Bizi Takip Edin

Dünya Basını

Prof. Mearsheimer: Trump, İran savaşını sonlandırmak için Çin’den yardım istedi

Yayınlanma

ABD’de uzun yıllar yüksek mahkeme yargıçlığı yapan Andrew Napolitano’nun hazırlayıp sunduğu Özgürlüğü Yargılamak programına konuk olan Chicago Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü John Mearsheimer, uluslararası ilişkiler, küresel güç dengeleri ve Washington’ın dış politikasına dair dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu.

Uluslararası ilişkilerde realist okulun dünyaca ünlü teorisyenlerinden olan Chicago Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü John Mearsheimer, eski yüksek mahkeme yargıcı Andrew Napolitano’nun YouTube’da yayınlanan Özgürlüğü Yargılamak adlı programında küresel siyasetteki son gelişmeleri değerlendirdi.

Mülakatta Profesör Mearsheimer, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz hafta Çin Halk Cumhuriyeti’ne gerçekleştirdiği resmi ziyarete, Washington-Pekin hattındaki ekonomik ve askeri rekabete, Ortadoğu’da süregelen İran savaşına ve Amerika Birleşik Devletleri iç siyasetinde siyonizm eleştirileri üzerinden yürütülen tartışmalara ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.

Yargıç Andrew Napolitano’nun, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği Pekin ziyaretinde neyi hedeflediği ve ne elde ettiğine yönelik sorusunu yanıtlayan Profesör John Mearsheimer, Trump’ın öncelikli olarak Tahran yönetimini baskı altına almayı amaçladığını belirtti.

Profesör Mearsheimer, Trump’ın niyetine ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Donald Trump’ın bu ziyarette her şeyden daha fazla elde etmek istediği şey, İran savaşını kapatmaya yardımcı olmaları için Çinlilerden bir ölçüde işbirliği koparmaktı. Demek istediğim, Trump şu anda İran savaşına bir çözüm bulmak konusunda çaresiz bir durumda ve görünüşe göre bir çözüm de üretemiyor. Çinlilerin İran üzerinde baskı kurarak bizim orada bir anlaşmaya varmamıza yardım edeceğini umuyordu. Ancak bu cephede hiçbir ilerleme kaydedemedi.”

“Çin, Tayvan konusunda Trump’ın pozisyonunu yumuşatmasını istedi”

Ziyaretin Pekin ayağındaki diplomatik beklentilere de değinen Profesör Mearsheimer, Çin tarafının önceliğinin ise Tayvan meselesi olduğunu aktardı.

Çin yönetiminin, Trump’tan Tayvan konusundaki katı tutumunu esnetmesini ya da belirli tavizler vermesini beklediğini dile getiren Mearsheimer, bu talebin de karşılık bulmadığını kaydetti.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Donald Trump arasındaki görüşmelerin temel uzlaşmazlık alanlarına işaret eden Profesör Mearsheimer, “Çinliler kendi taraflarından Trump’ın bazı tavizler vermesini veya Tayvan konusundaki pozisyonunu yumuşatmasını istiyordu. Bu onlar için merkezi bir meseleydi. Ancak bu da gerçekleşmedi. Dolayısıyla Tayvan meselesinde ve İran meselesinde pek bir şey elde edilemedi” değerlendirmesinde bulundu.

İki büyük güç arasındaki ticaret başlığına da değinen siyaset bilimci, Washington’ın havacılık ve tarım sektörlerinde bazı sınırlı kazanımlar elde etmiş gibi göründüğünü ifade etti.

Mearsheimer, ABD’nin Boeing uçakları ve tarımsal ürünleri içeren birkaç küçük fayda sağladığını, ancak bunların tam olarak nereye varacağını kestirmenin zor olduğunu bildirdi.

Trump’ın ticaret alanındaki asıl büyük beklentisinin nadir toprak elementleri olduğunu vurgulayan Profesör Mearsheimer, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bence Trump’ın ticaretle ilgili olarak gerçekleşmesini isteyeceği şey, Çin’in Amerika Birleşik Devletleri’ne nadir toprak elementleri satışı konusundaki katı tutumunu gevşetmesini sağlamaktı. Bizim acil şekilde nadir toprak elementlerine ihtiyacımız var ve Çinliler bu pazarı tamamen kontrol ediyorlar. Bize nadir toprak elementleri sağlama konusunda çok sert oynuyorlar. Bu durum sadece ekonomik açıdan değil, stratejik açıdan da muazzam sonuçlar doğuruyor. Çünkü elinizde bol miktarda nadir toprak elementi yoksa her türlü silahı inşa edemezsiniz ve biz bu konuda korunmasız, açık bir pozisyondayız. Ancak Trump bu cephede de pek bir ilerleme kaydetmiş gibi görünmüyor. Bu yüzden burada pek bir şey olduğunu düşünmüyorum.”

Profesör Mearsheimer, mülakat öncesinde de analistlerin ya da kamuoyunun bu ziyaretten büyük bir dış politika atılımı veya ekonomik devrim beklemediğini, yeterli ön hazırlık yapılmadığı için ortaya çıkan bu sonuçsuz tablonun şaşırtıcı olmadığını sözlerine ekledi.

“Çin, İran’ın diz çökmesini istemiyor”

Yargıç Andrew Napolitano’nun, İsrail’in İran’ı Suriye gibi parçalanmış bir yapıya dönüştürme isteğinin aksine Çin’in İran’ın egemenliğini korumak isteyip istemediği yönündeki sorusu üzerine Profesör Mearsheimer, Pekin’in Ortadoğu politikasının sınırlarını çizdi.

Çin’in Washington tarafından Tahran’a diz çöktürülmesine izin vermeyeceğini belirten Mearsheimer, “Trump, Çinlilerin İranlıları diz çöktürmeyeceğine dair mesajı net bir şekilde aldı. Çin’in bu savaşın kapanmasını isteyeceğine şüphe yok. Çin bir yönüyle bu savaştan fayda sağlıyor çünkü Amerika Birleşik Devletleri bu çatışmayla Ortadoğu’ya çakılmış durumda. Washington halihazırda kıymetli mühimmatını burada harcadı ve daha da fazlasını harcayabilir. Bu mühimmatlar dolayısıyla Doğu Asya’da Çin’i çevrelemek için kullanılamaz hale geliyor. Bu durum Çin’in bakış açısından iyidir” dedi.

Savaşın uzamasının Çin için ekonomik riskler de barındırdığına dikkat çeken Profesör Mearsheimer, küresel ekonominin uçuruma doğru sürüklenmesi halinde bundan en büyük zararı ihracata dayalı Çin ekonomisinin göreceğini kaydetti.

Çin’in dünyanın dört bir yanına mamul mal ihraç ettiğini hatırlatan siyaset bilimci, diğer ülkelerin derin ekonomik krizlere girmesi durumunda Çin mallarını satın alamayacaklarını, bunun da Pekin üzerinde doğrudan olumsuz etki yaratacağını belirtti.

Mearsheimer, “Son tahlile baktığınızda Çinliler bu savaşı çözmek ve kapatmak isterler ancak bunu yapabilecek bir konumda değiller. Şu anda bu savaşı gerçekten kapatabilecek tek kişi, İranlılara tavizler vererek Trump’tır; ki kendisi de görünüşe göre bunu yapmaya niyetli değil” ifadelerini kullandı.

“Tayvan, Çin halkı için kutsal bir topraktır”

Mülakatta, Tayvan’a yönelik askeri yardımlar da masaya yatırıldı. Trump’ın Tayvan’a milyarlarca dolarlık yeni silah satışlarını onaylaması durumunda ne olacağı sorusuna yanıt veren Profesör Mearsheimer, halihazırda onaylanmış olan 11 milyar dolarlık ilk dalga yardımın ardından şimdi 14 milyar dolarlık ikinci bir dalganın konuşulduğunu bildirdi.

Trump’ın bu parayı eninde sonunda onaylayacağını düşünen Mearsheimer, şu analizi paylaştı:

“Bu durum Çinlileri öfkelendirecek, belki de çileden çıkaracaktır. Ancak bu konuda ne yapabilirler? Tayvan yüzünden bir savaş başlatacak değiller. Trump da Doğu Asya’da Tayvan nedeniyle bir savaşa girmekle ilgilenmediği için bunun yaşanmamasını sağlamak adına kesinlikle büyük çaba sarf edecektir. Ancak şu anki zaman diliminde Trump’ın Tayvan konusunda geri adım atacağını hayal etmek benim için zor.”

Yargıç Napolitano’nun, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in ilk büyük heyetler arası toplantıda daha Trump’ı takdim bile etmeden Tayvan konusunda uzun bir konuşma yaptığını hatırlatması üzerine Profesör Mearsheimer, konunun Çin milliyetçiliği ve stratejisi açısından taşıdığı önemi şu sözlerle aktardı:

“Tayvan’ın neredeyse her Çinli için inanılmaz derecede önemli bir mesele olduğuna şüphe yok. Çin’e gitmiş ve Çinlilerle konuşmuş olan herkes, burada sadece yönetim kademesinden bahsetmiyorum, sokaktaki ortalama bir Çinli bile Tayvan’ı geri almanın ve onu Çin’in bir parçası yapmanın kendileri için muazzam bir önem taşıdığını çok iyi bilir. Orası onlar için kutsal bir topraktır. O topraklar aslen 1894-1895 savaşında Japonlar tarafından ellerinden alınmıştı ve Çinliler orayı canıgönül her şeyden çok geri istiyorlar. Ayrıca Çin için çok ciddi bir stratejik değeri var ki bu da doğal olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin Tayvan’ın Çin’e dönmesini istememesinin nedenlerinden biridir. Çinliler için bu çok hassas bir mesele ve durumu tehlikeli kılan da bu.”

“Tarihte görmediğimiz türden bir rakiple karşı karşıyayız”

ABD’nin küresel ölçekte gerileyen bir güç, Çin’in ise yükselen bir devlet olmasının arka planını özetleyen Profesör Mearsheimer, Washington’ın 1990’lardan 2017’ye kadar uyguladığı hatalı angajman politikasını eleştirdi.

Clinton ve Bush yönetimlerinin Çin’i 2001 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne sokmak için fazla mesai harcadığını belirten Mearsheimer, bu hamlenin Çin’in 2000’lerin başındaki büyümesini körüklediğini kaydetti.

Washington’ın 2017 yılında bu politikayı terk ederek çevreleme stratejisine geçtiğini ancak Çin ekonomisinin hızla büyümeye devam ettiğini belirten Profesör Mearsheimer, şu uyarıda bulundu:

“Çinliler zenginlik ve gelişmiş teknolojiler üretme yeteneği bakımından Amerika Birleşik Devletleri ile arasındaki farkı kapattı. Biz rekabet edemediğimiz için derin bir krizde değiliz, rekabet edebiliriz ancak yükselen bir güçle rekabet ediyoruz. Ve bu yükselen gücün nüfusu bizim dört katımızdan fazla. Onların bizim dört katımız nüfusa, muazzam bir zenginliğe ve en az bizimkiler kadar iyi, hatta daha iyi gelişmiş teknolojiler üretme yeteneğine sahip olduğu bir senaryoyu düşündüğünüzde başımız gerçekten büyük bir belada demektir. Bugün içinde bulunduğumuz durum tam olarak budur. Tarihte daha önce hiç görmediğimiz türden denk bir rakiple karşı karşıyayız.”

Profesör Mearsheimer, Donald Trump’ın 2017’de Beyaz Saray’a çıktığında angajman politikasının dişli bir düşman yarattığını anladığını ve hakkını teslim etmek gerekirse çevreleme politikasını benimseyerek akıllıca bir iş yaptığını ifade etti.

Ancak Trump’ın özellikle ikinci dönemindeki dış politika hamlelerinin Çin’i çevreleme yeteneğini zayıflattığını belirten Mearsheimer, “İran’daki savaş yüzünden, bir zamanlar yapmak istediği gibi Asya’ya yönelmiyoruz. Aslında Asya’dan uzaklaşıyoruz, böylece İran’a karşı bu aptalca savaşı yürütebiliyoruz” dedi.

“Washington, Rusya ve İran’ı Çin’in kollarına itti”

Trump yönetiminin ve önceki hükümetlerin politikalarının Rusya ile Çin’i birbirine yakınlaştırıp yakınlaştırmadığı sorusunu yanıtlayan Profesör Mearsheimer, bu sürecin 2014 yılındaki Ukrayna kriziyle başladığını aktardı.

Batı’nın farkında olmadan Rusları Çinlilerin kollarına ittiğini dile getiren Mearsheimer, Şubat 2022’de Ukrayna’da büyük çaplı çatışmaların başlamasıyla bu ortaklığın perçinlendiğini bildirdi. Profesör Mearsheimer, oluşan yeni ittifak eksenini şu sözlerle açıkladı:

“Şu anda İran’daki savaşa baktığınızda İranlıların, Rusların ve Çinlilerin tamamının Amerika Birleşik Devletleri’ne karşı birlikte çalışmakta ortak bir çıkarı olduğu bir durumla karşı karşıyayız. İran’ın bakış açısından bu zaten bariz, ancak bence Çin ve Rusya’nın bakış açısından da Amerika Birleşik Devletleri ölümcül bir düşmandır. Amerika Birleşik Devletleri karşısında konumlarını zayıflatmamak için aptalca bir şey yapmamaya büyük özen göstermek zorundalar; bu da bu üç ülkenin birbiriyle koordinasyon halinde olduğu anlamına geliyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bugün Çin’e varıyor ve eminim ki onun Xi Jinping ile ilişkileri, Trump’ın Xi ile olan ilişkilerinden çok daha samimi ve dostane olacaktır. Hem Putin’in hem de Şi’nin, Başkan Trump’ın kendilerine ve İran’a yönelik agresif dış politikasını boşa çıkarmak için nasıl birlikte çalışabileceklerini konuşacaklarına inanıyorum.”

“Trump’ın önünde anlaşma yapmaktan başka bir çıkış yolu yok”

New York Times gazetesinin, Trump’ın İran’a yönelik hava saldırılarını iddia ettiği gibi müzakereler veya Körfez müttefiklerinin talebi üzerine değil, İran’ın Amerikan hava operasyonlarını izleme, hava savunmasını geliştirme ve sürpriz bir saldırıyı erkenden tespit etme yeteneğinin çok güçlenmesi sebebiyle durdurduğuna yönelik haberini de değerlendiren Mearsheimer, bu iddialara katıldığını belirtti.

İstihbarat topluluğunun da kırk günlük bombardıman kampanyasında İran ordusuna iddia edildiği kadar büyük bir zarar verilemediğini ve İran’ın hasar gören varlıklarını hızla onardığını bildirdiğini aktaran Profesör Mearsheimer, devletlerin savaşarak öğrenme sürecine girdiğini ve İran’ın da Amerika ile İsrail’e karşı nasıl daha etkili savaşılacağını çözdüğünü vurguladı.

Körfez ülkelerinin pozisyonuna dair de konuşan siyaset bilimci, Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Amerikan ordusuna hava sahalarını ve askeri üslerini kapatmış olabileceğini dile getirdi.

Bu ülkelerin, İran’ın kendi petrol, gaz ve tuzdan arındırma tesislerini vurarak ülkelerini harabeye çevirmesinden korktuklarını belirten Mearsheimer, “Bombardımana yeniden başlamak sorunu çözmeyecek. Bu durumda Trump iseniz ne yapacaksınız? Bu savaşa son vermek için yapabileceğiniz tek bir şey var, o da İranlılarla nihayetinde özellikle nükleer zenginleştirme konusunda bazı tavizler alabileceğiniz bir anlaşma müzakere etmektir. Ancak büyük tavizler koparamayacaksınız. Dahası, İran’ın savaşı kazandığı neredeyse herkes için netleşecek ve Trump’ın o zaman küçük düşmeyi kabul etmesi gerekecek ki şu an buna hiç niyeti yok. Statükoyu sürdürmek istemiyorsa anlaşma kesmek dışında hiçbir çıkış yolu bulunmuyor” dedi.

“Antisemitizm suçlaması büyük bir susturucudur”

Mülakatın son bölümünde, ABD Temsilciler Meclisi Üyesi Thomas Massie’nin, siyonizm ve Gazze’deki soykırım eleştirileri nedeniyle antisemitizmle suçlanmasına yönelik tartışmaları değerlendiren Profesör John Mearsheimer, Massie’ye yüzde yüz katıldığını ifade etti.

Kendisinin de profesör Stephen Walt ile birlikte “İsrail Lobisi ve Amerikan Dış Politikası” kitabını yazdıktan sonra sayısız kez benzer suçlamalara maruz kaldığını hatırlatan Mearsheimer, bu mekanizmayı şu sözlerle nitelendirdi:

“Biz lobiyi ele aldığımız kitabımızda bu konuya bir bölüm ayırdık ve antisemitizm suçlamasını ‘büyük susturucu’ olarak adlandırdık. Bu suçlamanın yapılma amacı insanları susturmaktır. Çünkü antisemitizmin tarihsel geçmişi göz önüne alındığında birini antisemit olarak damgaladığınızda o kişiyi toplum önünde tamamen itibarsızlaştırmış olursunuz. Kimse antisemit olarak çağrılmak istemez. Ancak zaman içinde bu ifade o kadar gevşek ve o kadar aptalca şekillerde kullanıldı ki bu suçlama artık etkisini ve keskinliğini kaybetti. Massie’yi, beni ya da sizi antisemit olarak nitelendirmek ciddi bir argüman değildir. Hiçbirimiz antisemit değiliz. Hepimiz İsrail’i son derece kritik şekilde eleştiriyoruz, Gazze’deki soykırımı eleştiriyoruz. Ve güya bu durum sizi antisemit yapıyor. Bu çok çılgınca bir iş yapma biçimidir. Massie’nin de yorumlarının sonunda ima ettiği gibi, bu durum Amerikalı ya da Batılı Yahudilerin yararına olmayacaktır. Tam tersine ters tepecektir, çünkü insanlar artık bu duruma çok öfkeleniyor. Dolayısıyla bu suçlama sadece etkisini kaybetmekle kalmıyor, aynı zamanda ters tepiyor.”

Dünya Basını

Global Times: Xi-Putin-Trump zirvesi uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı

Yayınlanma

Çin’in Global Times gazetesi, Xi-Putin-Trump zirvesini uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirdi. Gazeteye göre üç büyük gücün ilk kez aynı masada buluşması, aralarındaki rekabetin çatışmaya dönüşmesini önlemek ve küresel istikrarı güçlendirmek açısından tarihi bir adım. Global Times makalesinde zirvenin, Çin’in küresel diplomaside artan ağırlığını ve uluslararası düzenin şekillenmesinde üstlendiği rolü de ortaya koyduğu vurgulandı. Pekin’in, ABD ile Rusya’yı bir araya getirerek yalnızca kendi ulusal çıkarlarını gözeten değil, dünya barışı için sorumluluk üstlenen bir güç olduğunu gösterdiği ifade edildi. Nükleer risklerin azaltılması, enerji güvenliği ve BM reformu konularındaki mutabakat, üç ülkenin ciddi anlaşmazlıklara rağmen ortak hareket edebileceğine işaret ediyor. Gazetenin öne çıkardığı temel mesaj ise büyük güçler arasındaki rekabetin kaçınılmaz olsa da çatışma ve savaşın kaçınılmaz olmadığı.

***

Global Times, Zhao Yusha ve Sun Langchen

Xi, Çin, Rusya ve ABD devlet başkanlarının ilk kez yüz yüze bir araya gelmesinin çığır açıcı bir öneme sahip olduğunu vurguladı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, perşembe öğleden sonra Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump ile Çin-Rusya-ABD zirvesi düzenledi.

Zirvede varılan temel mutabakatları değerlendiren Xi, Çin-Rusya-ABD zirvesinin olumlu, yapıcı ve verimli geçtiğini söyledi. Üç ülkenin dünya barışının korunması konusunda ortak bir anlayışı paylaştığını belirten Xi, tüm tarafların büyük güçlüklerle kazanılan barışın kıymetinin bilinmesi gerektiğini vurguladığını ifade etti.

Zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”nde, Rusya ve ABD devlet başkanlarının bu tarihi üçlü zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin’e teşekkür ettikleri belirtildi. Bildiriye göre üç lider, mevcut uluslararası durum hakkında kapsamlı görüş alışverişinde bulundu ve stratejik istikrar ile uluslararası güvenliğin korunması konusunda taahhütte bulundu.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin üç daimi üyesinin liderlerini bir araya getiren tarihi zirve, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Uzmanlar, zirvenin yanlış anlamaları ve riskleri azaltmak amacıyla diyalog ve koordinasyonu güçlendirerek büyük güçler arasındaki ilişkilere yeni bir yön verdiğini ve dünyaya çok ihtiyaç duyduğu istikrar duygusunu kazandırdığını belirtti.

Tarihi zirve

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, büyük güçlerin birbirleriyle doğru ilişki kurmasının ve dünya barışını birlikte desteklemesinin yollarına ilişkin dört ilke ortaya koydu.

Xi, zirvede yaptığı konuşmada büyük güçlerin karşılıklı saygı, barış içinde bir arada yaşama, karşılıklı kazanca dayalı işbirliği, diyalog ve istişare ilkelerine bağlı kalması gerektiğini söyledi.

Çin lideri, ülkelerin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, kendi tercih ettikleri toplumsal sistemlere ve kalkınma yollarına, ayrıca temel çıkarlarına ve başlıca kaygılarına saygı göstermeleri gerektiğini belirtti.

Ülkelerin birbirlerinin iç işlerine müdahale etmemesi gerektiğini vurguladı.

Xi, tarafları ilgilendiren önemli ve hassas meselelerde önceden iletişim kurulmasının, olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşılmasının, ihtiyatlı davranılmasının ve özellikle birbirlerinin kırmızı çizgilerine meydan okunmamasının önemine dikkat çekti.

Çin Devlet Başkanı, Çin, Rusya ve ABD’nin ortak ve dost olması gerektiğini söyledi. Üç ülkenin kendi aralarında çatışma veya cepheleşme yoluna gitmemesi, barış içinde bir arada yaşama ilkesine bağlı kalması ve Thukydides Tuzağı’na düşmemek için çaba göstermesi gerektiğini vurguladı.

Çin lideri, İkinci Dünya Savaşı’nın başlıca galipleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin savaş sonrası uluslararası düzeni kararlılıkla koruması gerektiğini ifade etti.

Basında yer alan haberlere göre zirve yaklaşık bir buçuk saat sürdü.

Kremlin, Putin’in zirvenin düzenlendiği yerden ayrılırken Xi’ye veda ettiği anları gösteren bir video yayımladı. Putin, Xi’ye “Bunu organize ettiğiniz için teşekkür ederim” dedi.

AP’nin aktardığına göre Trump, üçlü görüşmeye ilişkin değerlendirmesinde, “Bu ziyaretin bize ABD, Rusya ve Çin liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü toplantıyı gerçekleştirme fırsatı vermesinden büyük memnuniyet duyuyorum” ifadelerini kullandı.

Trump, “Bu anlamda ve bence başka birçok açıdan gerçekten tarih yazıyoruz” diye ekledi.

Pekin Yabancı Diller Üniversitesi Bölgesel ve Küresel Yönetişim Akademisi profesörlerinden Cui Hongjian, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, büyük güçler arasındaki ilişkilere rekabet ve cepheleşmenin damga vurduğu bir dönemde düzenlenen tarihi üçlü zirvenin gerilimleri azaltmaya, koordinasyonu geliştirmeye ve ülkeler arasındaki ilişkilere daha fazla istikrar kazandırmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Cui, zirvenin üç ülkeyi ortak zemin bulmaya ve karşılıklı tavizler vermeye teşvik edebileceğini belirtti. Üç ülke arasında daha istikrarlı ilişkilerin kurulmasının, dünyanın karşı karşıya olduğu en acil sorunlardan bazılarının çözümü açısından hayati önem taşıyacağını savundu.

Cui, açıklamanın Çin’in büyük güçler arasında yeni bir ilişki modeli oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Tarih, belirli ülkelerin deneyimlerini yansıtır ancak bu deneyimler, büyük güçlerin birbirleriyle nasıl ilişki kurması gerektiğini zorunlu olarak belirlemez” dedi.

Çin Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Yang Xiyu ise Global Times’a yaptığı açıklamada, üçlü zirvenin Çin’in büyük güçler arasındaki ilişkilerin yönetiminde giderek artan rolünü ortaya koyduğunu söyledi.

Yang, Pekin’in yıl boyunca hem Moskova hem de Washington ile yakın diplomatik temaslarını sürdürerek tarihi görüşmenin zeminini hazırladığını belirtti.

Yang’a göre Çin, yalnızca uluslararası düzenin şekillenmesinde etkin bir rol oynamakla kalmıyor, aynı zamanda birbiriyle rekabet eden stratejik çıkarlara sahip büyük güçler arasında diyalog fırsatları yaratarak köklü anlaşmazlıkları bulunan ülkeleri müzakere masasında buluşturuyor.

Yang, bu çabaların Pekin’in küresel meselelerdeki etkisini güçlendirebileceğini, aynı zamanda Çin’in kendi ulusal çıkarlarının ötesine geçerek uluslararası barış ve istikrar konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazır olduğunu gösterebileceğini ifade etti.

Dünya barışının istikrar sağlayıcısı

Zirvenin ardından üç ülke, “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”ni yayımladı.

Bildiride, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin, BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği korumaya yönelik temel misyonuna daha uygun hareket edebilmesi amacıyla örgütte reform yapılması konusunda taahhütte bulunduğu belirtildi.

Üç ülke, tüm devletlerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planlıyor. Bildiride, istikrarlı enerji akışlarının önemi de yeniden teyit edildi.

Bildiride ayrıca üç devlet başkanının, devletlerin rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin son derece önemli olduğunu kabul ettiği belirtildi. Liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Bildiride, üç devlet başkanının “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yeniden teyit ettiği de ifade edildi.

Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecek.

Çin Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Doğu Avrupa ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsünden araştırmacı Li Yonghui, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, bildirinin enerji güvenliği ve nükleer silahların kontrolü gibi dünyanın karşı karşıya bulunduğu en acil sorunlardan bazılarını ele aldığını söyledi.

Li, bu alanların üç ülkenin ortak çıkarlara sahip olduğu ancak aynı zamanda önemli görüş ayrılıkları yaşadığı konular arasında bulunduğunu belirtti.

Li’ye göre bildiri, büyük güçler arasındaki rekabet ve anlaşmazlıkların kaçınılmaz olmasına rağmen bunların uluslararası düzeni zayıflatmaması, hele hele dünyayı savaşa sürüklememesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Li, “Barışın korunması, ulusal egemenliğe saygı gösterilmesi, ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve küresel güvenlik konusunda ortak sorumluluk üstlenilmesi, uluslararası ilişkilere yön veren temel ilkeler olmalıdır” dedi.

Uzun vadeli etkiler

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, zirvede yaptığı konuşmada, insanlığın üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanan nükleer silahların zaman içinde tamamen yasaklanması ve bütünüyle ortadan kaldırılması gerektiğini, böylece nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya oluşturulabileceğini söyledi.

Cui Hongjian, dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden çatışmaların, nükleer güvenlik mekanizmalarının zayıflamasından kaynaklanan risklere ilişkin endişeleri yeniden artırdığına dikkat çekerek nükleer silahların kontrolünün üçlü zirvenin temel gündem maddelerinden biri olduğunu belirtti.

Cui, bu koşullar altında Çin’in ABD ve Rusya’yı silahların kontrolüne yönelik çabalarını güçlendirmeye teşvik etmeye çalıştığını söyledi.

Üçlü görüşme diğer ülkelerde de yankı uyandırdı.

Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, zirveden yapıcı sonuçlar çıkmasını umduğunu ifade etti.

Endonezya haber ajansı Antara’nın aktardığına göre Prabowo, “Bu vesileyle, APEC Zirvesi kapsamında dünyanın üç büyük gücünün liderleri arasında gerçekleşen tarihi görüşmeye duyduğumuz takdiri ve bu görüşmeden beklentilerimizi de ifade etmek istiyorum” dedi.

Yang Xiyu ise üç büyük gücün diyalogu güçlendirmek, yanlış anlamaları önlemek ve görüş ayrılıklarını yönetmek amacıyla bir araya gelmesinin yalnızca küresel barış ve istikrara katkı sağlamakla kalmayacağını, aynı zamanda diğer ülkeleri de uluslararası alanda daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik edebileceğini belirtti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Senatör Sanders’tan yapay zeka uyarısı: “Tamamen yasaklanmalı”

Yayınlanma

ABD Senatörü Bernie Sanders, konuk olduğu programda gelir eşitsizliği, sağlık sistemi ve yapay zeka tehlikesine dair değerlendirmeler yaptı. Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi ve “Herkes için Sağlık Sigortası” çağrısı yapan Sanders, süper zeka geliştirilmesinin ise tamamen yasaklanması gerektiğini belirtti.

ABD Kongre tarihinin en uzun süre görev yapan bağımsız üyesi ve iki kez başkan adayı olan Vermont Senatörü Bernie Sanders, Steven Bartlett’ın “A Dairy of a CEO” adlı YouTube kanalına konuk olarak ülke siyasetinden ekonomiye, yapay zeka tehlikesinden dış politikaya kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulundu.

Geride kalan ara seçimlerin Amerikan tarihindeki en önemli seçim olabileceğini belirten Sanders, bu seçimin sağlık, eğitim ya da ekonomi üzerine bir tartışma olmadığını, doğrudan ABD’nin demokrasi olarak kalıp kalmayacağına dair bir karar niteliği taşıdığını söyledi.

Sanders, “Bu seçim, ABD’nin bir demokrasi olarak kalıp kalmayacağına ya da demokrasiye inanmayan, patolojik bir yalancı olan, yozlaşmış bir yönetim yürüten, dünyanın kendi etrafında döndüğünü sanan inanılmaz bir narsiste, kendisi için daha fazla güç isteyen otoriter bir başkana boyun eğip eğmeyeceğimize dair bir seçimdi” ifadelerini kullandı.

“Mesele çalışan ailelerin yanında durup durmayacağımız”

Demokrat Parti içinde önemli bir bölünme yaşandığını dile getiren Sanders, parti yönetiminin büyük kısmının yalnızca yüzeysel değişikliklerle yetinmek istediğini aktardı.

Partideki bazı kesimlerin Donald Trump’ı eleştirmekle yetindiğini ancak büyük sermaye çıkarlarına karşı durmaya ve çalışan aileler için gereken adımları atmaya hazır olmadığını kaydeden Sanders, “Dünya tarihinin en zengin ülkesiyiz ancak halkımızın yüzde 60’ı maaştan maaşa yaşıyor” diye konuştu.

ABD’deki çocuk yoksulluğu oranının çok yüksek olduğuna ve yaşlıların yüzde 20’sinin yılda 15 bin dolar veya daha az bir gelirle geçinmeye çalıştığına dikkat çeken Sanders, mevcut gidişat değişmezse genç neslin ebeveynlerinden daha düşük bir yaşam standardına sahip olacağı uyarısını yaptı.

Sanders, “Trump’ı sonsuza kadar soruşturabiliriz, bunda sorun yok ama nihayetinde çalışan ailelerin yanında durup hayatlarını iyileştirecek gerçek bir değişim yapacak mıyız, mesele bu” dedi.

“İki partide de parası olanlar süreci kontrol ediyor”

Hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyetçi Parti içindeki aday belirleme ve yasa yapma süreçlerinin halkın iradesinden uzaklaştığını anlatan Sanders, ABD Yüksek Mahkemesi’nin “Citizens United” kararı sonrası kampanya finansman sisteminin tamamen sermayenin kontrolüne girdiğini vurguladı.

Mevcut sistemin yasal ancak yozlaşmış olduğunu ifade eden Sanders, “Bana gelip ‘Bernie, kampanyana siyasi eylem komitesi üzerinden 100 milyon dolar bağışlayacağım’ derseniz bu tamamen yasal ama ‘Sana 5 dolar vereceğim, şu yönde oy kullan’ derseniz bu yasa dışı ve yolsuzluk” sözleriyle sistemdeki çelişkiye işaret etti.

Elon Musk’ın Cumhuriyetçi kampanyalara 400 milyon dolardan fazla para aktarabilmesini örnek gösteren Sanders, “Her iki partide de parası olanların ne olup bittiğini kontrol ettiği bir durumumuz var” değerlendirmesini yaptı.

Cumhuriyetçi Parti’nin geçmişte büyük sermaye, bankacılar ve şirket yöneticilerinin hakim olduğu merkez sağ bir parti olduğunu hatırlatan Sanders, Trump’ın partiyi ele geçirerek lider kültüne dayalı, ırkçı, bölücü ve beyaz milliyetçi bir aşırı sağ harekete dönüştürdüğünü söyledi.

“Siyasi devrim tam da gözlerimizin önünde gerçekleşiyor”

Siyaseti tepeden inme bir yapıdan çıkarıp tabana yaymak için mücadele ettiğini belirten Sanders, sıradan insanların ve işçi sınıfından gelen aktivistlerin kongre yarışlarını kazanmaya başladığını aktardı.

New York ve ülke genelindeki diğer seçimlerde taban hareketlerinin başarılar elde ettiğini kaydeden Sanders, “Bu enerjiyi ve Amerikan halkının iradesini, bu ülkenin işçi sınıfının hayatını iyileştirecek somut yasalara dönüştürmek bizim görevimiz” ifadelerini kullandı.

Trump’ın Michigan’da tıp doktoru olan Abdul El-Sayed’i terörist ve cihatçı olarak nitelendirmesini iğrenç bulduğunu dile getiren Sanders, Trump’ın zihinsel olarak dengesiz olduğunu ve her yere kendi adını vermek isteyen bir narsist gibi davrandığını söyledi.

İnsanların geçim sıkıntısı ve gelecek kaygısı yaşadığı dönemlerde öfkenin yanlış hedeflere yönlendirildiğini belirten Sanders, “İki yol var: Ya çalışanlar zorlanırken çok zenginlerin daha da zenginleşmesini demokratik ve akılcı biçimde tartışacağız ya da suçu belgesiz göçmenlere atıp onlardan nefret edeceğiz” diye konuştu.

“Sağlık sistemimiz sigorta ve ilaç şirketlerini zengin ediyor”

ABD’deki mevcut sağlık sisteminin tamamen çökmüş durumda olduğunu vurgulayan Sanders, kişi başına diğer tüm ülkelerden iki kat fazla harcama yapmalarına rağmen 90 milyon kişinin sigortasız veya yetersiz sigortalı olduğunu açıkladı.

Her yıl 60 bin kişinin doktora gidemediği için hayatını kaybettiğini ve yarım milyon insanın tıbbi faturalar yüzünden iflas ettiğini aktaran Sanders, “Kanserle mücadele ederken bir de ailenizin finansal olarak mahvolup olmayacağını düşünmek zorunda kaldığınızı hayal edebiliyor musunuz?” sözleriyle tepki gösterdi.

İlaç şirketlerinin Washington’da 535 Kongre üyesi için 1500’den fazla lobici çalıştırdığını belirten Sanders, şirketlerin kendi çıkarlarına uygun yasa maddelerini bizzat kaleme alıp milletvekillerine sunduğunu söyledi.

Çözüm olarak Kanada modeline benzeyen “Herkes için Sağlık Sigortası” sistemini öneren Sanders, dört yıllık bir geçiş süreciyle ilk yıl yaş sınırını 65’ten 55’e düşürüp tüm çocukları kapsama alacaklarını, diş, işitme ve görme hizmetlerini ekleyeceklerini, sonraki yıllarda ise yaş sınırını kademeli olarak 45’e ve 35’e indirip herkesi sisteme dahil edeceklerini anlattı.

“Sistemin hileli olduğunu Amerikan halkı biliyor”

Sunucu Steven Bartlett’ın, milyarder yatırımcı Chamath Palihapitiya’nın ekonominin çöktüğüne dair açıklamalarını hatırlatması üzerine Sanders, mevcut düzenin yalnızca varlık sahiplerine yaradığını teyit etti.

Rand Şirketi’nin tahminlerine göre son 50 yılda alt yüzde 90’dan üst yüzde 1’e 80 milyonluk bir servet transferi yaşandığını aktaran Sanders, bugün ABD’de Rockefeller dönemindeki “Yaldızlı Çağ”dan bile daha büyük bir gelir ve servet eşitsizliği yaşandığını söyledi.

Kendi çocukluğunda babasının boya satıcılığı yaparak tek maaşla iki çocuk büyütüp tüm faturaları ödeyebildiğini hatırlatan Sanders, “Bugün bunca teknolojiye ve bilgisayara rağmen bir işçi sınıfı ailesi geçinmek için iki kişinin çalışmasına muhtaç, nerede kaldı ilerleme?” sorusunu yöneltti.

“Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi getirmeliyiz”

Gelir adaletsizliğini gidermek için milyarderlere yönelik yıllık yüzde 5 oranında bir servet vergisi yasa tasarısı sunduğunu açıklayan Sanders, bu düzenlemenin yalnızca yaklaşık 2 bin kişiyi kapsayacağını ve yılda 400 milyar dolar, 10 yılda ise 4 trilyon dolar gelir sağlayacağını belirtti.

Bu kaynakla çocuk yoksulluğunu tamamen ortadan kaldırabileceklerini ifade eden Sanders, “Evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı sağlayabilir, 150 bin doların altında kazanan her çalışana ilk yıl 3 bin dolar destek verebilir, devlet üniversitelerini ücretsiz yapabilir ve 7 milyon düşük gelirli konut inşa edebiliriz” dedi.

Milyarderlerin hisse senetlerini satmak yerine bunları teminat göstererek vergisiz kredi çektiğini ve bu sayede bir kamyon şoföründen ya da hemşireden daha düşük oranda vergi ödediğini kaydeden Sanders, Kaliforniya’daki tek seferlik servet vergisi girişimine karşı milyarderlerin 300 milyon dolardan fazla harcama yaptığını ve eyaleti terk etmekle tehdit ettiğini söyledi.

Asgari ücretin federal düzeyde saatlik 7,25 dolarda kaldığını hatırlatan Sanders, bu rakamın en az 20 dolara çıkarılması gerektiğini, ayrıca yıllık 1 trilyon doları aşan askeri harcamaların azaltılıp İran’daki savaş ile İsrail’e yapılan askeri yardımların durdurularak bu kaynağın çalışan ailelerin sosyal ihtiyaçlarına aktarılmasını istedi.

“Yapay zeka insanlık tarihinin en dönüştürücü teknolojisi”

Yapay zeka ve robotik teknolojilerinin Sanayi Devrimi’ni bile yavaş gösterecek kadar büyük bir dönüşüm yarattığını söyleyen Sanders, Kongre’deki ilgili komitelerin bu konuda hiçbir adım atmamasını eleştirdi.

Jeff Bezos’un fabrikaları otomatikleştirmek için 100 milyar dolarlık bir fon kurduğunu, Teksas yollarında şoförsüz tırların dolaştığını ve ulaşım sektöründeki 67 milyon işin tehlikede olduğunu belirten Sanders, üniversite mezunları için giriş seviyesi işlerin de ciddi tehdit altında olduğunu aktardı.

Bu teknolojinin sıradan insanların talebiyle değil, Musk, Bezos, Ellison ve Walton gibi dünyanın en zengin kişileri tarafından daha fazla güç ve servet elde etmek amacıyla dayatıldığını vurgulayan Sanders, yapay zekanın yalnızca ekonomik değil, mahremiyet ve insan ilişkileri açısından da büyük riskler taşıdığını dile getirdi.

Gençlerin sohbet botlarıyla arkadaşlık kurup telefonla konuşmaktan çekinir hale geldiğini anlatan Sanders, savaşların da artık bir düğmeye basılarak yürütüldüğünü ve liderlerin askerlerin ceset torbalarıyla dönmesi endişesini taşımadığı bir dünyaya gidildiğini söyledi.

“Süper zekanın geliştirilmesi tamamen yasaklanmalı”

Yapay zeka öncülerinden Geoffrey Hinton’ın, yapay zekanın insanlardan daha zeki hale gelip kontrolden çıkabileceğine dair uyarılarını hatırlatan Sanders, insanlıktan daha zeki bir teknolojinin geliştirilmesinin kesinlikle yasaklanması gerektiğini belirtti.

Gelişmiş yapay zeka çalışmalarının, insanlığı ve çalışanları koruyacak yeterli güvenlik önlemleri oluşturulana kadar durdurulması gerektiğini ifade eden Sanders, Çin ile bu konuda Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov’un nükleer silahsızlanma anlaşmasına benzer küresel bir mutabakat sağlanabileceğini kaydetti.

Büyük yapay zeka şirketlerinin yüzde 50’sinin kamuya ait olması gerektiğini de dile getiren Sanders, “Musk, Bezos veya Altman’ın on milyonlarca insanın hayatını etkileyecek kararları tek başına almasını istemiyorum, yönetim kurullarının yarısında halkı temsil eden kişiler bulunursa süreç yavaşlar ve hesap verebilirlik sağlanır” dedi.

“Ana akım medya zenginlerin kontrolünde”

2028 başkanlık seçimleri için şimdiden aday ismi tartışmanın yanlış olduğunu söyleyen Sanders, medyanın seçimleri bir güzellik yarışmasına çevirdiğini ve asıl odaklanılması gereken konunun sağlık ve yapay zeka gibi temel meseleler olduğunu belirtti.

Kendi başkanlık adaylığı dönemlerinde valilerden ve belediye başkanlarından neredeyse hiç destek görmediğini, yalnızca bir senatörün kendisini desteklediğini hatırlatan Sanders, kurumsal medyanın da zenginlerin elinde olduğu için gelir eşitsizliği ve sağlık sistemi gibi konuları gündeme getirmediğini söyledi.

İnternet ve bağımsız yayınların bu tekeli kırdığını ifade eden Sanders, dünyadaki en başarılı ekonomik modelin yoksulluğu azaltan, ücretsiz eğitim ve sağlık sunan İskandinav ülkeleri olduğunu dile getirdi.

“Babasının ailesini Hitler yok etti”

Siyasi görüşlerinin iki temel kaynağa dayandığını anlatan Sanders, bunlardan ilkinin Yahudi kimliği ve babasının Polonya’daki ailesinin Adolf Hitler tarafından yok edilmesi, diğerinin ise işçi sınıfı bir ailede parasızlığın yarattığı stresi görerek büyümesi olduğunu söyledi.

Annesi Dorothy’nin geçirdiği kalp rahatsızlığı nedeniyle 46 yaşında hayatını kaybettiğini, babası Eli’nin ise birkaç yıl sonra vefat ettiğini belirten Sanders, annesinin o dönemde ücretsiz ama kaliteli bir sağlık hizmeti alabildiğini ve bunun tüm Amerikalılar için bir insan hakkı olması gerektiğine inandığını aktardı.

İsrail’in Gazze’de Filistin halkına yaptıklarının korkunç olduğunu dile getiren Sanders, Rosa Luxemburg’un “Ya sosyalizm ya barbarlık” sözünü hatırlatarak insanlığın en iyi yanlarını ortaya çıkarmak için mücadele ettiklerini vurguladı.

“İran savaşı bir yalana dayanıyor”

Dış politikada Vietnam, Irak ve İran savaşlarının tamamının yalanlara dayandığını söyleyen Sanders, İran hükümetinin ABD’ye saldırmaya hazırlandığı iddiasının gerçek dışı olduğunu belirtti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun 40 yıldır ABD’yi İran’la savaşa sokmaya çalıştığını ifade eden Sanders, “İran otoriter bir toplum ve terör eylemleri gerçekleştirdi ancak benim görüşüme göre bu savaşın temel nedeni, İsrail’in İran’ı istikrarsızlaştırmak için bu savaşı Trump’a dayatmasıdır” diye konuştu.

2028 yılında yeniden başkan adayı olup olmayacağına ilişkin soruya “Muhtemelen hayır” yanıtını veren Sanders, 87 yaşında göreve başlayıp 91 yaşında ilk dönemini tamamlamanın insanlara ilham vermeyeceğini söyledi.

Kendisi gibi çalışan sınıfın yanında duracak ve oligarklara karşı çıkacak cesur adayları destekleyeceğini belirten Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, Ro Khanna, Abdul El-Sayed, Peggy Flanagan, Troy Jackson, Greg Casar ve Pramila Jayapal gibi isimlerin önemli işler başardığını kaydetti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

SCMP: Tarihi Xi-Putin-Trump üçlü zirvesi dünya barışı yolunda olumlu bir adım

Yayınlanma

Üçlü görüşmenin ardından yayımlanan ve nükleer risklerin azaltılması için çalışma taahhüdünü içeren ortak bildiri, üç büyük güç arasındaki diyaloğun önemini ortaya koyuyor.

South China Morning Post, Editoryal Değerlendirmesi

Çin, ABD ve Rusya liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, toplantının “öncü niteliğine” dikkat çekti. ABD Başkanı Donald Trump, zirvenin tarihe geçtiğini söylerken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç gücün dünya barışını koruma konusunda ortak sorumluluk taşıdığını vurguladı.

Üçlü zirve, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı kapsamında düzenlenen ve iki gün süren ikili liderler görüşmelerinin ardından gerçekleştirildi. Diyalog ve müzakere, ülkeler arasında barışçıl ilişkilerin sürdürülmesi açısından kritik öneme sahip olduğundan, zirve kapsamında yapılan bu görüşmeler dünya barışının, uyumun, güvenliğin, istikrarın ve refahın korunmasında önemli rol oynuyor.

Xi, perşembe günü Putin ve Trump ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi. Çin, Rusya ve ABD’nin birbirinden farklı üç ülke olduğunu vurgulayan Xi, bu ülkelerin birbirlerini değiştiremeyeceklerini, dolayısıyla doğru yaklaşımın karşılıklı saygıyı korumak ve farklılıklara rağmen ortak zemin aramak olduğunu belirtti. Xi ayrıca üç ülkenin küresel enerji piyasasının güvenliğini ve istikrarını korumak için birlikte çalışması gerektiğini ifade etti.

Üç lider, zirvenin ardından yayımladıkları ortak bildiride, “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesi üzerinde uzlaştı. Ortak açıklamada, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda görüşmeler gerçekleştireceği belirtildi. Trump, üç ülkenin dünyadaki nükleer silahların sayısının nasıl azaltılabileceğini tartışmak için “benzersiz bir konumda” bulunduğunu söyledi. Böylece dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında silahsızlanma çabalarının yeniden canlandırılması yönünde bir adım atılmış oldu.

Çin devlet haber ajansı Xinhua tarafından yayımlanan ortak bildiriye göre Xi, Putin ve Trump, Birleşmiş Milletler reformunu ilerletme konusunda da taahhütte bulundu. BM Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan ülkelerin liderleri, örgütün “küresel sorunlara yanıt vermede daha etkili hale gelmesi” ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel misyonunu yerine getirmesi için çalışacaklarını açıkladı.

APEC üyesi 21 ekonominin katıldığı genel oturuma başkanlık eden Xi, küresel ekonomik büyümenin yavaşladığı bir dönemde bölgesel ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesi, ticaretin daha serbest hale getirilmesi ve yeni büyüme kaynaklarının geliştirilmesi çağrısında bulundu. Xi, kapanış konuşmasında, “Ekonomik küreselleşme gerilemeler yaşayabilir ancak Asya-Pasifik işbirliği geriye gitmemelidir” dedi.

APEC yalnızca üç büyük güç arasındaki ilişkilerden ibaret değil

APEC’in önemi yalnızca liderler zirveleriyle sınırlı değil. Nitekim üç ülke uluslararası siyasette ne kadar büyük bir ağırlığa sahip olursa olsun, bu yılki APEC toplantısının yalnızca Çin-ABD-Rusya ilişkilerinden ibaret olmadığını vurgulamak gerekiyor. Toplantı, bunun yerine ev sahibi Çin’in ve APEC forumunun, üye ekonomilere aralarındaki farklılıklardan ve ekonomik büyüklüklerinden bağımsız olarak görüşlerini ifade edebilecekleri bir platform sunabildiğini gösteriyor.

Bu görüşler bölgenin yararına olduğu sürece, üye ekonomilerin APEC toplantılarına katılımı diyaloğun sürdürülmesine katkı sağlıyor. Shenzhen’de gerçekleştirilen çok sayıda ikili görüşme, liderler arasında yüz yüze ve açık sözlü fikir alışverişlerinin önünü açtı. APEC üyesi bir ekonominin lideri olarak Hong Kong Baş Yöneticisi John Lee Ka-chiu da Shenzhen’de çeşitli liderlerle görüş alışverişinde bulunan isimler arasındaydı.

Shenzhen’deki APEC etkinlikleri ve bunlarla bağlantılı toplantılar, Çin’in küresel meselelerde artan etkisini ve özellikle ABD kaynaklı tek taraflı politikaların yükselişe geçtiği bir dönemde, ülkenin Birleşmiş Milletler kurallarına dayanan İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin korunmasında nasıl önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor.

Bu bağlamda Xi’nin APEC’e 20 milyon dolar finansman sağlanacağını açıklaması önem taşıyor. Xi’nin de belirttiği gibi, Shenzhen’deki APEC toplantıları dünya barışına katkıda bulunuyor.

Üç büyük gücün liderleri arasında üst düzey diyalog kanallarının kurulabilmesi ve sürdürülebilmesi başlı başına önem taşıyor.

Xi-Trump görüşmesinde stratejik istikrar vurgusu

Bununla birlikte, tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirve, Xi ile Trump arasında bu yıl üçüncü kez yüz yüze gerçekleştirilen ikili görüşmenin önemini gölgede bırakmadı.

Trump ile görüşmesinin ardından Xi, Çin ile ABD arasında yapıcı bir stratejik istikrar tesis etmenin daha önce benzeri görülmemiş bir girişim olduğunu belirtti. Xi, iki tarafa da ikili ilişkilerde yakalanan olumlu ivmeyi sürdürme çağrısında bulundu.

Üç liderin gelecek ay Miami’de düzenlenecek G20 Zirvesi’nde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.

Diyaloğun karşılıklı yarar sağlayan ve her iki tarafın da kazançlı çıktığı sonuçlar üretmeye devam etmesini umalım. Hemen çözülemeyen anlaşmazlıklar ise dünya barışı adına yapıcı bir şekilde yönetilmelidir.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English