Bizi Takip Edin

Dünya Basını

Prof. David N. Gibbs: ABD, Ortadoğu’da kazanamayacağı bir savaşa saplandı

Yayınlanma

Uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. David N. Gibbs, ABD ile İran arasındaki savaşın küresel bir ekonomik depresyonu tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Trump yönetiminin Ortadoğu’daki müttefiklerini korumaktan aciz olduğunu belirten Prof. Gibbs, Washington’ın sahadaki basiretsiz askeri operasyonlarının Amerikan hegemonyasının sonunu getirdiğini kaydetti.

Uluslararası siyaset, ABD dış politikası ve askeri müdahaleler üzerindeki akademik çalışmalarıyla tanınan Arizona Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü David N. Gibbs, yayıncı Mario Nawfal’a verdiği mülakatta, Washington ile Tahran arasında tırmanan askeri gerilimi ve küresel güç dengelerindeki yapısal kaymaları değerlendirdi.

Prof. David N. Gibbs, Trump yönetiminin Ortadoğu’da yürüttüğü askeri stratejinin rasyonel bir temelden yoksun olduğunu ve ABD’nin bölgede kazanamayacağı bir bataklığa saplandığını belirtti.

Sahadaki askeri dengelerin, küresel enerji güvenliğinin ve diplomatik müzakerelerin çıkmaza girmesinin Amerikan hegemonyasını geri döndürülemeyecek bir çöküş sürecine sürüklediğini kaydeden Prof. Gibbs, tarafların rasyonel zeminlerden uzaklaşarak topyekun bir imha savaşına yaklaşmasının küresel çapta bir insani ve ekonomik felakete yol açabileceği uyarısında bulundu.

“İran, Hürmüz Boğazı’nda kontrolü kurumsallaştırıyor ve savaşı askeri sahada bitirmek istiyor”

Müzakere süreçlerinin ve diplomatik temasların mevcut tıkanma noktasına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Prof. David N. Gibbs, İran İslam Cumhuriyeti’nin müzakere masasında uzlaşmaz ve maksimalist bir çizgi benimsemesinin ardındaki stratejik saikleri analiz etti.

Prof. Gibbs, “İran’ın bakış açısından en büyük endişe kaynağı, geçmişte defaatle tecrübe ettikleri üzere, İsrail ve ABD tarafından gelecekte düzenlenebilecek olası askeri saldırılardır” ifadelerini kullandı.

Tahran yönetiminin geçici bir ateşkese değil, çatışmayı bütünüyle sona erdirecek nihai ve bağlayıcı bir mutabakata odaklandığını vurgulayan Prof. David N. Gibbs, sözlerini şöyle sürdürdü:

“İran’ın talep ettiği şey, savaşın kesin olarak bittiğine ve bir daha askeri saldırıya maruz kalmayacağına dair sarsılmaz, hukuki ve diplomatik güvencelerdir. Buna, rejimi devirmeye yönelik gizli operasyonların tamamen durdurulması da dahildir. Ayrıca, ülkenin yeniden imarı için mali kaynak sağlanmasını içeren bir mekanizma talep ediyorlar ki bu da pratikte Fars Körfezi’ndeki petrol emirlikleri üzerinde uzun vadeli bir mali yükümlülük kurulması anlamına gelir. ABD’nin bu şartları kabul etmesi mümkün görünmüyor. Washington’ın istediği ise nükleer programın durdurulması karşılığında savaşı geçici olarak askıya alacak uzun vadeli bir ateşkestir. Ancak bu, bir yıl sonra ABD veya İsrail’in yeniden saldırmayacağına dair hiçbir güvence barındırmıyor.”

İran’ın geçmişte ABD ve İsrail kaynaklı suikast ve askeri operasyonlara karşı oldukça temkinli ve ölçülü yaklaştığını, Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü Komutanı General Kasım Süleymani’nin suikastına dahi şaşırtıcı derecede yumuşak bir yanıt verdiğini hatırlatan Prof. Gibbs, Tahran’ın artık diplomatik vaatlere inanmadığını kaydetti.

Bölgesel gelişmelerin ve askeri tahkimatların seyrini değerlendiren Profesör Gibbs, “İranlılar bu kez ‘Beni bir kez aldatırsan yazıklar olsun sana, ikinci kez aldatırsan yazıklar olsun bana’ mantığıyla hareket ediyor. Benim kişisel tahminim, İran’ın masada iyi niyetle müzakere yürütmediği, süreci yalnızca uluslararası kamuoyunu, Çin’i ve kısmen Rusya’yı memnun etmek için idare ettiğidir. Tahran, bu meselenin en nihayetinde askeri sahada çözüleceğini öngörüyor ve bu uğurda kendi rejim güvenliği ve devlet bütünlüğü adına topyekun bir savaşı göze alıyor. Talepleri, ABD ve İsrail’in bölgedeki askeri varlığının bütünüyle geriletilmesine dayanıyor” tespitinde bulundu.

Tahran yönetiminin sahada kurumsallaşma hamleleri yaptığını belirten askeri kaynaklar, İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi’nin kararıyla Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği ve operasyonları yönetmek üzere “Fars Körfezi Boğazı İdaresi” adıyla yeni bir resmi bürokratik mekanizma kurulduğunu bildirdi.

Kurumun resmi iletişim kanallarını devreye alarak küresel petrol sevkiyatının en kritik düğüm noktasında kontrolü kurumsallaştırdığını aktaran kaynaklar, bu hamlenin diplomatik bir koz olmanın ötesinde, küresel enerji akışını doğrudan yönetme stratejisinin parçası olduğunu kaydetti.

“Trump, kişisel itibarını kurtarmak adına küresel ekonomiyi derin bir depresyon riskine atıyor”

ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri tırmanışı körükleyen diplomatik dilini ve karar alma mekanizmalarını eleştiren Prof. David N. Gibbs, Beyaz Saray’ın rasyonel istihbarat raporlarını göz ardı ettiğini belirtti.

Donald Trump’ın kendi atadığı Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard ve askeri danışmanı Joe Kent gibi isimlerin, istihbarat kurumlarının verilerine dayanarak İran’ın askeri amaçlı bir nükleer silah geliştirmediğini açıkça ortaya koyduğunu hatırlatan Prof. Gibbs, “ABD’nin nükleer silah gerekçesiyle İran’a saldırmasının hiçbir hukuki ve olgusal zemini yoktur. İran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın bir imzacısıdır ve bu faaliyetleri yürütmediği teyit edilmiştir” dedi.

Trump’ın askeri müdahale kararının arkasında tehlikeli bir kibir ve kişisel büyüklük arzusu yattığını vurgulayan Prof. David N. Gibbs, şu ifadeleri kullandı:

“Donald Trump, tarihe kazanan, büyük bir savaş başkanı olarak geçmek istedi. Bu savaşı hızlı ve kolay kazanabileceği bir askeri operasyon olarak gördü. Savaş planlamalarında her zaman zaferin zahmetsiz olacağı varsayılır ancak Trump kendini büyük bir bataklığın içinde buldu. Şimdi bu bataklıktan, Amerikan devletinin ve kendisinin itibarını zedelemeden, aşağılanmayı kabul etmeden çıkmasının hiçbir yolu yok. Aşağılanmaktan kaçınmak, Amerikan hegemonyasının ve küresel üstünlüğünün uğradığı zararı gizlemek adına dünya ekonomisini ve küresel güvenliği muazzam bir riskin altına sokuyor. Donald Trump, ikinci başkanlık döneminde ilk dönemine kıyasla çok daha öngörülemez ve tehlikeli bir çizgide duruyor. 2024 seçim kampanyasında yeni savaşlar başlatmayacağını söyleyerek rakiplerini savaş çığırtkanlığıyla suçlayan adam, bugün kendi askeri ve istihbarat bürokrasisine değil, İsrail dış istihbarat servisi Mossad’ın temelsiz raporlarına güvenerek savaşı tırmandırıyor.”

Prof. Gibbs, Trump’ın kamuoyu önünde ekonomik istikrarı, petrol fiyatlarını veya Amerikan halkının yaşam standartlarını zerre kadar önemsemediğini, tek odak noktasının Tahran’ın stratejik olarak dize getirilmesi olduğunu ilan ettiğini kaydetti.

Siyaset bilimci, “Trump, kendi kişisel imajını korumak uğruna her türlü riski almaya hazır. Ancak sahadaki gerçekler, Amerikan askeri gücünün sınırlarını gösteriyor” diye konuştu.

“Körfez altyapısının imhası, küresel tedarik zincirlerini çökerterek sosyal ayaklanmaları tetikleyebilir”

Olası askeri senaryoları ve bunların küresel pazarlar üzerindeki yıkıcı etkilerini senaryolaştıran Prof. David N. Gibbs, ABD’nin kara unsurlarını sahaya sürmekten kaçınarak geniş çaplı bir hava bombardımanı stratejisine yönelebileceğini ifade etti.

Ancak New York Times gibi bağımsız yayın organlarının askeri raporlarına göre İran’ın stratejik füze ve insansız hava aracı kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasının yer altı tesislerinde bütünüyle korunduğunu ve Amerikan hava gücünün bu tahkimatlara ulaşamadığını belirten Prof. Gibbs, Washington’ın bu çaresizlik karşısında sivil altyapıyı hedef alacağını kaydetti.

Profesör Gibbs, olası operasyonel hedefleri ve sonuçlarını şu sözlerle aktardı:

“ABD ordusu, İran’ın askeri kapasitesine doğrudan ulaşamadığı için elektrik santrallerini, petrol rafinerilerini, enerji nakil hatlarını, limanları ve su arıtma tesislerini vuracaktır. Geçmişte Sırbistan ve Irak harekatlarında Amerikan hava kuvvetleri sivil altyapıyı bütünüyle imha etme stratejisini uyguladı. Nitekim 1999 Kosova Savaşı sırasında, Clinton yönetimine yakınlığıyla bilinen New York Times yazarı Thomas Friedman, Sırbistan’ın teslim olmasını sağlamak için ülkenin sivil altyapısının bombalanmasını, gerekirse Sırbistan’ın 1950’lere, hatta Orta Çağ’a kadar geri götürülmesini savunan makaleler yazmıştı. Benzer bir barbarca altyapı yıkımı stratejisinin bugün İran’da uygulanacağını öngörebiliriz. Trump, bir medeniyeti haritadan silmekten bahsettiğinde bunu kelimenin tam anlamıyla kastetmektedir.”

İran’ın bu ölçekte bir yıkıma simetrik ve yıkıcı bir karşılık verme kapasitesine sahip olduğunun altını çizen Prof. David N. Gibbs, Tahran’ın karşı saldırılarının merkezinde Fars Körfezi’ndeki petrol emirlikleri, özellikle de gerilimde tamamen taraf olarak görülen Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olacağını belirtti.

İran ordusunun, Körfez ülkelerinin hayati can damarı olan deniz suyu arıtma komplekslerini ve enerji tesislerini imha edebileceğini kaydeden Prof. Gibbs, “Körfez emirlikleri, su arıtma tesislerine İran’dan çok daha fazla bağımlıdır. Bu tesislerin vurulması, bölgede muazzam bir insani trajedi yaratacaktır. Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanmasıyla birlikte küresel tedarik zincirleri çökecek, dizel yakıt gibi hayati endüstriyel hammaddeler piyasadan silinecek, havalimanları kapanacak ve dünya ekonomisi derin bir küresel resesyona, hatta büyük bir ekonomik depresyona sürüklenecektir. İran’ın stratejik kozu, dünya ekonomisini Trump’a ‘pes dedirtecek’ noktaya kadar felç etmektir. Küresel pazarların bu gerçeği idrak edememesi ve iyimser beklentiler içinde olması tamamen irrasyoneldir” uyarısında bulundu.

Askeri istihbarat kaynakları ise gerilimin tırmanma hızını doğrulayan veriler paylaştı. İsrail’de yayımlanan Yedioth Ahronoth gazetesinin askeri kaynaklara dayandırdığı haberde, İsrail güvenlik kabinesinin yeni bir askeri harekat dalgası için operasyonel hazırlıklarını tamamladığı bildirildi.

Tel Aviv’deki askeri bürokrasi, Trump yönetiminin daha önce hedef almaktan kaçındığı kritik enerji ve komuta merkezlerini vurmak üzere birkaç gün sürecek kapsamlı bir hava operasyonu planlandığını aktardı. İsrail medyasına konuşan yetkililer, askeri müdahalenin bir ihtimal olmaktan çıktığını, zamanlama meselesine dönüştüğünü kaydetti.

Sahadaki bu hareketliliğe eşzamanlı olarak, İran’ın bir gün önce Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Barakah Nükleer Enerji Santrali’nin jeneratör ünitelerinden birini füzeyle vurduğu yönündeki askeri raporlar bölge genelinde tansiyonu en üst seviyeye çıkardı.

Prof. Gibbs, bu askeri misillemeyi, “Bu, barış döneminde aniden gerçekleştirilmiş, ABD ve İsrail’e yöneltilmiş açık bir uyarı atışıdır. Tahran, tırmanma merdiveninde artık çekingen davranmayacağının ve Körfez’i bütünüyle ateşe verebileceğinin sinyalini veriyor” şeklinde yorumladı.

“Körfez ülkelerinin ABD karşısındaki mutlak basiretsizliği ve askeri zayıflığı anlaşılır gibi değil”

Bölge devletlerinin askeri ve diplomatik pozisyonlarını eleştiren Prof. David N. Gibbs, İslam dünyasının ve Fars Körfezi İşbirliği Konseyi ülkelerinin Washington karşısındaki zayıf duruşuna şaşırdığını ifade etti.

Bölge ekonomilerinin ve devlet yapılarının topyekun imha tehdidi altında olmasına rağmen rasyonel bir diplomatik direnç gösterilemediğini kaydeden Prof. Gibbs, “Körfez ülkelerinin bugüne kadar Trump’a karşı net bir diplomatik rest çekmemiş olması beni hayrete düşürüyor. Normal şartlarda rasyonel bir devlet aklının Beyaz Saray’a gidip ‘Eğer yeni bir askeri saldırı düzenlersen, tüm Amerikan üslerini topraklarımızdan çıkarırız, Amerikan tahvillerini satarız, ticari ilişkileri keseriz ve bütünüyle Çin eksenine kayarız’ diyerek net bir diplomatik ambargo koyması gerekirdi. Ancak bunu yapmıyorlar; en azından kamuoyu önünde tamamen sessizler. Belki perde arkasında çok farklı pazarlıklar yürütülüyordur ancak sahnede mutlak bir basiretsizlik var” değerlendirmesinde bulundu.

Körfez sermayesinin ve diplomatik nüfuzunun Trump üzerinde kesin bir ağırlığının bulunmadığını, Donald Trump’ın Riyad veya Abu Dabi’den ziyade tamamen Tel Aviv’in güvenlik algısına göre hareket ettiğini belirten Profesör Gibbs, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun iki ay sonra yapılacak kritik genel seçimleri kazanmak için Trump’ın siyasi desteğine muhtaç olduğunu, buna karşın Trump’ın İsrail kamuoyundaki popülaritesinin Netanyahu’dan çok daha yüksek olduğunu kaydetti.

Gibbs, “Trump istese İsrail’in askeri adımlarını tamamen durdurabilecek diplomatik kaldıraca sahip ancak bu iradeyi göstermiyor” dedi.

ABD iç siyasetindeki ve yasama organındaki dengeleri de değerlendiren Prof. David N. Gibbs, Amerikan halkının askeri müdahalelere duyduğu tepkinin iç politikayı sarstığını belirtti.

Kongre bünyesinde askeri bütçelere ve denizaşırı operasyonlara karşı partiler üstü bir duruş sergileyen Cumhuriyetçi Milletvekili Thomas Massie’nin, Trump ve İsrail lobisinin ortak siyasi saldırısı altında olduğunu aktaran Prof. Gibbs, “Thomas Massie, Amerikan tarihindeki en yüksek bütçeli Kongre komisyonu kampanyalarından biriyle tasfiye edilmek isteniyor. Trump’ın iç politikadaki popülaritesi askeri başarısızlıklara ve akaryakıt fiyatlarındaki sert artışa rağmen şaşırtıcı bir direnç gösteriyor. Kamuoyu onay oranı yüzde 40 seviyesinde kalmayı başardı. Ancak ekonomik çöküşün henüz ilk aşamasındayız; benzin fiyatlarının ardından tedarik zincirlerinin kopmasıyla Trump’ın toplumsal desteği tamamen çökecek, sokak çatışmaları ve toplumsal ayaklanmalar başlayacaktır. Fransa’da Emmanuel Macron veya Birleşik Krallık’ta Keir Starmer gibi liderlerin halk desteğinin yüzde 20’lerin altına indiği bir küresel düzende, Trump’ın tarikat benzeri taraftar kitlesi şimdilik iç siyasi dengeleri elinde tutuyor” şeklinde konuştu.

“Amerikan imparatorluğu yapısal olarak çöküyor ve çok kutupluluk küresel güvenliği artıracak”

Mülakatın son bölümünde küresel sistemik dönüşüme ve makroekonomik verilere değinen Prof. David N. Gibbs, Amerikan imparatorluğunun küresel tasfiyesinin kaçınılmaz bir tarihsel süreç olduğunu ilan etti.

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerinin Çin Halk Cumhuriyeti’nin gayri safi yurtiçi hasıla büyüme oranlarında ve teknolojik altyapıda ABD’yi bütünüyle geride bıraktığını tescillediğini belirten Prof. Gibbs, Harvard Üniversitesi’nden Graham Allison’ın kuramsallaştırdığı “Thukydides Tuzağı” kavramına atıfta bulundu.

Yükselen bir gücün yerleşik hegemonu tehdit ettiği tarihsel kırılma dönemlerinin, antik Yunan’daki Peloponez Savaşı’ndan bu yana her zaman yüksek savaş riski barındırdığını kaydeden Prof. David N. Gibbs, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Trump’a yönelik diplomatik uyarılarında bu tarihsel tuzağa düşülmemesi gerektiğini açıkça ihtar ettiğini hatırlattı.

Prof. Gibbs, küresel güç kaymasını ve Amerikan devletinin yapısal çürümesini şu sözlerle özetledi:

“Bir Amerikan vatandaşı olarak söylüyorum, Amerikan küresel askeri gücünün ve hegemonyasının sona ermesini memnuniyetle karşılıyorum. Washington’ın küresel askeri müdahaleleri dünya halkları için bir felaket olduğu gibi, Amerikan halkının kendi yaşam standartlarını da bütünüyle çürüten, kaynakları tüketen ve iç siyaseti zehirleyen bir işlev gördü. ABD bugün altyapısı çökmüş, işlevini kaybetmiş bir ülkedir. New York’un metro sistemi eski ve çürümüş durumda, trenler çalışmıyor, caddeler gelişmiş dünyanın en kötü fiziki şartlarına sahip. New York John F. Kennedy Uluslararası Havalimanı’na indiğinizde, gelişmiş bir ülkeye değil, dünyanın en fakir coğrafyalarından birine geldiğinizi hissedersiniz. ABD, üretime ve kendi halkının refahına yatırım yapmak yerine milyarlarca doları denizaşırı askeri üslere ve silahlara harcadı. ‘Önce Amerika’ söylemi, parayı silahlara değil halkın refahına harcamak anlamına gelmelidir.”

Çok kutuplu yeni küresel mimarinin, savunma sanayii lobilerinin ve savaş yanlısı karar mercilerinin hareket alanını kısıtlayacağını, bunun da küresel güvenliği azaltmak bir yana artıracağını dile getiren Profesör David N. Gibbs, sözlerini şu tespitlerle tamamladı:

“Amerikan imparatorluğunun çöküşü, müttefiklerine net bir diplomatik sinyal gönderiyor: Washington’la ittifak kurmak sizi daha güvenli kılmaz, tam aksine topyekun imha riskinin ortasına atar. ABD, Körfez’deki müttefiklerini bile İran’ın füzelerine karşı korumaktan aciz olduğunu sahadaki basiretsizliğiyle kanıtlamıştır. Çin gibi yükselen güçlerin, doğaları gereği ABD gibi saldırgan, askeri yayılmacı ve sürekli küresel savaş üreten bir genetiğe sahip olmadığına inanıyorum. Çok kutupluluk, küresel askeri endüstriyel kompleksin gücünü kıracak ve devletleri kendi halklarının refahına odaklanmaya mecbur bırakacaktır. Amerikan askeri üstünlüğünün sona ermesi, dünya barışı ve küresel istikrar adına tarihsel bir dönüm noktası olacaktır.”

Dünya Basını

Global Times: Xi-Putin-Trump zirvesi uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı

Yayınlanma

Çin’in Global Times gazetesi, Xi-Putin-Trump zirvesini uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirdi. Gazeteye göre üç büyük gücün ilk kez aynı masada buluşması, aralarındaki rekabetin çatışmaya dönüşmesini önlemek ve küresel istikrarı güçlendirmek açısından tarihi bir adım. Global Times makalesinde zirvenin, Çin’in küresel diplomaside artan ağırlığını ve uluslararası düzenin şekillenmesinde üstlendiği rolü de ortaya koyduğu vurgulandı. Pekin’in, ABD ile Rusya’yı bir araya getirerek yalnızca kendi ulusal çıkarlarını gözeten değil, dünya barışı için sorumluluk üstlenen bir güç olduğunu gösterdiği ifade edildi. Nükleer risklerin azaltılması, enerji güvenliği ve BM reformu konularındaki mutabakat, üç ülkenin ciddi anlaşmazlıklara rağmen ortak hareket edebileceğine işaret ediyor. Gazetenin öne çıkardığı temel mesaj ise büyük güçler arasındaki rekabetin kaçınılmaz olsa da çatışma ve savaşın kaçınılmaz olmadığı.

***

Global Times, Zhao Yusha ve Sun Langchen

Xi, Çin, Rusya ve ABD devlet başkanlarının ilk kez yüz yüze bir araya gelmesinin çığır açıcı bir öneme sahip olduğunu vurguladı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, perşembe öğleden sonra Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump ile Çin-Rusya-ABD zirvesi düzenledi.

Zirvede varılan temel mutabakatları değerlendiren Xi, Çin-Rusya-ABD zirvesinin olumlu, yapıcı ve verimli geçtiğini söyledi. Üç ülkenin dünya barışının korunması konusunda ortak bir anlayışı paylaştığını belirten Xi, tüm tarafların büyük güçlüklerle kazanılan barışın kıymetinin bilinmesi gerektiğini vurguladığını ifade etti.

Zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”nde, Rusya ve ABD devlet başkanlarının bu tarihi üçlü zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin’e teşekkür ettikleri belirtildi. Bildiriye göre üç lider, mevcut uluslararası durum hakkında kapsamlı görüş alışverişinde bulundu ve stratejik istikrar ile uluslararası güvenliğin korunması konusunda taahhütte bulundu.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin üç daimi üyesinin liderlerini bir araya getiren tarihi zirve, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Uzmanlar, zirvenin yanlış anlamaları ve riskleri azaltmak amacıyla diyalog ve koordinasyonu güçlendirerek büyük güçler arasındaki ilişkilere yeni bir yön verdiğini ve dünyaya çok ihtiyaç duyduğu istikrar duygusunu kazandırdığını belirtti.

Tarihi zirve

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, büyük güçlerin birbirleriyle doğru ilişki kurmasının ve dünya barışını birlikte desteklemesinin yollarına ilişkin dört ilke ortaya koydu.

Xi, zirvede yaptığı konuşmada büyük güçlerin karşılıklı saygı, barış içinde bir arada yaşama, karşılıklı kazanca dayalı işbirliği, diyalog ve istişare ilkelerine bağlı kalması gerektiğini söyledi.

Çin lideri, ülkelerin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, kendi tercih ettikleri toplumsal sistemlere ve kalkınma yollarına, ayrıca temel çıkarlarına ve başlıca kaygılarına saygı göstermeleri gerektiğini belirtti.

Ülkelerin birbirlerinin iç işlerine müdahale etmemesi gerektiğini vurguladı.

Xi, tarafları ilgilendiren önemli ve hassas meselelerde önceden iletişim kurulmasının, olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşılmasının, ihtiyatlı davranılmasının ve özellikle birbirlerinin kırmızı çizgilerine meydan okunmamasının önemine dikkat çekti.

Çin Devlet Başkanı, Çin, Rusya ve ABD’nin ortak ve dost olması gerektiğini söyledi. Üç ülkenin kendi aralarında çatışma veya cepheleşme yoluna gitmemesi, barış içinde bir arada yaşama ilkesine bağlı kalması ve Thukydides Tuzağı’na düşmemek için çaba göstermesi gerektiğini vurguladı.

Çin lideri, İkinci Dünya Savaşı’nın başlıca galipleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin savaş sonrası uluslararası düzeni kararlılıkla koruması gerektiğini ifade etti.

Basında yer alan haberlere göre zirve yaklaşık bir buçuk saat sürdü.

Kremlin, Putin’in zirvenin düzenlendiği yerden ayrılırken Xi’ye veda ettiği anları gösteren bir video yayımladı. Putin, Xi’ye “Bunu organize ettiğiniz için teşekkür ederim” dedi.

AP’nin aktardığına göre Trump, üçlü görüşmeye ilişkin değerlendirmesinde, “Bu ziyaretin bize ABD, Rusya ve Çin liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü toplantıyı gerçekleştirme fırsatı vermesinden büyük memnuniyet duyuyorum” ifadelerini kullandı.

Trump, “Bu anlamda ve bence başka birçok açıdan gerçekten tarih yazıyoruz” diye ekledi.

Pekin Yabancı Diller Üniversitesi Bölgesel ve Küresel Yönetişim Akademisi profesörlerinden Cui Hongjian, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, büyük güçler arasındaki ilişkilere rekabet ve cepheleşmenin damga vurduğu bir dönemde düzenlenen tarihi üçlü zirvenin gerilimleri azaltmaya, koordinasyonu geliştirmeye ve ülkeler arasındaki ilişkilere daha fazla istikrar kazandırmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Cui, zirvenin üç ülkeyi ortak zemin bulmaya ve karşılıklı tavizler vermeye teşvik edebileceğini belirtti. Üç ülke arasında daha istikrarlı ilişkilerin kurulmasının, dünyanın karşı karşıya olduğu en acil sorunlardan bazılarının çözümü açısından hayati önem taşıyacağını savundu.

Cui, açıklamanın Çin’in büyük güçler arasında yeni bir ilişki modeli oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Tarih, belirli ülkelerin deneyimlerini yansıtır ancak bu deneyimler, büyük güçlerin birbirleriyle nasıl ilişki kurması gerektiğini zorunlu olarak belirlemez” dedi.

Çin Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Yang Xiyu ise Global Times’a yaptığı açıklamada, üçlü zirvenin Çin’in büyük güçler arasındaki ilişkilerin yönetiminde giderek artan rolünü ortaya koyduğunu söyledi.

Yang, Pekin’in yıl boyunca hem Moskova hem de Washington ile yakın diplomatik temaslarını sürdürerek tarihi görüşmenin zeminini hazırladığını belirtti.

Yang’a göre Çin, yalnızca uluslararası düzenin şekillenmesinde etkin bir rol oynamakla kalmıyor, aynı zamanda birbiriyle rekabet eden stratejik çıkarlara sahip büyük güçler arasında diyalog fırsatları yaratarak köklü anlaşmazlıkları bulunan ülkeleri müzakere masasında buluşturuyor.

Yang, bu çabaların Pekin’in küresel meselelerdeki etkisini güçlendirebileceğini, aynı zamanda Çin’in kendi ulusal çıkarlarının ötesine geçerek uluslararası barış ve istikrar konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazır olduğunu gösterebileceğini ifade etti.

Dünya barışının istikrar sağlayıcısı

Zirvenin ardından üç ülke, “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”ni yayımladı.

Bildiride, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin, BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği korumaya yönelik temel misyonuna daha uygun hareket edebilmesi amacıyla örgütte reform yapılması konusunda taahhütte bulunduğu belirtildi.

Üç ülke, tüm devletlerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planlıyor. Bildiride, istikrarlı enerji akışlarının önemi de yeniden teyit edildi.

Bildiride ayrıca üç devlet başkanının, devletlerin rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin son derece önemli olduğunu kabul ettiği belirtildi. Liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Bildiride, üç devlet başkanının “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yeniden teyit ettiği de ifade edildi.

Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecek.

Çin Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Doğu Avrupa ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsünden araştırmacı Li Yonghui, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, bildirinin enerji güvenliği ve nükleer silahların kontrolü gibi dünyanın karşı karşıya bulunduğu en acil sorunlardan bazılarını ele aldığını söyledi.

Li, bu alanların üç ülkenin ortak çıkarlara sahip olduğu ancak aynı zamanda önemli görüş ayrılıkları yaşadığı konular arasında bulunduğunu belirtti.

Li’ye göre bildiri, büyük güçler arasındaki rekabet ve anlaşmazlıkların kaçınılmaz olmasına rağmen bunların uluslararası düzeni zayıflatmaması, hele hele dünyayı savaşa sürüklememesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Li, “Barışın korunması, ulusal egemenliğe saygı gösterilmesi, ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve küresel güvenlik konusunda ortak sorumluluk üstlenilmesi, uluslararası ilişkilere yön veren temel ilkeler olmalıdır” dedi.

Uzun vadeli etkiler

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, zirvede yaptığı konuşmada, insanlığın üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanan nükleer silahların zaman içinde tamamen yasaklanması ve bütünüyle ortadan kaldırılması gerektiğini, böylece nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya oluşturulabileceğini söyledi.

Cui Hongjian, dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden çatışmaların, nükleer güvenlik mekanizmalarının zayıflamasından kaynaklanan risklere ilişkin endişeleri yeniden artırdığına dikkat çekerek nükleer silahların kontrolünün üçlü zirvenin temel gündem maddelerinden biri olduğunu belirtti.

Cui, bu koşullar altında Çin’in ABD ve Rusya’yı silahların kontrolüne yönelik çabalarını güçlendirmeye teşvik etmeye çalıştığını söyledi.

Üçlü görüşme diğer ülkelerde de yankı uyandırdı.

Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, zirveden yapıcı sonuçlar çıkmasını umduğunu ifade etti.

Endonezya haber ajansı Antara’nın aktardığına göre Prabowo, “Bu vesileyle, APEC Zirvesi kapsamında dünyanın üç büyük gücünün liderleri arasında gerçekleşen tarihi görüşmeye duyduğumuz takdiri ve bu görüşmeden beklentilerimizi de ifade etmek istiyorum” dedi.

Yang Xiyu ise üç büyük gücün diyalogu güçlendirmek, yanlış anlamaları önlemek ve görüş ayrılıklarını yönetmek amacıyla bir araya gelmesinin yalnızca küresel barış ve istikrara katkı sağlamakla kalmayacağını, aynı zamanda diğer ülkeleri de uluslararası alanda daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik edebileceğini belirtti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Senatör Sanders’tan yapay zeka uyarısı: “Tamamen yasaklanmalı”

Yayınlanma

ABD Senatörü Bernie Sanders, konuk olduğu programda gelir eşitsizliği, sağlık sistemi ve yapay zeka tehlikesine dair değerlendirmeler yaptı. Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi ve “Herkes için Sağlık Sigortası” çağrısı yapan Sanders, süper zeka geliştirilmesinin ise tamamen yasaklanması gerektiğini belirtti.

ABD Kongre tarihinin en uzun süre görev yapan bağımsız üyesi ve iki kez başkan adayı olan Vermont Senatörü Bernie Sanders, Steven Bartlett’ın “A Dairy of a CEO” adlı YouTube kanalına konuk olarak ülke siyasetinden ekonomiye, yapay zeka tehlikesinden dış politikaya kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulundu.

Geride kalan ara seçimlerin Amerikan tarihindeki en önemli seçim olabileceğini belirten Sanders, bu seçimin sağlık, eğitim ya da ekonomi üzerine bir tartışma olmadığını, doğrudan ABD’nin demokrasi olarak kalıp kalmayacağına dair bir karar niteliği taşıdığını söyledi.

Sanders, “Bu seçim, ABD’nin bir demokrasi olarak kalıp kalmayacağına ya da demokrasiye inanmayan, patolojik bir yalancı olan, yozlaşmış bir yönetim yürüten, dünyanın kendi etrafında döndüğünü sanan inanılmaz bir narsiste, kendisi için daha fazla güç isteyen otoriter bir başkana boyun eğip eğmeyeceğimize dair bir seçimdi” ifadelerini kullandı.

“Mesele çalışan ailelerin yanında durup durmayacağımız”

Demokrat Parti içinde önemli bir bölünme yaşandığını dile getiren Sanders, parti yönetiminin büyük kısmının yalnızca yüzeysel değişikliklerle yetinmek istediğini aktardı.

Partideki bazı kesimlerin Donald Trump’ı eleştirmekle yetindiğini ancak büyük sermaye çıkarlarına karşı durmaya ve çalışan aileler için gereken adımları atmaya hazır olmadığını kaydeden Sanders, “Dünya tarihinin en zengin ülkesiyiz ancak halkımızın yüzde 60’ı maaştan maaşa yaşıyor” diye konuştu.

ABD’deki çocuk yoksulluğu oranının çok yüksek olduğuna ve yaşlıların yüzde 20’sinin yılda 15 bin dolar veya daha az bir gelirle geçinmeye çalıştığına dikkat çeken Sanders, mevcut gidişat değişmezse genç neslin ebeveynlerinden daha düşük bir yaşam standardına sahip olacağı uyarısını yaptı.

Sanders, “Trump’ı sonsuza kadar soruşturabiliriz, bunda sorun yok ama nihayetinde çalışan ailelerin yanında durup hayatlarını iyileştirecek gerçek bir değişim yapacak mıyız, mesele bu” dedi.

“İki partide de parası olanlar süreci kontrol ediyor”

Hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyetçi Parti içindeki aday belirleme ve yasa yapma süreçlerinin halkın iradesinden uzaklaştığını anlatan Sanders, ABD Yüksek Mahkemesi’nin “Citizens United” kararı sonrası kampanya finansman sisteminin tamamen sermayenin kontrolüne girdiğini vurguladı.

Mevcut sistemin yasal ancak yozlaşmış olduğunu ifade eden Sanders, “Bana gelip ‘Bernie, kampanyana siyasi eylem komitesi üzerinden 100 milyon dolar bağışlayacağım’ derseniz bu tamamen yasal ama ‘Sana 5 dolar vereceğim, şu yönde oy kullan’ derseniz bu yasa dışı ve yolsuzluk” sözleriyle sistemdeki çelişkiye işaret etti.

Elon Musk’ın Cumhuriyetçi kampanyalara 400 milyon dolardan fazla para aktarabilmesini örnek gösteren Sanders, “Her iki partide de parası olanların ne olup bittiğini kontrol ettiği bir durumumuz var” değerlendirmesini yaptı.

Cumhuriyetçi Parti’nin geçmişte büyük sermaye, bankacılar ve şirket yöneticilerinin hakim olduğu merkez sağ bir parti olduğunu hatırlatan Sanders, Trump’ın partiyi ele geçirerek lider kültüne dayalı, ırkçı, bölücü ve beyaz milliyetçi bir aşırı sağ harekete dönüştürdüğünü söyledi.

“Siyasi devrim tam da gözlerimizin önünde gerçekleşiyor”

Siyaseti tepeden inme bir yapıdan çıkarıp tabana yaymak için mücadele ettiğini belirten Sanders, sıradan insanların ve işçi sınıfından gelen aktivistlerin kongre yarışlarını kazanmaya başladığını aktardı.

New York ve ülke genelindeki diğer seçimlerde taban hareketlerinin başarılar elde ettiğini kaydeden Sanders, “Bu enerjiyi ve Amerikan halkının iradesini, bu ülkenin işçi sınıfının hayatını iyileştirecek somut yasalara dönüştürmek bizim görevimiz” ifadelerini kullandı.

Trump’ın Michigan’da tıp doktoru olan Abdul El-Sayed’i terörist ve cihatçı olarak nitelendirmesini iğrenç bulduğunu dile getiren Sanders, Trump’ın zihinsel olarak dengesiz olduğunu ve her yere kendi adını vermek isteyen bir narsist gibi davrandığını söyledi.

İnsanların geçim sıkıntısı ve gelecek kaygısı yaşadığı dönemlerde öfkenin yanlış hedeflere yönlendirildiğini belirten Sanders, “İki yol var: Ya çalışanlar zorlanırken çok zenginlerin daha da zenginleşmesini demokratik ve akılcı biçimde tartışacağız ya da suçu belgesiz göçmenlere atıp onlardan nefret edeceğiz” diye konuştu.

“Sağlık sistemimiz sigorta ve ilaç şirketlerini zengin ediyor”

ABD’deki mevcut sağlık sisteminin tamamen çökmüş durumda olduğunu vurgulayan Sanders, kişi başına diğer tüm ülkelerden iki kat fazla harcama yapmalarına rağmen 90 milyon kişinin sigortasız veya yetersiz sigortalı olduğunu açıkladı.

Her yıl 60 bin kişinin doktora gidemediği için hayatını kaybettiğini ve yarım milyon insanın tıbbi faturalar yüzünden iflas ettiğini aktaran Sanders, “Kanserle mücadele ederken bir de ailenizin finansal olarak mahvolup olmayacağını düşünmek zorunda kaldığınızı hayal edebiliyor musunuz?” sözleriyle tepki gösterdi.

İlaç şirketlerinin Washington’da 535 Kongre üyesi için 1500’den fazla lobici çalıştırdığını belirten Sanders, şirketlerin kendi çıkarlarına uygun yasa maddelerini bizzat kaleme alıp milletvekillerine sunduğunu söyledi.

Çözüm olarak Kanada modeline benzeyen “Herkes için Sağlık Sigortası” sistemini öneren Sanders, dört yıllık bir geçiş süreciyle ilk yıl yaş sınırını 65’ten 55’e düşürüp tüm çocukları kapsama alacaklarını, diş, işitme ve görme hizmetlerini ekleyeceklerini, sonraki yıllarda ise yaş sınırını kademeli olarak 45’e ve 35’e indirip herkesi sisteme dahil edeceklerini anlattı.

“Sistemin hileli olduğunu Amerikan halkı biliyor”

Sunucu Steven Bartlett’ın, milyarder yatırımcı Chamath Palihapitiya’nın ekonominin çöktüğüne dair açıklamalarını hatırlatması üzerine Sanders, mevcut düzenin yalnızca varlık sahiplerine yaradığını teyit etti.

Rand Şirketi’nin tahminlerine göre son 50 yılda alt yüzde 90’dan üst yüzde 1’e 80 milyonluk bir servet transferi yaşandığını aktaran Sanders, bugün ABD’de Rockefeller dönemindeki “Yaldızlı Çağ”dan bile daha büyük bir gelir ve servet eşitsizliği yaşandığını söyledi.

Kendi çocukluğunda babasının boya satıcılığı yaparak tek maaşla iki çocuk büyütüp tüm faturaları ödeyebildiğini hatırlatan Sanders, “Bugün bunca teknolojiye ve bilgisayara rağmen bir işçi sınıfı ailesi geçinmek için iki kişinin çalışmasına muhtaç, nerede kaldı ilerleme?” sorusunu yöneltti.

“Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi getirmeliyiz”

Gelir adaletsizliğini gidermek için milyarderlere yönelik yıllık yüzde 5 oranında bir servet vergisi yasa tasarısı sunduğunu açıklayan Sanders, bu düzenlemenin yalnızca yaklaşık 2 bin kişiyi kapsayacağını ve yılda 400 milyar dolar, 10 yılda ise 4 trilyon dolar gelir sağlayacağını belirtti.

Bu kaynakla çocuk yoksulluğunu tamamen ortadan kaldırabileceklerini ifade eden Sanders, “Evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı sağlayabilir, 150 bin doların altında kazanan her çalışana ilk yıl 3 bin dolar destek verebilir, devlet üniversitelerini ücretsiz yapabilir ve 7 milyon düşük gelirli konut inşa edebiliriz” dedi.

Milyarderlerin hisse senetlerini satmak yerine bunları teminat göstererek vergisiz kredi çektiğini ve bu sayede bir kamyon şoföründen ya da hemşireden daha düşük oranda vergi ödediğini kaydeden Sanders, Kaliforniya’daki tek seferlik servet vergisi girişimine karşı milyarderlerin 300 milyon dolardan fazla harcama yaptığını ve eyaleti terk etmekle tehdit ettiğini söyledi.

Asgari ücretin federal düzeyde saatlik 7,25 dolarda kaldığını hatırlatan Sanders, bu rakamın en az 20 dolara çıkarılması gerektiğini, ayrıca yıllık 1 trilyon doları aşan askeri harcamaların azaltılıp İran’daki savaş ile İsrail’e yapılan askeri yardımların durdurularak bu kaynağın çalışan ailelerin sosyal ihtiyaçlarına aktarılmasını istedi.

“Yapay zeka insanlık tarihinin en dönüştürücü teknolojisi”

Yapay zeka ve robotik teknolojilerinin Sanayi Devrimi’ni bile yavaş gösterecek kadar büyük bir dönüşüm yarattığını söyleyen Sanders, Kongre’deki ilgili komitelerin bu konuda hiçbir adım atmamasını eleştirdi.

Jeff Bezos’un fabrikaları otomatikleştirmek için 100 milyar dolarlık bir fon kurduğunu, Teksas yollarında şoförsüz tırların dolaştığını ve ulaşım sektöründeki 67 milyon işin tehlikede olduğunu belirten Sanders, üniversite mezunları için giriş seviyesi işlerin de ciddi tehdit altında olduğunu aktardı.

Bu teknolojinin sıradan insanların talebiyle değil, Musk, Bezos, Ellison ve Walton gibi dünyanın en zengin kişileri tarafından daha fazla güç ve servet elde etmek amacıyla dayatıldığını vurgulayan Sanders, yapay zekanın yalnızca ekonomik değil, mahremiyet ve insan ilişkileri açısından da büyük riskler taşıdığını dile getirdi.

Gençlerin sohbet botlarıyla arkadaşlık kurup telefonla konuşmaktan çekinir hale geldiğini anlatan Sanders, savaşların da artık bir düğmeye basılarak yürütüldüğünü ve liderlerin askerlerin ceset torbalarıyla dönmesi endişesini taşımadığı bir dünyaya gidildiğini söyledi.

“Süper zekanın geliştirilmesi tamamen yasaklanmalı”

Yapay zeka öncülerinden Geoffrey Hinton’ın, yapay zekanın insanlardan daha zeki hale gelip kontrolden çıkabileceğine dair uyarılarını hatırlatan Sanders, insanlıktan daha zeki bir teknolojinin geliştirilmesinin kesinlikle yasaklanması gerektiğini belirtti.

Gelişmiş yapay zeka çalışmalarının, insanlığı ve çalışanları koruyacak yeterli güvenlik önlemleri oluşturulana kadar durdurulması gerektiğini ifade eden Sanders, Çin ile bu konuda Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov’un nükleer silahsızlanma anlaşmasına benzer küresel bir mutabakat sağlanabileceğini kaydetti.

Büyük yapay zeka şirketlerinin yüzde 50’sinin kamuya ait olması gerektiğini de dile getiren Sanders, “Musk, Bezos veya Altman’ın on milyonlarca insanın hayatını etkileyecek kararları tek başına almasını istemiyorum, yönetim kurullarının yarısında halkı temsil eden kişiler bulunursa süreç yavaşlar ve hesap verebilirlik sağlanır” dedi.

“Ana akım medya zenginlerin kontrolünde”

2028 başkanlık seçimleri için şimdiden aday ismi tartışmanın yanlış olduğunu söyleyen Sanders, medyanın seçimleri bir güzellik yarışmasına çevirdiğini ve asıl odaklanılması gereken konunun sağlık ve yapay zeka gibi temel meseleler olduğunu belirtti.

Kendi başkanlık adaylığı dönemlerinde valilerden ve belediye başkanlarından neredeyse hiç destek görmediğini, yalnızca bir senatörün kendisini desteklediğini hatırlatan Sanders, kurumsal medyanın da zenginlerin elinde olduğu için gelir eşitsizliği ve sağlık sistemi gibi konuları gündeme getirmediğini söyledi.

İnternet ve bağımsız yayınların bu tekeli kırdığını ifade eden Sanders, dünyadaki en başarılı ekonomik modelin yoksulluğu azaltan, ücretsiz eğitim ve sağlık sunan İskandinav ülkeleri olduğunu dile getirdi.

“Babasının ailesini Hitler yok etti”

Siyasi görüşlerinin iki temel kaynağa dayandığını anlatan Sanders, bunlardan ilkinin Yahudi kimliği ve babasının Polonya’daki ailesinin Adolf Hitler tarafından yok edilmesi, diğerinin ise işçi sınıfı bir ailede parasızlığın yarattığı stresi görerek büyümesi olduğunu söyledi.

Annesi Dorothy’nin geçirdiği kalp rahatsızlığı nedeniyle 46 yaşında hayatını kaybettiğini, babası Eli’nin ise birkaç yıl sonra vefat ettiğini belirten Sanders, annesinin o dönemde ücretsiz ama kaliteli bir sağlık hizmeti alabildiğini ve bunun tüm Amerikalılar için bir insan hakkı olması gerektiğine inandığını aktardı.

İsrail’in Gazze’de Filistin halkına yaptıklarının korkunç olduğunu dile getiren Sanders, Rosa Luxemburg’un “Ya sosyalizm ya barbarlık” sözünü hatırlatarak insanlığın en iyi yanlarını ortaya çıkarmak için mücadele ettiklerini vurguladı.

“İran savaşı bir yalana dayanıyor”

Dış politikada Vietnam, Irak ve İran savaşlarının tamamının yalanlara dayandığını söyleyen Sanders, İran hükümetinin ABD’ye saldırmaya hazırlandığı iddiasının gerçek dışı olduğunu belirtti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun 40 yıldır ABD’yi İran’la savaşa sokmaya çalıştığını ifade eden Sanders, “İran otoriter bir toplum ve terör eylemleri gerçekleştirdi ancak benim görüşüme göre bu savaşın temel nedeni, İsrail’in İran’ı istikrarsızlaştırmak için bu savaşı Trump’a dayatmasıdır” diye konuştu.

2028 yılında yeniden başkan adayı olup olmayacağına ilişkin soruya “Muhtemelen hayır” yanıtını veren Sanders, 87 yaşında göreve başlayıp 91 yaşında ilk dönemini tamamlamanın insanlara ilham vermeyeceğini söyledi.

Kendisi gibi çalışan sınıfın yanında duracak ve oligarklara karşı çıkacak cesur adayları destekleyeceğini belirten Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, Ro Khanna, Abdul El-Sayed, Peggy Flanagan, Troy Jackson, Greg Casar ve Pramila Jayapal gibi isimlerin önemli işler başardığını kaydetti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

SCMP: Tarihi Xi-Putin-Trump üçlü zirvesi dünya barışı yolunda olumlu bir adım

Yayınlanma

Üçlü görüşmenin ardından yayımlanan ve nükleer risklerin azaltılması için çalışma taahhüdünü içeren ortak bildiri, üç büyük güç arasındaki diyaloğun önemini ortaya koyuyor.

South China Morning Post, Editoryal Değerlendirmesi

Çin, ABD ve Rusya liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, toplantının “öncü niteliğine” dikkat çekti. ABD Başkanı Donald Trump, zirvenin tarihe geçtiğini söylerken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç gücün dünya barışını koruma konusunda ortak sorumluluk taşıdığını vurguladı.

Üçlü zirve, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı kapsamında düzenlenen ve iki gün süren ikili liderler görüşmelerinin ardından gerçekleştirildi. Diyalog ve müzakere, ülkeler arasında barışçıl ilişkilerin sürdürülmesi açısından kritik öneme sahip olduğundan, zirve kapsamında yapılan bu görüşmeler dünya barışının, uyumun, güvenliğin, istikrarın ve refahın korunmasında önemli rol oynuyor.

Xi, perşembe günü Putin ve Trump ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi. Çin, Rusya ve ABD’nin birbirinden farklı üç ülke olduğunu vurgulayan Xi, bu ülkelerin birbirlerini değiştiremeyeceklerini, dolayısıyla doğru yaklaşımın karşılıklı saygıyı korumak ve farklılıklara rağmen ortak zemin aramak olduğunu belirtti. Xi ayrıca üç ülkenin küresel enerji piyasasının güvenliğini ve istikrarını korumak için birlikte çalışması gerektiğini ifade etti.

Üç lider, zirvenin ardından yayımladıkları ortak bildiride, “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesi üzerinde uzlaştı. Ortak açıklamada, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda görüşmeler gerçekleştireceği belirtildi. Trump, üç ülkenin dünyadaki nükleer silahların sayısının nasıl azaltılabileceğini tartışmak için “benzersiz bir konumda” bulunduğunu söyledi. Böylece dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında silahsızlanma çabalarının yeniden canlandırılması yönünde bir adım atılmış oldu.

Çin devlet haber ajansı Xinhua tarafından yayımlanan ortak bildiriye göre Xi, Putin ve Trump, Birleşmiş Milletler reformunu ilerletme konusunda da taahhütte bulundu. BM Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan ülkelerin liderleri, örgütün “küresel sorunlara yanıt vermede daha etkili hale gelmesi” ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel misyonunu yerine getirmesi için çalışacaklarını açıkladı.

APEC üyesi 21 ekonominin katıldığı genel oturuma başkanlık eden Xi, küresel ekonomik büyümenin yavaşladığı bir dönemde bölgesel ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesi, ticaretin daha serbest hale getirilmesi ve yeni büyüme kaynaklarının geliştirilmesi çağrısında bulundu. Xi, kapanış konuşmasında, “Ekonomik küreselleşme gerilemeler yaşayabilir ancak Asya-Pasifik işbirliği geriye gitmemelidir” dedi.

APEC yalnızca üç büyük güç arasındaki ilişkilerden ibaret değil

APEC’in önemi yalnızca liderler zirveleriyle sınırlı değil. Nitekim üç ülke uluslararası siyasette ne kadar büyük bir ağırlığa sahip olursa olsun, bu yılki APEC toplantısının yalnızca Çin-ABD-Rusya ilişkilerinden ibaret olmadığını vurgulamak gerekiyor. Toplantı, bunun yerine ev sahibi Çin’in ve APEC forumunun, üye ekonomilere aralarındaki farklılıklardan ve ekonomik büyüklüklerinden bağımsız olarak görüşlerini ifade edebilecekleri bir platform sunabildiğini gösteriyor.

Bu görüşler bölgenin yararına olduğu sürece, üye ekonomilerin APEC toplantılarına katılımı diyaloğun sürdürülmesine katkı sağlıyor. Shenzhen’de gerçekleştirilen çok sayıda ikili görüşme, liderler arasında yüz yüze ve açık sözlü fikir alışverişlerinin önünü açtı. APEC üyesi bir ekonominin lideri olarak Hong Kong Baş Yöneticisi John Lee Ka-chiu da Shenzhen’de çeşitli liderlerle görüş alışverişinde bulunan isimler arasındaydı.

Shenzhen’deki APEC etkinlikleri ve bunlarla bağlantılı toplantılar, Çin’in küresel meselelerde artan etkisini ve özellikle ABD kaynaklı tek taraflı politikaların yükselişe geçtiği bir dönemde, ülkenin Birleşmiş Milletler kurallarına dayanan İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin korunmasında nasıl önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor.

Bu bağlamda Xi’nin APEC’e 20 milyon dolar finansman sağlanacağını açıklaması önem taşıyor. Xi’nin de belirttiği gibi, Shenzhen’deki APEC toplantıları dünya barışına katkıda bulunuyor.

Üç büyük gücün liderleri arasında üst düzey diyalog kanallarının kurulabilmesi ve sürdürülebilmesi başlı başına önem taşıyor.

Xi-Trump görüşmesinde stratejik istikrar vurgusu

Bununla birlikte, tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirve, Xi ile Trump arasında bu yıl üçüncü kez yüz yüze gerçekleştirilen ikili görüşmenin önemini gölgede bırakmadı.

Trump ile görüşmesinin ardından Xi, Çin ile ABD arasında yapıcı bir stratejik istikrar tesis etmenin daha önce benzeri görülmemiş bir girişim olduğunu belirtti. Xi, iki tarafa da ikili ilişkilerde yakalanan olumlu ivmeyi sürdürme çağrısında bulundu.

Üç liderin gelecek ay Miami’de düzenlenecek G20 Zirvesi’nde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.

Diyaloğun karşılıklı yarar sağlayan ve her iki tarafın da kazançlı çıktığı sonuçlar üretmeye devam etmesini umalım. Hemen çözülemeyen anlaşmazlıklar ise dünya barışı adına yapıcı bir şekilde yönetilmelidir.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English