını ve yemek dağıtımını yönettiğini belirtti.

Diesen, Amazon ve Elon Musk’ın da benzer bir hayalin peşinde olduğunu ancak Çin’in hem teknoloji yarışını kazandığını hem de bu teknolojiyi kendi sanayi gücüne entegre edebildiğini ifade etti.

“Dünyanın işleyişini eskisi gibi dikte edebileceklerini sanıyorlar”

Diesen, ulusal para birimlerinin kullanımı ve dolardan uzaklaşma eğilimleri karşısında ABD’nin elinde hangi kartların kaldığını sordu.

Wolff, Washington’daki hakim ideolojinin hala 20. yüzyılın ikinci yarısındaki gibi dünyanın işleyişini dikte edebileceği yönünde saldırgan bir iddialılık taşıdığını söyledi.

Bu durumu biraz şizofrenik olarak tanımlayan Wolff, “Örneğin Trump bugün Küba’yı işgal etmeyi düşündüğünü açıkladı; burada onun elinde olmayan bir rolü olağanüstü bir biçimde oynamasını izliyorsunuz” dedi.

Wolff, ABD’nin Küba’da korkunç şeyler yapabileceğini ancak iki üç gün içinde Trump veya yardımcılarından birinin Çinlilerin yeni bir şey daha başardığını hüzünle kabul edeceğini belirtti.

Gençliğinde ABD’de insanların Almanya ve Japonya’yı teknolojik olarak dinamik ve gelişmiş ülkeler olarak andığını hatırlatan Wolff, “Artık ikisi hakkında da tek kelime edilmiyor; medyadan ve gündemden silindiler, artık her şey Çin ile ilgili” ifadelerini kullandı.

Hem sağcıların hem de solcuların Çin konusunu birbirinin yerine kullanır hale geldiğini söyleyen Wolff, bunun ABD’deki bilince yavaş yavaş sızan bir gerçekliğin dolaylı yansıması olduğunu dile getirdi.

Obama’nın Asya’ya yönelim stratejisini ve Soğuk Savaş’ın kazanılmasının ardından Çin’i kontrol altına alma hedefini anımsatan Wolff, “Her ay gelen istatistikler Çin ekonomisinin gayrisafi yurtiçi hasılasının Amerikan ekonomisinden iki üç kat daha hızlı büyüdüğünü gösterdiği için bu sesler her ay daha da kısılıyor” dedi.

Wolff, bunun durdurulamaz bir rekabet kaybı olduğunu ve ABD’de yeni bir dış politikanın doğuşuna tanıklık edileceğini vurguladı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında dış politikada yazılı olmayan bir birliktelik bulunduğunu anlatan Wolff, “İç meselelerde anlaşamıyoruz ama dış politika söz konusu olduğunda hepimiz vatanseveriz diyorlardı” ifadelerini kullandı.

İsrail yanlısı bağış kuruluşu AIPAC’in ve büyük şirketlerin hem Cumhuriyetçilere hem de Demokratlara para verdiğini aktaran Wolff, bu tekdüze yapının artık çatlamaya başladığını söyledi.

Cumhuriyetçilerin Avrupa’yı gözden çıkarmaya hazır olduğunu, Demokratların ise henüz o noktaya gelmese de oraya doğru ilerlediğini belirten Wolff, “Asıl çarpıcı çatlak Çin konusunda açılmak üzere” dedi.

Wolff, bir tarafta Çin’in kendi aleyhlerine büyüdüğünü ve hakim konumlarını elinden almak istediğini söyleyen şirketler kesiminin bulunduğunu ifade etti.

Diğer tarafta ise bu zihniyetin savaşa yol açtığını görenlerin yer aldığını vurgulayan Wolff, “Şu anda yaşanan şey, ABD ve Çin’in bir çatışmaya doğru giderek daha fazla yaklaşmasıdır” diye konuştu.

İran’ın ABD ile savaşında hem Çin’den hem de Rusya’dan yardım almasının bu sürecin şimdiden başladığını gösterdiğini belirten Wolff, “Tüm taraflarda nükleer silahlar varken bu felaket derecesinde aptalca bir gidişat ve farklı bir dış politikaya ihtiyacımız var” dedi.

Wolff, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping veya Çinli liderlerle masaya oturulması gerektiğini söyleyerek, “Avrupa için ya da Avrasya için değil, şu anda gitmekte olduğumuz yerden kaçınmak için ciddi bir güvenlik mimarisi konuşmaya başlamalıyız” ifadelerini kullandı.

Bu görüşün ABD içinde destek bulacağını kaydeden Wolff, “Hem Çin’de hem de burada gerçekten zeki liderler varsa ve bu mimariyi belirli Amerikan sanayi ürünlerinin satın alınmasının garantisi haline getirebilirlerse, şirketler de bunun arkasında sıraya girer ve bu yeni politika haline gelir” dedi.

1945 sonrasında ABD’de solun yok edilmesiyle büyük bir barış hareketini harekete geçirecek toplumsal gücün kalmadığını hatırlatan Wolff, bugün ise tarihte hiç görülmemiş yeni bir koşulun ortaya çıktığını söyledi.

Wolff, “Gerileyen bir Amerikan ekonomisi ve onun yanında yükselen anti-kapitalist bir ekonomi var; Sovyetler Birliği hiçbir zaman böyle değildi, her zaman daha küçük, daha zayıf ve çok daha az gelişmişti, hiçbir zaman ekonomik bir rakip olmadı” dedi.

Bugün Amerikalıların kıyafetlerinden ekmek kızartma makinelerine kadar her yerde Çin malı etiketini gördüğünü anlatan Wolff, sokaktaki insanların bile Toyota, General Motors ve Ford’dan daha başarılı ve ucuz elektrikli otomobil üreten Çinli BYD şirketini konuşmaya başladığını belirtti.

Bu araçların yüksek gümrük vergileri nedeniyle ABD’ye giremediğini ancak Kanada ve Meksika’da her yerde bulunduğunu söyleyen Wolff, “Milyonlarca kez tekrarlanan bu sohbet Amerikan halkına adım adım gerçek bir rakip olduğunu öğretiyor ve mevcut düzenin savunucularını savunmaya itecek bir harekete dönüşüyor” ifadelerini kullandı.

“İmparatorluğun çöküşünden söz ettiğimde insanlar artık başını sallıyor”

Diesen, ABD’nin hegemonya döneminde herkesin her yerde olmayı kabul ettiğini, sağın yeni Amerikan yüzyılından, solun ise insan haklarını ve demokrasiyi silahlandırmaktan söz ettiğini belirtti.

Yeni güç dağılımında ABD’nin öncelik belirlemek zorunda kaldığını söyleyen Diesen, “Cumhuriyetçilerin İran’la, Demokratların ise bunun yerine Rusya ile savaşmak istediğini görüyorsunuz; bazıları imparatorluğu küçülterek cumhuriyeti kurtarmalıyız derken bazıları Avrupa’yı hatta İsrail’i bile gözden çıkarmaktan söz ediyor” dedi.

Diesen ayrıca Çin’in satın alma gücü paritesine göre ABD’yi geçtiğini hatırlattı ve Wolff da bu geçişin 2014 yılında, yani 12 yıl önce gerçekleştiğini ekledi.

Wolff, yaşananlara ABD’nin hegemonik öz imajının dağılmasının da eklendiğini söyledi.

Entelektüeller arasında başlayıp topluma yayılan tartışmalara değinen Wolff, “ABD, neredeyse kendi parçası sayılan Meksika ve Kanada gibi müttefiklerini yok ederse dünyada umduğunu yapabilir mi?” sorusunun sorulduğunu aktardı.

Trump’ın Kanada’yı 51. eyalet olarak görmek istemesinin kafa karışıklığı yarattığını belirten Wolff, “Aslında birçok açıdan zaten öyleydi ama bunu açıkça söyleyerek işleri sağlamlaştırmaya çalıştı ve bu hiç işe yaramadı; Kanada’nın başka bir yöne gitmesine neden oldu” dedi.

ABD’de artık sürekli Kanada’ya ihtiyacımız var mı yok mu tartışmalarının yapıldığını ve toplumun bu konuda neredeyse ikiye bölündüğünü anlatan Wolff, Kanadalıların ise çok öfkeli olduğunu ifade etti.

Montreal’den bir saatlik uçuşla ulaşılan New York’a ve kışın sıcak olan Florida’ya artık Kanadalı turistlerin gelmediğini söyleyen Wolff, “Bu küçük ama kitlesel bir protesto; New York’un en büyük yabancı ziyaretçi grubu olan Kanadalıların gelmemesi turizm sektörü için çok kötü ve Amerikalılara onlara ihtiyacımız olduğunu fark ettiriyor” dedi.

Avrupa, Kanada ve Meksika ile çatlaklar açılırken Çin’in bu ülkelerle anlaşmalar yaptığını vurgulayan Wolff, BYD otomobili üzerinden bir örnek verdi.

Çin’den 30 bin dolara alınan bir BYD aracına ABD limanında yüzde 100 gümrük vergisiyle 30 bin dolar daha ödendiğini ve aracın 60 bin dolara mal olduğunu anlatan Wolff, “Kanada’da da yüzde 100 vergi vardı ta ki Trump ile Carney arasındaki kavgaya kadar; Carney vergiyi yüzde 100’den yüzde 6’ya indirdi, yani verginin yüzde 94’ünü sildi” diye konuştu.

Kanadalıların artık Çin’den ucuz kamyon ve otomobil alabildiğini ve Amerikalılarla rekabet ederken ABD’lilerin o fiyata alamadığı araçları kullandığını belirten Wolff, bunun Kanada ile rekabette ABD için kötü olduğunu kaydetti.

Wolff, bu gerçeğin kültüre sızdığını ifade ederek, “Halka açık konuşmalarımda Amerikan imparatorluğunun gerilemesinden söz ettiğimde izleyiciler artık başını sallıyor; eskiden sürekli itiraz edilir ve istatistiklerle açıklamak zorunda kalırdım, artık buna pek gerek kalmıyor” dedi.

“Avrupalılar bunun küçük ortaklıktan kurtulma şansı olduğunu kavramaya başladı”

Diesen, ABD’nin Grönland üzerinde ticaret anlaşması yapma egemenliğini kısıtlamasını örnek göstererek, hegemonya dönemindeki müttefiklerin artık haraç ödemesi beklenen bağımlı yapılara dönüştüğünü ve ABD’nin Avrupa’yı gözden çıkarmasının Avrupalılar için ne anlama geleceğini sordu.

Wolff, ABD’nin Avrupa’ya desteğinin her zaman iki yüzlü olduğunu söyledi.

Washington’ın bir yandan Avrupa’yı Rusya’ya karşı bir siper olarak desteklediğini, diğer yandan Avrupa’nın bölünmüşlüğü aşıp güçlü bir bloğa dönüşerek ciddi bir rakip olmasını asla istemediğini belirtti.

Çoğu Amerikalının henüz duymaya hazır olmadığı bir değerlendirmesini paylaşan Wolff, “Almanya’nın birleşmesinden sonra NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin tesadüf olmadığını, bir stratejinin parçası olduğunu düşünüyorum” dedi.

Avrupa’nın sömürgelerini kaybetmesinin yarattığı kaybı hiçbir zaman telafi edemediğini vurgulayan Wolff, “1945 sonrasında Amerikan kanatları altına girmek zorunlu bir uzlaşmaydı; elinizde hiçbir şey kalmamıştı, bu yüzden imparatorluğunuzu devralan tek ülkenin küçük ortağı olmanız gerekiyordu” ifadelerini kullandı.

Hindistan’ın İngiltere’den ayrılıp Amerikan imparatorluğunun parçası haline geldiğini ve İngilizlerin de ABD’nin bir numaralı müttefiki olarak bazı faydaları elinde tutmaya çalıştığını anlatan Wolff, Avrupalıların son 50 yıldır başka çareleri olmadığı için küçük ortaklığı kabul ettiğini söyledi.

Wolff, “Emmanuel Macron veya Keir Starmer gibi siyasetçiler, güvenilir ve iyi bir müttefik olduklarını göstererek, ABD’nin sadık dostu olarak önemli liderler haline geldiler” dedi.

Bununla birlikte kendi köklerinin de Avrupa’da olduğunu hatırlatan Wolff, Avrupa içinde imparatorluğu ABD’ye kaptırıp küçük ortak durumuna düşmekten kaynaklanan derin bir kızgınlık bulunduğunu kaydetti.

Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ve Almanya’nın birleşmesinin Avrupalı liderler tarafından yıllar içinde bir fırsata dönüştürüldüğünü belirten Wolff, “Rusya artık uzun zamandır olmadığı kadar zayıftı ve 1945 sonrasında kararın tamamen ABD’nin elinde olduğu dönemde yapamadıkları bir şeyi Rusya konusunda yapabileceklerini düşündüler” dedi.

Ortak para biriminin ve Avrupa Birliği’nin kurulmasının Avrupa’yı küçük ortak konumundan çıkaramadığını söyleyen Wolff, “Avrupalılar ilk başta belirsizce ama zamanla daha net biçimde, Rusya’nın çöküşünün küçük ortaklıktan kurtulmak için son şansları olduğunu kavramaya başladı” ifadelerini kullandı.

Wolff, bu planın aşamalarını anlatarak, “Bir numara, NATO’yu alıp Rusya sınırına taşımak; ardından Ukrayna’da Rusya’yı kışkırtmak, uzun sürecek bir savaş çıkarmak ve bunu finanse edip savaşmaları için Amerikalıları kullanmak” dedi.

Avrupalıların, Çin’in müttefiki Rusya’yı zayıflatarak ABD’ye yardım ettikleri gerekçesiyle Washington’ın finansmanı sürdüreceğini düşündüklerini aktaran Wolff, hedeflenen sonucu şöyle özetledi: “Rusya’yı yendiğinizde onu 20 küçük ülkeye bölersiniz; ikisini Fransa’ya, üçünü İngiltere’ye, birini İtalya’ya, üçünü Almanya’ya verirsiniz ve Avrupa imparatorluğunu yeniden kurarsınız.”

Bu sayede Avrupa ile Rusya’nın Kuzey Asya topraklarının birleşeceğini ve ekonomik olarak Çin’e ve ABD’ye denk devasa bir alana ulaşılacağını belirten Wolff, “Askeri ve teknolojik olarak çok geridesiniz, ABD’ye veya Çin’e yakın zamanda yetişemeyeceksiniz; bu yüzden nükleer silahlar nedeniyle karesi alınmış bir çılgınlık olmasına rağmen Rusya ile savaş fikri Avrupalılar için büyüleyici bir takıntı haline geliyor” dedi.

Wolff, aksi takdirde geçen yüzyıldaki Avrupa gerileyişinin gelecek yüzyılda da süreceğini ve Avrupa’nın bugünkü Afrika gibi geride kalmış bir kıtaya dönüşeceği korkusunun yaşandığını ifade etti.

İnsanların bu sözlere hazır olmadığını bildiğini söyleyen Wolff, “Ancak bugün herkesin sorduğu ‘Avrupalılar neden bu kadar Rus düşmanı?’ sorusuna daha tutarlı bir başka açıklama getirmenizi isterim” diye konuştu.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Pape: Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız

Yayınlanma

Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, gelişmiş demokrasilerde tırmanan şiddet yanlısı popülizmin kurumları sarstığını belirtti. ABD’de beyaz nüfus oranının yüzde 57 seviyesine gerilediğine ve servet adaletsizliğine dikkat çeken Pape, Basra Körfezi’nde bölgesel dengeleme ve Ukrayna’da 1953 Kore modeline benzer bir ateşkes kurulması çağrısında bulundu.

Uluslararası güvenlik, terörizm ve siyasal şiddet alanında çalışan Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında küresel krizler, ABD iç siyasetindeki kırılmalar ve bölgesel savaşlara dair değerlendirmelerde bulundu.

On bir Eylül saldırılarından bu yana Beyaz Saray yönetimlerine danışmanlık yapan Prof. Pape, ABD’nin ve gelişmiş demokrasilerin eş zamanlı ve son derece tehlikeli süreçlerden geçtiğini belirtti.

Diesen’ın ABD iç siyasetindeki aşırı kutuplaşma, toplumsal istikrarsızlık, beklenen ekonomik sarsıntılar ve Washington yönetiminin hem İran hem de Rusya ile eş zamanlı yürüttüğü gerilimlere ilişkin sorusunu yanıtlayan Pape, mevcut tablonun üç temel kriz kuşağı içerdiğini kaydetti.

Pape, gelişmiş demokrasilerin kurumsal yapılarını sarsan siyasal şiddet olgusuna dikkati çekerek, “Karşı karşıya olduğumuz değişkenlerin tümü aynı anda ve son derece tehlikeli yönlere işaret ediyor” dedi.

İlk temel meselenin şiddet yanlısı popülizm olduğunu belirten Pape, “Şiddet yanlısı popülizmin Fransa’da ve genel olarak Avrupa’da sahaya indiğini görüyoruz. Bu, farazi bir sorun değil; yerleşik ve gelişmiş demokrasileri doğrudan vuran somut bir gerçekliktir. Brezilya ya da Venezuela gibi ülkelerin sorunlarıyla değil, yerleşik demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük toplumsal değişimlerle karşı karşıyayız. Bu radikalleşme yıllar süren şiddetli protestolara, suikast dizilerine ve suikast girişimlerine zemin hazırlıyor” ifadelerini kullandı.

Pape, ABD’deki başkanlık yetki devri sürecine değinerek, tehlikenin seçim gününde değil, devir tarihine yaklaşıldığında tırmandığını ve 6 Ocak Kongre baskınında da benzer bir sürecin yaşandığını hatırlattı.

“Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız”

Avrupa’nın son yılların en soğuk kışına hazırlandığını ve dört buçuk yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna savaşıyla boğuştuğunu aktaran Pape, Moskova yönetiminin Kiev üzerindeki baskıyı artırırken Avrupa’yı da tehdit ettiğini söyledi.

Pape, üçüncü kriz dinamiğinin İran savaşı olduğunu kaydederek, “Dokuzuncu ayına giren bu çatışmada ABD’nin İran’a uyguladığı kapsamlı bir abluka söz konusu. İran, ne savaş ne barış olarak nitelenen bu ara durumun sona erdirileceğini ilan etti. JD Vance barış müzakerelerini yürütmek adına çaba sarf ediyor, ancak Trump açısından gerek kısa vadede gerekse siyasi mirası bağlamında itibarını koruyabileceği bir uzlaşıya varmak son derece zor görünüyor” diye konuştu.

Bu çatışmaların küresel ekonomiyi sarsacağını belirten Pape, halihazırda bocalayan dünya ekonomisinin bu tür gerilimlerle daha büyük şoklarla karşılaşacağını dile getirdi.

Diesen’ın Avrupa ve ABD arasındaki kırılganlık farklarına ilişkin sorusu üzerine Pape, eylül ayında yayımlanan “Kendi Kendimizin En Büyük Düşmanı” başlıklı kitabındaki bulgulara değindi.

Pape, Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un davetiyle Eylül 2022’de Berlin’e giderek koalisyon ortakları da dahil olmak üzere Alman hükümet yetkililerine beş gün boyunca brifing verdiğini, benzer danışmanlıkları Kanada ve İngiltere hükümetleriyle de yürüttüğünü aktardı.

ABD’de yaşananların diğer gelişmiş demokrasiler için bir ölçüt oluşturduğunu ifade eden Pape, ülkedeki siyasal şiddetin 1960’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıktığını bildirdi.

Pape, “Hem sağ hem de sol kanatta şiddetli protestolar ve siyasi suikast girişimleri zirve noktaya ulaştı. Ben bunu şiddet yanlısı popülizm olarak tanımlıyorum; çünkü siyasi yelpazenin her iki tarafında da kendi saflarının şiddet eylemlerini meşru gören on milyonlarca Amerikalı bulunuyor. On milyonlarca vatandaş siyasal şiddeti benimsediğinde bu durum şiddeti normalleştirir ve ona meşruiyet alanı açar” dedi.

“Şiddet yanlısı popülizmde on milyonlarca vatandaş şiddeti benimsiyor”

Chicago Üniversitesi Güvenlik ve Tehditler Projesi Araştırma Merkezi bünyesinde beş yıl boyunca milyonlarca dolarlık bütçeyle kapsamlı saha çalışmaları yürüttüklerini belirten Pape, ülke genelini temsil eden 20 anket, 70 odak grup çalışması yaptıklarını, Trump ve Harris destekçilerinin mitinglerinde gün boyu anketler düzenlediklerini kaydetti.

Toplumsal değişimlerin hızlanmasının siyaseti radikalleştirdiğini vurgulayan Pape, Samuel Huntington’ın 1960’larda tanımladığı sosyopolitik uçurum kuramına işaret etti.

Pape, ABD’de iki temel toplumsal kırılmanın yaşandığını anlatarak, “İlk kırılma demografik dönüşümdür. ABD, 250 yıllık tarihinde ilk kez beyaz çoğunluklu bir demokrasiden beyaz azınlıklı bir demokrasiye geçiş yaşıyor. 1990 yılında Hispanik olmayan beyaz nüfus oranı yüzde 76 iken bugün bu oran yüzde 57 seviyesine geriledi. Kitlesel sınır dışı uygulamalarının seyrine bağlı olarak önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde bu oranın yüzde 49 seviyesine düşmesi bekleniyor. Bu dönüşüm siyasi partilerin yapısını temelden değiştiriyor ve geleneksel kesimler ile yeni gelenler arasında kaçınılmaz bir sürtüşme yaratıyor” değerlendirmesinde bulundu.

İkinci büyük sarsıntının gelir adaletsizliği olduğunu belirten Pape, demografik dönüşümle eş zamanlı biçimde devasa servetin en zengin yüzde birlik kesime aktarıldığını, toplumun alttaki yüzde doksanlık diliminin ise büyük bir refah kaybına uğradığını söyledi.

Pape, konut edinim krizinin derinleştiğini kaydederek, ortalama konut fiyatlarının ortalama hane halkı gelirinin tamamen ötesine geçtiğini, bir kesimin çok sayıda mülk edinirken diğer kesimin hiçbir zaman ev sahibi olamayacağı kanaatine kapıldığını bildirdi.

Bu iki olgunun birleşmesini kontrol edilemeyen bir orman yangınına benzeten Pape, “Gözlemlenebilir toplumsal öfke ve hoşnutsuzluk yanıcı kuru maddeleri oluşturuyor; ancak yangını başlatan her zaman kestirilemeyen bir kıvılcım veya odak noktası anıdır” diye konuştu.

“Toplumsal öfke kuru maddeleri oluşturuyor, yangını başlatan kestirilemeyen kıvılcımdır”

Avrupa’da küreselleşmenin doğurduğu benzer ekonomik ve demografik dalgalanmaların şiddet yanlısı popülizmi harekete geçirdiğini belirten Pape, Fransa’daki kamuoyu araştırmalarını kendi yayın organında düzenli biçimde incelediğini aktardı.

Ekim ayında Fransa’da yapılan anketlerin ABD’dekine çok benzer bir tablo ortaya koyduğunu söyleyen Pape, Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarının ABD’den daha ağır seviyede seyrettiğini ve İran geriliminin bu yangına adeta benzin döktüğünü kaydetti.

Fransa’daki olayların fitilini ateşleyen gelişmeyi aktaran Pape, Lens kentinde 5 Ekim tarihinde düzenlenen okul şartlarına ilişkin protestolarda bir öğrencinin polis el bombası nedeniyle elini kaybetmesinin ve bu anların kaydedilmesinin odak noktası anına dönüştüğünü, ardından 17 Ekim ve sonrasında kitlesel eylemlerin yayıldığını dile getirdi.

ABD’de benzer bir patlamanın ara seçimler sonrası beliren öfkeyle birlikte mayalandığını söyleyen Pape, Trump yönetiminin kabine belirleme sürecinde Pete Hegseth, Robert F. Kennedy Jr., Kristi Noem ve Pam Bondi gibi isimler üzerinden gelişen tartışmalarla benzeri görülmemiş bir baskı altında kalacağını ve bunun Richard Nixon dönemindekine benzer bir sarmala dönüşebileceğini ifade etti.

Diesen’ın siyasi seçkinlerin muhalif kesimleri düşman veya devlet tehdidi olarak kodlamasına ilişkin sorusuna karşılık Pape, seçkinlerin ötekileştirici dilinin kitlesel algılarla birleştiğinde şiddeti tetiklediğini vurguladı.

Pape, siyasi figürlerin hedef gösterilmesinin tehlikesine işaret ederek, “Charlie Kirk’ün suikasta uğramasından üç hafta sonra yaptığımız ankette halkın tam yüzde onu bu suikastı desteklediğini ve iyi bir gelişme olduğunu söyledi. Başka bir yüzde onluk kesim ise Nancy Pelosi’nin evine yapılan ve eşinin ağır yaralandığı saldırıyı olumlu karşıladı. Siyasi seçkinlerin kullandığı tahripkar dil kitlelerin tutumlarıyla kenetlenerek tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor ve kontrolsüz bireyleri şiddet eylemlerine sevk ediyor” dedi.

Anketlerde kullanılan beşli tutum ölçeğinde kararsızların oranındaki yükselişin de hayli tedirgin edici olduğunu belirten Pape, toplumun herhangi bir siyasi aktörün öldürülmesi karşısında kararsız kalmasının dahi derin bir krize işaret ettiğini vurguladı.

“Seçkinlerin tahripkar dili tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor”

Huntington’ın küreselleşmeyle birlikte elitler ile yerel kimlikleri savunan kitleler arasında çatışma yaşanacağına dair tezlerini değerlendiren Pape, ünlü siyaset bilimcinin 2004 öncesinde pek çok gelişmeyi öngördüğünü ancak meselenin fiziksel bir şiddet sarmalına dönüşebileceği boyutunu eksik bıraktığını aktardı.

Pape, ABD’deki kırılmayı yarışan iki milliyetçilik tasarımı olarak nitelendirerek, “Her iki taraf da gerçek ulusu kendisinin temsil ettiğine inanıyor ve karşı tarafın meşruiyetini reddediyor. Kitabımda bunu meşruiyetin parçalanması olarak kavramsallaştırdım. ABD’de yaşanan durum içsel bir medeniyetler çatışması, daha doğru bir tanımla yarışan milliyetçiliklerin iç çatışmasıdır. Sıcak kültür savaşlarına sürüklenmemizin nedeni demografik dönüşümün eşik noktasına ulaşması ve Biden döneminde sınırların neredeyse tamamen kontrolsüz bırakılmasıdır” görüşünü paylaştı.

Tarihsel örneklere atıfta bulunan Diesen’ın 1870’lerdeki küreselleşme krizini hatırlatması üzerine Pape, dönemin sanayicileri John Rockefeller, Andrew Carnegie ve Henry Clay Frick’in toplumsal infiali önlemek adına kütüphaneler, müzeler ve üniversiteler kurduğunu, ancak asıl dengeleyici unsurun 1913 yılında yürürlüğe giren gelir vergisi olduğunu kaydetti.

Gelir dağılımındaki dengelenmenin 1980’lerin ortasından itibaren tersine döndüğünü ifade eden Pape, “Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor. İnsanların sürekli kaybettiği bir vasatta akaryakıt fiyatlarının yükselmesi öfkeyi daha da büyütüyor” dedi.

Krizlerin aşılması için somut öneriler sunduğunu belirten Pape, göç alanında Barack Obama dönemindeki politikalara dönülebileceğini, suç işleyenlerin derhal sınır dışı edildiği fakat belirli yasal düzenlemelerin de korunduğu bir denge kurulabileceğini bildirdi.

Vergi sisteminde tek oranlı vergi modelini savunan Pape, yıllık geliri 30 bin doların altında olanlardan hiçbir gelir vergisi alınmamasını, bu eşiğin üzerindeki tüm gelirlerden ise hiçbir kesinti ve muafiyete izin verilmeksizin yüzde 15 ila 18 bandında sabit bir vergi tahsil edilmesini önerdi.

“Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor”

Söyleşide İran ile yaşanan krize geniş yer ayıran Pape, bölgedeki dengelerin Washington’ın tek taraflı hamleleriyle yönetilemeyeceğini söyledi.

Pape, haziran ayında yayımladığı analizleri hatırlatarak, “Birçok uzman sadece Trump’ın adımlarına odaklanırken İran’ın stratejik manevralarını gözden kaçırdı. Tahran yönetimi taktiksel kazanımların ötesine geçerek ABD güçlerini bölgeden çıkarmayı ve Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor. Kızıldeniz cephesinin açılması da bu planın bir parçasıydı. İran sadece misilleme yapmıyor, inisiyatif alarak güç peşinde koşuyor” değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın bölgedeki petrol ticaretinde para birimleri ve ulusal varlık fonları üzerinde söz sahibi olmak istediğini kaydeden Pape, Tahran’ın Trump’a prestij kazandıracak bir uzlaşıya yanaşmayacağını dile getirdi.

Pape, İran’ın kriz yönetimini klasik bir realist perspektifle yürüttüğünü vurgulayarak, “İran bir veya iki yıl içinde nükleer silaha ulaşma potansiyeline sahip ve dünyanın dördüncü büyük güç merkezine dönüşme yolunda ilerliyor. Trump yönetiminin önündeki tek seçenek gerilimi tırmandırmak gibi görünse de aslında üçüncü bir çıkış yolu bulunuyor. Bu stratejiyi bölgesel dengeleme olarak adlandırıyorum. Bu yaklaşım bölgeyi tamamen terk etmek ya da askeri rejim değişikliğine girişmek anlamına gelmiyor. Amerikan birliklerinin doğrudan ön saflarda yer almadığı, Körfez ülkelerinin güvenlik yükünü kademeli olarak üstlendiği klasik bir çevreleme politikasıdır” ifadelerini kullandı.

Önerdiği güç mimarisinde Basra Körfezi’nde İran’ın yüzde 40, Körfez ülkelerinin yüzde 40 ve ABD’nin ise yüzde 20 ağırlığa sahip olması gerektiğini belirten Pape, hedefin mutlak Amerikan hegemonyası kurmak veya tecrit politikasına kaçmak değil, bölgesel istikrarı tesis etmek olduğunu kaydetti.

Pape, Körfez bölgesinin ABD açısından kara savaşı verilecek hayati bir alan olmasa da küresel ve ulusal ekonomi üzerindeki doğrudan etkileri sebebiyle stratejik bir çıkar alanı teşkil ettiğini söyledi.

Kendi bölgesel dengeleme yaklaşımı ile diğer realist akademisyenlerin kıyı aşırı dengeleme modelleri arasındaki farklara işaret eden Pape, hedefin Asya’ya kayarken kritik bölgeleri tamamen sahipsiz bırakmak değil, sürdürülebilir bir bölgesel istikrar mimarisi kurmak olduğunu ifade etti.

“İran Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor”

Ukrayna savaşı ve Avrupa’nın geleceğine ilişkin başlıkta ise Pape, eylül ayında Avrupa Parlamentosu üyeleriyle gerçekleştirdiği iki saatlik özel oturumu aktardı.

Pape, Avrupa’nın güvenlik hesaplarında gerçekçi olması gerektiğini belirterek, “ABD’nin Ukrayna’yı veya Avrupa’yı askeri olarak kurtarmaya dönmeyeceğini açıkça dile getirdim. Bu artık bir siyasi irade meselesi değil, doğrudan kapasite sorunudur. Avrupalı müttefiklerin mevcut şartlarda Washington’a güvenerek hareket etmesi büyük bir yanılgıdır. Avrupa’nın hedefi Rusya-Ukrayna savaşında bölgesel istikrarı sağlamak olmalıdır” dedi.

Ukrayna’nın tüm topraklarını askeri harekatla geri almasının ya da Rusya’nın tüm Ukrayna topraklarını ilhak etmesinin Avrupa’nın stratejik hedefi olamayacağını vurgulayan Pape, Kore Savaşı’nı fiilen durduran 1953 ateşkesine benzer bir modelin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Pape, kalıcı bir sınır düzenlemesi yerine temas hattında silahların susturulmasını önererek, “Ukrayna’ya ne Avrupa Birliği ne de NATO üyeliği vadedilmelidir. Pratik açıdan bakıldığında NATO fiilen ömrünü tamamlamıştır; çünkü NATO, ABD ile Avrupa’nın ortak bir güvenlik iradesi yürütmesi anlamına geliyordu ve bu zemin artık ortadan kalktı. Ukrayna’nın Batı kurumlarına entegre edilmesi yönündeki ısrarlar Vladimir Putin ve Sergey Lavrov nezdinde doğrudan tehdit olarak algılanacaktır. NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin bu savaşı kışkırttığını kabul etmek gerekir” diye konuştu.

Avrupa’nın tarafgir refleksleri bırakıp kendi çıkarlarına odaklanması gerektiğini belirten Pape, mevcut temas hattında bir ateşkesin esas alınmasını ve tarafların bu sınıra uyması şartıyla desteklenmesini savundu.

Pape, Kiev yönetiminin Moskova’yı bombalaması durumunda cezalandırılması, Rusya’nın ise Kiev’in elektrik şebekelerini tamamen çökertmeye kalkışması halinde dengelenmesi gerektiğini belirterek, “Avrupa ne Ukrayna ne de Rusya takımında yer almalıdır; Avrupa kendi takımında durmalıdır. Noel’e kadar 200 kilometrekarelik toprak parçasını ele geçirmek uğruna bu savaşı tırmandırmak hiç kimsenin çıkarına değildir” ifadelerini kullandı.

Diesen’ın Rus, Amerikan ve Ukraynalı yetkililerin Abu Dabi’de Avrupalılar olmaksızın yürüttüğü temasları hatırlatması üzerine Pape, diplomatik sıralamanın baştan yanlış kurulduğunu belirtti.

Pape, diplomasideki temel hataya işaret ederek, “İnsanlar önce bir anlaşma yapılacağını, ardından istikrarın geleceğini zannediyor. Bu sıralama tamamen ters kurgulanmıştır. Önce güç dengesine dayalı fiili istikrar tesis edilir, anlaşma ise ancak bundan sonra gelebilir veya hiç gelmeyebilir. Nitekim 1953’ten bu yana Kore’de resmi bir barış anlaşması olmamasına rağmen istikrar korunmuştur. Güçler dengesini sahada kurarsınız ve bunu tavizsiz uygularsınız” dedi.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Prof. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi

Yayınlanma

Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü Fyodor Lukyanov, Rusya’nın Donbas’ın kontrolü ve Ukrayna’nın tarafsızlık statüsünü içeren barış koşullarının değişmediğini bildirdi. ABD ara seçimlerinin ardından Trump’ın iç siyasi mücadelelere odaklanacağını ve dış politikada topal bir ördeğe dönüşeceğini dile getiren Lukyanov, Avrupa ile güvenlik diyaloğu kurma zemininin tamamen ortadan kalktığını kaydetti.

Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü, Rusya Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanı ve Küresel İlişkilerde Rusya Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Prof. Fyodor Lukyanov, Ukrayna çatışmasının mevcut durumuna, Rusya’nın stratejik yaklaşımına ve küresel düzenin dönüşümüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Programın açılışında sahadaki askeri gelişmeler ile diplomatik müzakere ihtimallerinin eş zamanlı olarak gündeme geldiğini belirten Diesen, Ukrayna ve NATO açısından gidişatın olumsuz seyrettiği bir ortamda Moskova yönetiminin mevcut tabloyu nasıl ele aldığını sordu.

Rusya’nın askeri faaliyetler ile diplomasi arayışını birbirine zıt süreçler olarak görmediğini vurgulayan Lukyanov, Kremlin’in barış sürecinin başlatılmasına yönelik temel şartlarının değişmediğini ifade etti.

“Savaş diplomasinin bir parçası ve baskı aracıdır”

Diesen’ın sorusunu yanıtlayan Lukyanov, askeri harekat ile barış diplomasisi arasında bir çelişki bulunmadığını dile getirdi.

Lukyanov, “İster iyi ister kötü sayılsın, diplomasinin önündeki pencere ile devam eden askeri eylemler, hatta askeri tırmanış arasında bir çelişki yoktur” dedi.

Moskova’nın askeri harekatı diplomatik müzakerelerde bir koz olarak kullandığını belirten Lukyanov, bu yaklaşımın çatışmanın başından bu yana açık biçimde uygulandığını aktardı.

Rusya’nın tutumunu detaylandıran Lukyanov, “Rusya askeri seçeneği ve savaşı diplomasinin bir parçası, diplomatik bir baskı aracı olarak görmektedir” ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yaklaşık iki buçuk yıldır aynı koşulları vurguladığını hatırlatan Lukyanov, temel taleplerin masada kalmayı sürdürdüğünü söyledi.

Lukyanov, “En azından 24 Haziran tarihinden bu yana, yani yaklaşık iki buçuk yıldır Devlet Başkanı Putin, askeri çatışmaların durması ve barış sürecinin başlaması için belirli şartlarımız olduğunu söyledi ve bunu defalarca tekrarladı” diye konuştu.

Bu şartların ana hatlarına değinen Lukyanov, “Bu koşullar o tarihten bu yana özünde hiç değişmedi; Donbas bölgesinin toprak bütünlüğü, yani Ukrayna güçlerinin Donbas’ın kalan kısımlarından çekilmesi, Ukrayna’nın askeri kapasitesine yönelik talepler, tarafsızlık ve herhangi bir askeri bloka katılmama statüsü ile güvenlik garantileri bu çerçevenin içindedir” sözlerini kaydetti.

Sahadaki askeri dengelerin zaman zaman el değiştirdiğine dikkati çeken Lukyanov, tarafların farklı dönemlerde birbirlerine üstünlük kurabildiğini dile getirdi.

Lukyanov, “Durum o günden bu yana iki yönlü olarak pek çok kez değişti; Rusya’nın görece daha zayıf göründüğü dönemler oldu, ardından Ukrayna’nın zayıf taraf olarak görüldüğü sonraki aşamaya geçildi” dedi.

Tüm bu dalgalanmalara rağmen Rusya’nın ulaşmak istediği nihai tablonun sabit kaldığını belirten Lukyanov, ABD ile yürütülen müzakerelerin doruk noktasına işaret etti.

Lukyanov, “Rusya’nın elde etmek istediği hedeflerin tablosu hiçbir zaman değişmedi ve bu sürecin doruk noktası Anchorage kenti ile 25 Ağustos tarihinde Başkan Donald Trump ile yapılan görüşme oldu” değerlendirmesinde bulundu.

Bu zirvenin diplomatik önemini anlatan Lukyanov, “Rus diplomatların, bizzat Devlet Başkanı Putin’in ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un o görüşmeye sürekli atıfta bulunması tesadüf değildir” dedi.

Görüşmenin niteliğine ilişkin terminoloji farklarına değinen Lukyanov, “Rus tarafı bunlara anlaşmalar, Amerikan tarafı ise mutabakatlar adını veriyor; ancak her halükarda askeri aşamayı sona erdirecek olası karşılıklı tavizlerin belirli bir çerçevesi orada ortaya konmuştu” ifadelerini kullandı.

Bu çerçevenin fiiliyata dökülemediğini belirten Lukyanov, “Başkan Trump’ın Amerikalı müttefikleriyle bir ilerleme sağlayamaması nedeniyle bu çerçeve asla hayata geçirilemedi” diye konuştu.

Barış sürecinin başlangıç parametrelerinin aynı kaldığını vurgulayan Lukyanov, Moskova’nın yaklaşımının değişmediğini yineledi.

Lukyanov, “Temel olarak hiçbir şey değişmedi; bir barış anlaşması olmasa bile barış sürecinin başlangıcını oluşturacak unsurların birleşimi tamamen aynıdır” dedi.

Putin’in konuya dair muhataplarına yönelik açık mesajlar verdiğini söyleyen Lukyanov, Rus liderin tutumunu şu sözlerle aktardı:

Lukyanov, “Putin bu fikir setine sahip olduğumuzu belki on kez, belki daha fazla ifade etti ve ‘Bunu kabul edebilirsiniz ya da etmezsiniz; eğer şimdi kabul etmezseniz, bir dahaki sefere durum sizin için daha kötü olacaktır’ dedi.”

Müzakere sürecinin ertelenmesinin Ukrayna aleyhine sonuçlar doğurduğunu belirten Lukyanov, gecikmelerin Rusya’nın elini güçlendirdiğini ifade etti.

Lukyanov, “Zaman geçtikçe Rus tarafının eli daha da güçlenecek ve Rusya daha fazlasını talep edecektir; şu ana kadar yaşananlar tam olarak bunu gösteriyor” dedi.

Diplomatik girişimlerin yenilendiği her dönemde şartların Kiev aleyhine ağırlaştığını dile getiren Lukyanov, Ukrayna’nın geçmiş teklifleri değerlendiremediğini aktardı.

Lukyanov, “Amerikan yönetiminin ya da Rus tarafının müzakere turlarını yeniden başlatmaya çalıştığı her seferde, Ukrayna’daki durumun bir önceki paketin kabul edilmesi haline kıyasla çok daha kötü olduğu görülüyor” diye konuştu.

ABD’deki iç siyasi dönüşümlere de değinen Lukyanov, ara seçimlerin ardından Washington’daki dengelerin Rusya politikasını etkileyebileceğini söyledi.

Lukyanov, “Siyasi alanda çok fazla değişiklik görüyoruz; ABD’de ara seçimlerin getirdiği sonuçların siyasi ve diplomatik bir etkisi olabilir” ifadelerini kullandı.

Yeni dönemde Beyaz Saray’ın Ukrayna meselesine ayıracağı zamanın belirsiz olduğunu belirten Lukyanov, Trump’ın konumuna dikkat çekti.

Lukyanov, “Başkan Trump’ın ciddi şekilde zayıflamış bir başkanlık tablosu içinde Ukrayna konusuna eskisi kadar zaman ayırmaya istekli ve muktedir olup olmayacağını göreceğiz” dedi.

Siyasi atmosferdeki farklılaşmanın Rusya’nın temel rotasını sarsmadığını belirten Lukyanov, taleplerin korunacağını vurguladı.

Lukyanov, “Siyasi ortamdaki bu değişime karşın Rusya’nın benimsediği çizginin ve ısrarının aynı kaldığını düşünüyorum; bu durum Rusya’nın temel taleplerini değiştirmeyeceği anlamına gelmektedir” değerlendirmesini yaptı.

“Trump Avrupa ve Ukrayna’da topal bir ördek olarak algılanacak”

Program yöneticisi Glenn Diesen, ABD ara seçimlerinin tamamlanmasının ardından Demokratların savaşa daha fazla kaynak ayırma eğiliminde olduğunu ve Trump’ın zayıflayan pozisyonunun diplomasi kapısını kapatıp kapatmayacağını sordu.

ABD siyasi sistemi uzmanlarının görüşlerini aktaran Lukyanov, iç politika ile dış politika yetkileri arasında belirgin bir ayrım olduğuna işaret etti.

Lukyanov, “Amerikan siyasi sistemi uzmanı meslektaşlarımdan duyduğum her şeye göre, dış politika alanı öncelikli olarak başkanlığın yetki alanındadır” dedi.

Trump’ın iç siyasette çok ciddi engellerle karşılaşacağını belirten Lukyanov, yasama organındaki gerilimlere değindi.

Lukyanov, “Trump iç politika kararları alanında ciddi biçimde zayıflayacaktır; Demokratların geçmiş dönemdeki uygulamaların intikamını almak için başlatacağı bir suçlama ve soruşturma fırtınasıyla kesinlikle yüzleşmek zorunda kalacaktır” ifadelerini kullandı.

Buna rağmen dış politikanın seyrinin doğrudan Trump’ın kişisel tercihlerine bağlı kalacağını vurgulayan Lukyanov, odaklanma sorununa işaret etti.

Lukyanov, “Dış politika söz konusu olduğunda mesele Demokratlardan ziyade doğrudan Trump’ın kendisine bağlı kalacaktır; dış meselelere ve bizim durumumuzda Ukrayna meselesine odaklanmayı başarıp başaramayacağı belirleyici olacaktır” dedi.

Trump’ın iç siyasi çekişmelere fazlasıyla gömülebileceğini dile getiren Lukyanov, ABD Başkanının karakter özelliklerini anlattı.

Lukyanov, “Trump’ın tamamen iç mücadeleye kapılması muhtemeldir; onu artık yeterince iyi tanıyoruz, bu tür çekişmelerden keyif alabilir, kavgacı ve gürültülü bir ortamda paradoksal olarak kendini oldukça rahat hissedebilir” diye konuştu.

Ukrayna başlığına yeterli enerjinin ayrılıp ayrılamayacağının henüz netleşmediğini ifade eden Lukyanov, Tahran dosyasının Washington için önceliğine dikkati çekti.

Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna için zaman ve enerji ayırıp ayıramayacağını zaman gösterecektir; ancak yine de denemeye devam edeceğini tahmin ediyorum” dedi.

Kongre’nin İran konusundaki baskısına değinen Lukyanov, iki partinin de bu başlıkta ısrarcı olduğunu belirtti.

Lukyanov, “Trump kesinlikle İran konusunda bir şeyler yapmaya zorlanacaktır; Ukrayna bazı Demokratlar için önemli bir mesele olsa da net bir sonuçlanma ihtimali bulunmayan İran meselesi, ABD Kongresi’ndeki hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler ile Amerikan kamuoyu için son derece kritiktir” ifadelerini kullandı.

Trump’ın uluslararası algısının zayıflayacağını vurgulayan Lukyanov, Avrupa ve Kiev yönetiminin bakış açısına değindi.

Lukyanov, “Özetle Başkan Trump dikkatini bu alana vermeye çalışacaktır; ancak genel olarak bakıldığında özellikle Avrupa’da ve Ukrayna’da fazlasıyla topal bir ördek gibi algılanacaktır” değerlendirmesini yaptı.

Trump’ın geçmişte güce dayalı bir diplomasi yürüttüğünü hatırlatan Lukyanov, eski yöntemin zayıfladığını aktardı.

Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna karşısında yapmaya çalıştığı birçok hamle, arkasında Birleşik Devletler gücünün bulunduğu ve herkesin kendi sözünü dinlemek zorunda olduğu şeklindeki otoriter yaklaşımına dayanıyordu” dedi.

Bu tablonun Avrupa ve Ukrayna’daki muhalif aktörlerin işini kolaylaştıracağını söyleyen Lukyanov, direncin artacağını ifade etti.

Lukyanov, “Artık Avrupa’daki ve Ukrayna’daki rakiplerin işi daha kolay olacaktır; geçmişte de Trump’ın dayatmalarından kaçınmakta oldukça becerikliydiler, şimdi ise kendi istedikleri doğrultuda ilerleme konusunda kesinlikle cesaret bulacaklardır” diye konuştu.

“Avrupa ile güven seviyesi sıfırın çok altında”

Avrupa ile Rusya arasındaki güvenlik mimarisinin yeniden ele alınması ihtimalini değerlendiren Diesen, Moskova’nın Avrupalıları yapıcı bir ortak olarak görüp görmediğini sordu.

Ukrayna’daki şartların ağırlaştığını belirten Lukyanov, yaklaşan kış mevsimi ve altyapı hasarlarına dikkat çekti.

Lukyanov, “Ukrayna içindeki ağır kriz tablosu ortadadır; kış mevsimi kapıdadır, oradaki iç durum iyi olmaktan çok uzaktır ve Rusya tüm altyapıyı çok sert şekilde vurmaya devam etmektedir” dedi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin söylemlerinde değişimler görüldüğünü dile getiren Lukyanov, bu ifadelerin bağlayıcılığı olmadığını kaydetti.

Lukyanov, “Zelenskiy’den daha önce duyduklarımızdan farklı tonlar işitiyoruz; ancak bu çok fazla bir anlam ifade etmiyor, çünkü Zelenskiy istediği her şeyi söyleyip sonra bundan vazgeçebilir ve tam tersini dile getirebilir” ifadelerini kullandı.

Moskova ile Avrupa arasındaki diplomatik zeminin mevcut aşamada tıkandığını belirten Lukyanov, yakın zamanda gerçekleştirilen telefon görüşmelerine atıfta bulundu.

Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki durum şu aşamada oldukça umutsuz görünmektedir; Norveç Başbakanı ile Finlandiya Cumhurbaşkanı’nın Putin ile sadece konuşmaya yönelik mütevazı girişimine Avrupa’da verilen tepkiyi gördük” dedi.

Bu temasların yeni bir zemin yaratmadığını vurgulayan Lukyanov, konuşmaların niteliğini aktardı.

Lukyanov, “Putin ile yaptıkları görüşme yeni bir sonuç getirmedi; temelde her iki taraf da önceki görüşlerini dile getirdi, tek fark bunu doğrudan yapmaları ve uzun süredir olduğu gibi birbirlerine bağırmamaları oldu” diye konuştu.

Söz konusu temasın dahi kıtada şüpheyle karşılandığını belirten Lukyanov, Avrupa’nın genel yaklaşımının değişmediğini söyledi.

Lukyanov, “Bu girişim dahi Avrupa’da en hafif tabirle son derece yüksek bir şüpheyle, hatta daha da kötüsüyle karşılandı; bu durum Avrupa’nın ciddi bir sürece hazır olmadığını göstermektedir” dedi.

Avrupa’nın çatışmaya bakışındaki cezalandırma anlayışının sürdüğünü ifade eden Lukyanov, temel tutumu özetledi.

Lukyanov, “Avrupa temel yaklaşımını değiştirmeye hazır değildir; bu yaklaşım her zaman Rusya’nın bu savaştan hiçbir şey kazanamayacağı ve cezalandırılması gerektiği üzerine kurulmuştur” ifadelerini kullandı.

Stratejik yenilgi söyleminin geri plana çekildiğini belirten Lukyanov, hedefin sürdüğünü aktardı.

Lukyanov, “Artık stratejik yenilgi ifadesini duymuyoruz; ancak saldırgan taraf olarak görülen Rusya’nın bu süreçten hiçbir fayda sağlayamaması gerektiği anlayışı varlığını korumaktadır” dedi.

Avrupa’nın kurumsal olarak da ortak bir müzakere yürütemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, yapısal sorunlara işaret etti.

Lukyanov, “Avrupa kurumsal açıdan verimli ya da üretken bir tartışmayı organize edebilecek durumda değildir; Avrupa kurumları görüşmelere katılmak istese dahi tüm ülkelerden onaylanmış konsolide ve sağlam bir yetki belgesi çıkarabileceklerine inanmıyorum” değerlendirmesini yaptı.

ABD modelinde özel temsilcilerin en azından doğrudan kanal açabildiğini kaydeden Lukyanov, Avrupa tarafında bunun bulunmadığını söyledi.

İskandinav liderlerin temas yöntemine dikkat çeken Lukyanov, görüşmelerin kapsamını aktardı.

Lukyanov, “Norveç ve Finlandiya örneğinde her iki liderin de Putin’i ulusal sıfatlarıyla aradıklarını vurgulamaları bizim açımızdan son derece dikkat çekiciydi; çok uzun zamandır ilk kez Avrupalı liderler bu görüşmenin Avrupa adına değil, ulusal düzeyde bir temas olduğunu özellikle belirtmek istedi” dedi.

Bu tavrın Avrupa içindeki dengelerden kaynaklandığını belirten Lukyanov, liderlerin olası tepkileri öngördüğünü dile getirdi.

Lukyanov, “Belki de bu iki lider, Avrupa’nın temsilcileri olarak hareket ettikleri takdirde hiçbir şey başaramayacaklarını, Avrupa’nın derhal kendilerini reddedeceğini ve bu görüşmenin tüm sonuçlarını iptal edeceğini biliyordu” diye konuştu.

Taraflar arasındaki güvensizliğin ulaştığı seviyeyi anlatan Lukyanov, karşılıklı anlayışın ortadan kalktığını söyledi.

Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki en büyük sorun güven seviyesinin sıfırın, hatta sıfırın oldukça altında olmasıdır; karşı tarafın mantığını anlamaya yönelik hiçbir çaba bulunmamaktadır” dedi.

Bu tablonun karşılıklı korkuları beslediğini ifade eden Lukyanov, her adımın tehdit algısını tetiklediğini aktardı.

Lukyanov, “Bu durum bizi karşılıklı korkuların girdabına sürüklüyor; karşı tarafın attığı her adım görüşmelere başlama gerekçesi olarak değil, olası bir çatışmaya daha fazla hazırlanma sebebi olarak görülüyor” ifadelerini kullandı.

Polonya’daki iç siyasi gelişmeleri örnek gösteren Lukyanov, dış etkenlerin iç siyasete alet edildiğini dile getirdi.

Lukyanov, “Polonya’da iki büyük siyasi güç arasında klasik bir iç kriz yaşanıyor; her iki tarafın neyi temsil ettiğini biliyoruz ve bu kriz hiç şaşırtıcı değil, ancak hükümet ve Başbakan aniden bu meselenin tamamen Rusya ile ilgili olduğunu öne sürmeye başladı” dedi.

İç sorunların bu yöntemle çözülemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, çıkış yolunun tıkandığını söyledi.

Lukyanov, “Polonya’daki iç çekişmeleri yıllardır, hatta on yıllardır biliyoruz; böylesi bir tabloda her güç her aktör iç sorunlarını çözmek için bu korkuyu kullandığı sürece hiçbir çıkış yolu bulunamaz” diye konuştu.

“Soğuk Savaş dönemine ait modeller artık geçerli değil”

Helsinki Nihai Senedi ve Yeni Bir Avrupa İçin Paris Şartı gibi tarihi metinlerdeki ilkeleri hatırlatan Glenn Diesen, bölünmez güvenlik ilkesi ile ülkelerin ittifak seçme özgürlüğü arasındaki çelişkinin nasıl çözülebileceğini sordu.

Tarihsel referansların günümüz dünyasında karşılığı kalmadığını belirten Lukyanov, Soğuk Savaş dinamiklerinin geride kaldığını vurguladı.

Lukyanov, “Her ikisi de temelde Soğuk Savaş’a ait olan bu modellere yapılan tüm atıfların artık hiçbir geçerliliği kalmadığından endişe ediyorum” dedi.

Soğuk Savaş döneminin kendine has kuralları olduğunu dile getiren Lukyanov, geçmişe duyulan özlemin abartılı olduğunu söyledi.

Lukyanov, “Soğuk Savaş uluslararası ilişkilerin çok özel ve kendine has bir dönemiydi; nispeten iyi yapılandırılmış ve organize edilmiş bir süreçti, ancak gerçek Soğuk Savaş’ı incelersek hiç de hoş bir dönem olmadığını görürüz” ifadelerini kullandı.

Rusya’daki tarihçiler ve dış politika uzmanları arasında Helsinki mutabakatlarına dair tartışmalar yürütüldüğünü anlatan Lukyanov, Sovyet yaklaşımını aktardı.

Lukyanov, “Sovyetler Birliği döneminde ve sonrasında geleneksel yaklaşım, bu anlaşmayı birbiriyle yarışan iki blokun karşılıklı kabul edilebilir bir uzlaşıya nasıl varabileceğine dair övgüye değer bir örnek olarak görmekti” dedi.

Buna karşılık anlaşmanın Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecini başlattığı yönünde eleştiriler olduğunu da belirten Lukyanov, statükocu yaklaşıma dikkat çekti.

Lukyanov, “Diğer taraftan Helsinki Anlaşması’nın Sovyet liderliği açısından gelecekteki gerileme ve çöküşe doğru atılan ilk adım olduğunu değerlendirenler de bulunmaktadır” diye konuştu.

Sovyet yönetiminin mevcut durumu koruma çabasının riskler barındırdığını dile getiren Lukyanov, siyasi şartların değiştiğini anlattı.

Lukyanov, “Sovyetler Birliği’nin İkinci Dünya Savaşı’nda elde edilen kazanımları korumaya odaklanması ve Avrupa’daki duruma yaratıcı şekilde bakmaması ilk etkendi; statükoyu korumaya çalıştığınız anda birilerinin gelip bunu değiştirmesini beklemek durumunda kalırsınız” dedi.

Anlaşmanın insani boyutuna ve evrensel değerler anlayışına değinen Lukyanov, üçüncü sepet maddelerinin sonuçlarını aktardı.

Lukyanov, “İkinci olarak Sovyetler Birliği’nin üçüncü sepet olarak adlandırılan insan hakları ve demokrasi gibi değerlerin tüm imzacılar nezdinde gözetilmesi gerektiğini kabul etmesi son derece olumlu tınlıyordu; ancak bu durum Sovyetler Birliği’nin dağılmasına katkı sağlayan süreci başlattı” ifadelerini kullandı.

Bu sürecin Soğuk Savaş sonrası dönemde evrenselci küreselleşmeyi doğurduğunu belirten Lukyanov, tek tip bir modelin dayatıldığını kaydetti.

Lukyanov, “Ardından sadece ekonomik değil siyasi birliğe de dayanan Soğuk Savaş sonrası liberal küreselleşme ortaya çıktı; bu durum güç dengesi ve jeopolitik açıdan zaten kötü olan NATO genişlemesini daha da sorunlu kıldı, zira ittifakın genişlemesi dışarıdaki tüm ülkelerin benimsemek zorunda kaldığı belirli bir siyasi ve sosyal modeli beraberinde getirdi” dedi.

Rusya’nın bu süreçteki konumuna işaret eden Lukyanov, ortaya çıkan uyumsuzluğu dile getirdi.

Lukyanov, “NATO’ya katılma arzusu taşımayan ancak bu modeli kabullenmesi beklenen bir diğer eski komünist ülke olarak görülen Rusya ile yaşanan en büyük karmaşa buradan kaynaklandı” değerlendirmesini yaptı.

Mevcut dünya düzeninde ideolojik birlikteliklerin aranamayacağını vurgulayan Lukyanov, güvenlik odaklı bir yaklaşım önerdi.

Lukyanov, “Bugün artık sadece çok kutuplu değil, çok kültürlü ve çoklu değer sistemlerine dayalı bir dünyadayız; temel kabul güvenlik odaklı olmalıdır, ülkelerin içeride nasıl örgütleneceği gibi meseleler bir kenara bırakılmalıdır, çünkü önceki modelde tüm bunlar birbirine karıştırılmıştı” diye konuştu.

“Dünya derinden bölünmüş olmasına rağmen birbirine bağlı”

Uluslararası sistemdeki çok kutuplu yapıyı ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in medeniyetlerin birbirine model dayatmaması gerektiği yönündeki mesajlarını hatırlatan Glenn Diesen, yeni küreselleşme denkleminin nasıl işleyeceğini sordu.

Tarihsel açıdan parçalanmış dünyaların yeni bir olgu olmadığını belirten Lukyanov, geçmiş dönemlere atıfta bulundu.

Lukyanov, “Farklı kültürel, siyasi ve ideolojik sistemlere sahip parçalanmış bir dünya yeni değildir; insanlık tarihinin büyük bölümünde 17’nci, 19’uncu ya da 20’nci yüzyıllarda zaten bu şartlar altında yaşadı” dedi.

Son döneme damga vuran liberal küreselleşmenin ise merkezi kurallara dayandığını anlatan Lukyanov, iki farklı sistemin tecrübe edildiğini aktardı.

Lukyanov, “Çok iyi hatırladığımız liberal küreselleşme modeli ise ekonomiden siyasete kadar her alanda ortak kuralların ve ilkelerin var olduğunu varsayan merkezi bir sistemdi; biz bu iki modeli de biliyoruz” ifadelerini kullandı.

Günümüzdeki tablonun bu iki yapının eş zamanlı bir birleşimi olduğunu vurgulayan Lukyanov, benzersiz bir döneme girildiğini belirtti.

Lukyanov, “Şu anda elimizde olan tam olarak bir karışımdır; bir tarafta farklı düzeylerde rekabetin sertleştiği son derece parçalanmış bir dünya var, aynı zamanda herkes birbiriyle bağlantılıdır ve bu bağlantı sadece artmakla kalmayıp bir zorunluluk haline gelmiştir” dedi.

Ekonomik bağlar olmadan hiçbir ülkenin kalkınamayacağını dile getiren Lukyanov, çatışma ile bağımlılığın bir arada yürüdüğünü söyledi.

Lukyanov, “Birlikte çalışmadan ve karşılıklı bağlantı kurmadan hiç kimse gelişme gösteremez; son derece çatışmalı ancak birbirinden ayrılamaz biçimde birbirine bağlı bu tür sistemlerde daha önce hiç yaşamadık” diye konuştu.

Geleneksel düzenlere geri dönüşün mümkün olmadığını belirten Lukyanov, yeni yapının anlaşılması için zamana ihtiyaç duyulduğunu aktardı.

Lukyanov, “Gerek çatışmalı parçalanmış dünyaya gerekse salt küreselleşmiş eski dünyaya tek başına geri dönemeyeceğimizi anlamak için zamana ihtiyacımız olacak; her ikisine birden aynı anda sahip olacağız” ifadelerini kullandı.

Siyasi çatışmalara rağmen küresel ekonomik mekanizmaların işleyişini sürdürdüğünü kaydeden Lukyanov, piyasa şartlarının direncine işaret etti.

Lukyanov, “Ukrayna’daki savaş ya da Ortadoğu’daki durum gibi son derece şiddetli ve kanlı çatışmalara, ekonomiye yönelik ağır siyasi müdahalelere ve piyasa ilkelerinin tahrip edilmesine rağmen, ekonomik dünyanın dağılmadan hayatta kalmanın yollarını bulduğunu görüyoruz” dedi.

Mevcut sistemin çelişkilerini Mart ayında yaşanan bir örnekle açıklayan Lukyanov, Washington’ın petrol politikasını hatırlattı.

Lukyanov, “Sistemin barındırdığı tuhaflığın ve belki de rasyonelliğin en çarpıcı örneği bu yılın Mart ayında yaşandı; Birleşik Devletler İran’a yönelik adımlar attığında Trump İran medeniyetinin yok edilmesi gerektiğini ilan etmişti, ancak aynı dönemde ABD Hazine Bakanlığı küresel piyasada İran petrolüne ihtiyaç duyulduğu ve fiyatların düşük tutulması istendiği için bu petrole yönelik yaptırımları bir süreliğine kaldırdı” diye konuştu.

Ekonomik çıkarların siyasi kararların önüne geçtiğini vurgulayan Lukyanov, kendi yaklaşımının kaynaklarını anlattı.

Lukyanov, “Bu tamamen çelişkili bir durumdu ama gerçekleşti; gelecekte buna benzer tabloları çok daha sık göreceğiz, ben de eğitimime Sovyetler Birliği’nde başlamış ve Marksizm çalışmış biri olarak ekonomiye siyasetten daha fazla inanıyorum” değerlendirmesini yaptı.

“ABD ideolojik hedefler yerine çıkarlarına odaklanan bir güce dönüşüyor”

Gelecek dönemde Rusya, ABD ve Çin liderleri arasında olası bir temas ihtimalini ve iki ülke ilişkilerinin kökten değişme potansiyelini soran Diesen’a yanıt veren Lukyanov, hızlı bir dönüşüm beklemediğini ifade etti.

Moskova ile Washington arasındaki ilişkilerde devrim niteliğinde bir değişim öngörmediğini belirten Lukyanov, ekonomik zeminin darlığına değindi.

Lukyanov, “Rusya ile Birleşik Devletler arasındaki ilişkilerde köklü bir değişim ihtimali konusunda oldukça şüpheciyim; Trump göreve geldiğinde bazı kesimlerin beslediği umutlar onun iş odaklı kişiliğiyle ilgiliydi, ancak Rusya-ABD hattında somut ekonomik kazanım sağlayacak alanlar oldukça sınırlıdır” dedi.

Enerji sektörü dışında geniş bir ticaret hacmi bulunmadığını kaydeden Lukyanov, ilişkilerin ekonomik boyutunu aktardı.

Lukyanov, “Enerji gibi işbirliği yapabileceğimiz belirli alanlar mevcuttur; fakat genel olarak Rusya hiçbir zaman Birleşik Devletler için büyük bir ticaret ve ekonomi ortağı olmadı, dolayısıyla Trump dahil Amerikan tarafı bu ilişkiden elde edilebilecek somut bir kazanç görmedi” diye konuştu.

İki ülke ilişkilerinden ziyade ABD’nin içsel dönüşümünün daha kritik olduğunu vurgulayan Lukyanov, Amerikan siyasetindeki yeni eğilimlere dikkati çekti.

Lukyanov, “Benim açımdan daha umut verici olan husus Rusya ile ABD arasındaki yeni ilişki beklentisi değil, bir ülke ve siyasi yapı olarak Birleşik Devletler’in kendi içindeki dönüşüm ihtimalidir” ifadelerini kullandı.

Demokrat Parti içerisinde de benzer eğilimlerin yükseldiğini belirten Lukyanov, siyasi odak noktasının içeriye kaydığını söyledi.

Lukyanov, “Demokratlar tarafında öne çıkan yeni isimlere baktığımızda farklı görüşlere sahip olsalar da dış dünyayla ilgili meseleler yerine Birleşik Devletler’in ve Amerikan halkının ihtiyaçlarıyla ilgilenilmesi gerektiği noktasında Trump ile aynı çizgide buluşuyorlar” dedi.

Bu yönelimin küresel ittifakları da etkileyeceğini dile getiren Lukyanov, Amerikan kimliğindeki değişimi anlattı.

Lukyanov, “Amerikan siyasi kimliğinin kendi çıkarlarına odaklanan bir yapıya evrilmesi orta ve uzun vadede tüm ikili ilişkilerden daha önemlidir; Trump’tan sonra gelecek başkan ister Cumhuriyetçi ister Demokrat olsun, değişmeyen ittifakları koruma konusunda çok daha az istekli bir profil ortaya çıkacaktır” değerlendirmesinde bulundu.

Al-satçı ve faydacı diplomasi yaklaşımının küresel bir eğilim haline geldiğini belirten Lukyanov, ülkelerin zorunluluklarına işaret etti.

Lukyanov, “Trump’ın ticari mantığa dayalı yaklaşımı ağır şekilde eleştirildi; ancak gerçekte bunun küresel bir eğilim olduğunu görüyoruz, büyük ya da küçük fark etmeksizin tüm ülkeler kalkınma imkanlarını kullanabilmek adına pragmatik adımlar atıyor” dedi.

Moskova açısından Amerikan dış politikasındaki pragmatizmin müzakere zemini yarattığını vurgulayan Lukyanov, beklentisini özetledi.

Lukyanov, “Rusya açısından önemli olan husus, ABD’nin aşırı ideolojik bir güçten az çok normal bir güce dönüşmesidir; Amerikalılar sahip oldukları güçle herkese dikte etmeyi elbette sürdüreceklerdir, ancak ideolojik dogmalar yerine somut çıkarlara dayalı bir dikte söz konusu olduğunda en azından müzakere ve pazarlık yapılabilecek bir zemin bulunur” diye konuştu.

“Kış şartları her iki taraf için de belirleyici ve zorlu geçecek”

Diesen’ın cephe hattındaki son durumu, enerji ve lojistik altyapıya yönelik saldırıları sorması üzerine Lukyanov, çatışmanın mevcut gidişatını askeri mantık çerçevesinde değerlendirdi.

Sahadaki yıkımın ulaştığı boyutlara dikkati çeken Lukyanov, durumun vahametini ifade etti.

Lukyanov, “Genel durum son derece ağırdır; askeri mantığı anlıyorum, diplomasinin tıkandığı ve Ukrayna tarafının diplomatik fırsatları reddettiği mevcut tabloda başka bir seçenek görünmüyor, ancak genel manada gurur duyulacak bir durum ortada yoktur” dedi.

Savaşın niteliğinin zaman içinde değiştiğini belirten Lukyanov, önceki aşamalara değindi.

Lukyanov, “Geçen yaza kadar Rusya bu tarz bir savaş yürütmedi; Devlet Başkanı Putin başından itibaren kiminle savaştığımız konusunda son derece netti, hedef Ukrayna halkı ya da şehirleri değil, doğrudan askeri güçlerdi” diye konuştu.

Ukrayna’nın Rusya topraklarındaki altyapıya saldırmasının tırmanışı tetiklediğini dile getiren Lukyanov, çatışmanın boyut değiştirdiğini söyledi.

Lukyanov, “Ukrayna tarafı Rusya’daki altyapıyı yoğun şekilde hedef almaya başladıktan sonra savaş farklı bir düzeye evrildi ve tırmandı” ifadelerini kullandı.

Önümüzdeki kış aylarının çatışmanın seyri açısından kritik olacağını vurgulayan Lukyanov, karşılıklı zorluklara işaret etti.

Lukyanov, “Bu kışın kesinlikle belirleyici olacağını tahmin ediyorum; Ukrayna için çok zor geçecektir, aynı zamanda Rusya için de oldukça çetin olacaktır, çünkü Ukrayna güçlerinin hassas vuruşlar yapabildiğini görüyoruz ve bu potansiyellerinin tamamen tükendiğine inanmıyorum” dedi.

Sağduyunun hakim olabilmesi için yıkımın sürebileceğini belirten Lukyanov, Ukrayna liderliğinin durumunu aktardı.

Lukyanov, “Sağduyunun özellikle Ukrayna tarafında hakim olmasından önce ne yazık ki daha fazla yıkıma tanıklık etmek zorunda kalacağız” değerlendirmesini yaptı.

Zelenskiy’nin geri adım atamayacak bir konuma geldiğini dile getiren Lukyanov, siyasi geleceğin savaşa bağlandığını vurguladı.

Lukyanov, “Zelenskiy geri adım atamayacağı bir tablonun içindedir; kendi kaderinin savaşın sürmesine, hatta ucu açık bir çatışma ortamına bağlı olduğunu anlamaktadır ve bu son derece olumsuz bir durumdur” dedi.

Washington’daki yönetim değişikliğinin ve iç krizlerin savaşı uzatabileceğini söyleyen Lukyanov, sürece dair öngörüsünü aktardı.

Lukyanov, “Zelenskiy’i daha makul bir tutuma yöneltmenin tek yolu Birleşik Devletler’den ve Trump’ın yakın çevresinden gelecek doğrudan baskıydı; ancak Trump’ın iç meselelerle meşgul olması nedeniyle savaşın bu aşaması ne yazık ki uzayacaktır” ifadelerini kullandı.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English