Rusya Maliye Bakanlığı, bütçe açığının finansmanında kullandığı federal borç tahvili ihalelerini piyasadaki çöküş gerekçesiyle belirsiz bir süre için durdurduğunu açıkladı. Geleneksel olarak çarşamba günleri düzenlenen devlet tahvili ihraçları, piyasa durumunun istikrara kavuşmasına yardımcı olmak amacıyla askıya alındı.

Rusya Maliye Bakanlığı, bütçe açığını finanse etmek amacıyla kullandığı federal borç tahvili (OFZ) ihalelerini piyasadaki çöküş nedeniyle belirsiz bir süre için durdurma kararı aldı.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, geleneksel olarak çarşamba günleri gerçekleştirilen devlet tahvili ihraçlarının, “piyasa durumunun istikrara kavuşmasına yardımcı olmak amacıyla” sonlandırıldığı bildirildi.

Federal borç tahvili fiyatları haziran ayının ortasından bu yana hızla düşüş gösteriyor. RGBI endeksi 119 puan seviyesinden yılın en düşük seviyesi olan yaklaşık 110 puan seviyelerine gerilerken vadesi 10 yılı aşan uzun vadeli tahvillerin getirileri yıllık yüzde 16,5’in üzerine çıktı.

Bu süreçte gerçekleştirilen son dört ihale başarısızlıkla sonuçlandı. Maliye Bakanlığı 24 Haziran’daki ihraç işlemini iptal etti.

1 Temmuz’da tahvil satışı yapmayı deneyen bakanlık, talep edilen 110 milyar rublelik tutarın yalnızca yüzde 10’una karşılık gelen 10,3 milyar rublelik kısmı elden çıkarabildi.

8 Temmuz’daki ihaleyi yeniden iptal eden bakanlık, 15 Temmuz’daki ihraç girişimini ise kabul edilebilir fiyat seviyelerinde teklif gelmemesi nedeniyle geçersiz saydı.

Vektor Kapital analistlerinin verilerine göre Maliye Bakanlığı, haziran sonu itibarıyla 5,7 trilyon rubleye ulaşan bütçe açığını kapatabilmek için üçüncü çeyrekte borçlanma piyasasından 1,5 trilyon ruble kaynak sağlamayı hedefliyordu.

Ancak kurum şimdiye kadar net fiyatlarla yalnızca 8,8 milyar ruble borçlanabildi. İhalelerin ne zaman yeniden başlayacağına yönelik bilgi vermeyen Maliye Bakanlığı, sürecin tekrar başlamasına ilişkin kararın ayrıca duyurulacağını belirtti.

Rikom-Trast yatırım şirketinin kurumsal finansman direktörü Nikolay Leonenkov, Rus devlet tahvillerindeki çöküşün arkasındaki temel etkenin yükselen enflasyon ve Merkez Bankasının politika faizi indirimlerine ara vereceğine yönelik beklentiler olduğunu ifade etti.

RSHB Upravlenie Aktivami şirketinin kredi analizi ve makroekonomi bölüm başkanı Pavel Paevskiy ise piyasanın, federal bütçe açığının daha da genişlemesinden ve bu durumun piyasaya yeni federal borç tahvili arzı getirmesinden endişe duyduğunu aktardı.

Bloomberg’in verilerine göre Maliye Bakanlığı, planlananı 4-5 trilyon ruble aşacak olan askeri harcamaları karşılamak amacıyla bu yıl 2 ila 3 trilyon ruble düzeyinde ek borçlanmaya gitmeyi planlıyor.

Ajansın kaynakları, hükümetin kalan bütçe ihtiyacını sivil harcama kalemlerinde kesinti yaparak bulmaya çalışacağını belirtiyor.

Avrupa Politika Analiz Merkezi (CEPA) kıdemli uzmanı Aleksandr Kolyandr, Maliye Bakanlığının mevcut piyasa faizleriyle borçlanmak istemediğini, çünkü bu oranların “yüksek maliyetli” olduğunu kaydetti.

Kolyandr, bankaların devlete borç vermeye razı olduğu faiz oranını gösteren tahvil getirilerinin on yıllık borçlanmada yüzde 16 seviyesine yükseldiğini, bunun yüksek bir oran olduğunu ve Maliye Bakanlığının bu faiz seviyesinden borçlanmaya istekli görünmediğini vurguladı.

Rusya’da Wildberries lojistik merkezlerine düzenlenen İHA saldırılarında 7 çalışan hayatını kaybetti, 40’tan fazla kişi yaralandı. Sektör uzmanları, 350 bin metrekarelik alanın kaybıyla toplam zararın 50 milyar rubleye ulaşabileceğini tahmin ediyor. Rusya Soruşturma Komitesinin terör soruşturması başlattığı olay sonrası şirket, hukuki muafiyete rağmen satıcılara destek sağlayacağını açıkladı.

Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine ait insansız hava araçlarının 18 Temmuz gecesi Rusya’nın birkaç bölgesine düzenlediği saldırılarda, ünlü e-ticaret platformu Wildberries’in lojistik merkezleri hedef alındı.

Moskova bölgesindeki Elektrostal ile Tambov bölgesindeki Kotovsk şehirlerinde yer alan depolarda ağır hasar meydana geldi. Kotovsk’taki tesiste 7 şirket çalışanı yaşamını yitirirken, 40’ı aşkın kişi yaralandı.

Rusya Federal Soruşturma Komitesi, yaşanan can kayıpları ve yıkımın ardından Rusya Ceza Kanunu’nun 205. maddesinde yer alan terör eylemi kapsamında cezai soruşturma başlattı.

Wildberries, her iki tesiste de çalışanların hızlıca tahliye edildiğini bildirdi. Kotovsk’taki depoda saldırı sonrası çıkan yangın kontrol altına alınarak açık alevler söndürüldü; Elektrostal’de ise itfaiye ekipleri ve acil durum servislerinin çalışmaları sürüyor.

Wildberries kurucusu Tatiana Kim, kişisel Telegram kanalında yaptığı paylaşımda yaşananları “dehşet verici bir gece” olarak nitelendirdi ve ölenlerin ailelerine taziyelerini iletti.

Şirket ayrıca Kotovsk ve Elektrostal depolarında görev yapan çalışanların ve yüklenicilerin yakınları için acil yardım hattı kurdu.

Şirket yetkilileri, tahliye esnasında bazı çalışanların iletişim imkanından yoksun kaldığını, bu nedenle yakınlarının destek ekibine internet sitesindeki sohbet paneli üzerinden ulaşabileceğini açıkladı.

Yapılan açıklamada, acil durum servisleriyle sürekli iletişim halinde kalındığı, çalışanlara ve ailelerine gerekli her türlü yardımın sağlandığı belirtildi.

Toplam hasar 50 milyar rubleye ulaşabilir

Vedomosti gazetesi için özel olarak hesaplama yapan iki gayrimenkul danışmanı, saldırılar sonucunda Wildberries’in yaklaşık 350 bin metrekarelik lojistik alanını kaybettiğini belirtiyor. Bu miktar, şirketin ülke genelindeki toplam depo kapasitesinin yaklaşık yüzde 7’sine denk düşüyor.

Sektör danışmanları, lojistik parkların kendi değerinin 20 milyar rubleyi aştığını, içindeki ekipmanlar ve ürün stokları da dahil edildiğinde toplam kaybın 50 milyar rubleye kadar çıkabileceğini öngörüyor.

Altyapının eski haline getirilmesinin ise bir ila iki yıl süreceği ifade ediliyor. Görüşlerine başvurulan Rusya’nın en büyük emlak brokerlerinin tamamı resmi açıklama yapmaktan kaçınırken, Wildberries temsilcisi ise olası zarar tahminlerine ilişkin yorum yapmayı reddetti.

“Vançugov ve Ortakları” şirketinin yönetici ortağı Aleksey Vançugov ile NF Group ortağı Konstantin Fomiçenko, kesin hasar boyutunun ancak teknik incelemelerin ardından netleşeceğini belirtiyor.

Aleksey Vançugov, tesisin İHA enkazı düşmesi gibi riskleri de kapsayacak şekilde sigortalanmış olması durumunda zararın bir kısmının tazmin edilebileceğini kaydediyor.

Uzmana göre en ciddi kayıp, depo binasındaki hasardan ziyade lojistik süreçlerin kesintiye uğramasından kaynaklanacak.

Şirketin kalan stokları diğer dağıtım merkezlerine taşıması muhtemelen iki ila dört hafta alacak. Bu süreç hizmet verimliliğini düşürebilir ve siparişlerin alıcılara teslimatında gecikmelere yol açabilir.

Vançugov, bu arka planda Wildberries’in lojistik giderlerinin önümüzdeki bir ay içinde en az iki katına çıkabileceğini tahmin ediyor.

Büyük pazaryerlerinin lojistik altyapısının bir dağıtım ağı prensibine göre kurulduğunu belirten Konstantin Fomiçenko ise bu sayede belirli merkezler geçici olarak devre dışı kalsa bile şirketin ürün akışını diğer tesislere hızla kaydırabileceğini vurguluyor.

Fomiçenko, bazı bölgelerde güzergah değişiklikleri gerekse de bu modelin teslimat sürelerindeki etkiyi asgari düzeyde tutmaya imkan tanıdığını ifade ediyor.

Satıcılara ait ürünlerin tazminat konusunun sadece pazaryeri sözleşmesiyle değil, Rusya Federasyonu Medeni Kanunu’nun 901. maddesi hükümleri başta olmak üzere yürürlükteki mevzuatla da düzenlendiğini sözlerine ekleyen uzman, bu tür risklerin her büyük lojistik operatörü için geçerli olduğunu, kritik faktörün ise ağın olağan işleyişine ne kadar hızlı döneceği olduğunu belirtiyor.

Satıcılara yönelik yeni sevkiyat düzeni

Saldırının ardından Wildberries her iki tesisteki operasyonları askıya alarak buradaki ürünleri hasar tespit çalışmaları tamamlanana dek satıştan kaldırdı.

Şirket, satıcılar için çalışma şemasını revize etti. Kotovsk için planlanan teslimatların ceza uygulanmaksızın Ryazan ve Voronej’e; Elektrostal teslimatlarının ise ürün grubuna göre Ryazan, Vladimir, Tula ve Tver’e yönlendirilmesine izin verildi.

Hasar gören depolara daha önce tanımlanmış tüm sevkiyatların cezai yaptırım olmadan iptal edilebileceği aktarıldı. Bununla birlikte şirket, teslimatların başka lojistik merkezlerine yönlendirilmesi durumunda uygulanan ek lojistik ve depolama katsayılarını sıfırladı.

Rusya Ticaret ve Sanayi Odası Elektronik Ticaret Konseyi Başkanı Aleksey Fedorov, Wildberries bünyesindeki satıcılar için fiilen iki koruma mekanizmasının devrede olduğunu belirtiyor.

Bunlardan ilki, depodaki yangın, su baskını veya hırsızlık gibi durumlarda platformun kendi kusurundan kaynaklanan kayıplar için uyguladığı temel tazminat programı. Ancak pazaryerinin 1 Temmuz’da yayımlanan ve 7 Temmuz’da yürürlüğe giren güncel kullanıcı sözleşmesinde mücbir sebep hallerinin kapsamı ciddi ölçüde genişletildi.

Yeni düzenlemeyle birlikte silah ve insansız hava araçlarının kullanımı, savaş hali, olağanüstü hal ilanı ve diğer özel hukuki rejimlerin sonuçları mücbir sebep sayılıyor.

Bu gibi durumlarda platform, ürünlerin zarar görmesi veya kaybolması konusundaki sorumluluktan muaf tutuluyor. Eski sözleşmede bu yönde detaylı bir liste yer almıyordu.

Diğer yöntem ise Wildberries’in 2025 yılı sonunda SberStrahovaniye ile ortaklaşa başlattığı isteğe bağlı sigorta sistemi. Fedorov, bu programın depolama ve nakliye esnasındaki kayıpları kapsadığını ve mevcut durumu da karşılaması gerektiğini ifade ediyor.

Ancak SberStrahovaniye temsilcisi Vedomosti’ye yaptığı açıklamada, satıcılara sunulan sigorta ürününün İHA kaynaklı zararları kapsamadığını vurguladı. Poliçenin yalnızca nakliye sırasındaki hasar, ürün değişimi, kayıp veya teslimat noktalarındaki depolama gibi operasyonel riskleri teminat altına aldığı belirtildi.

Ayrıca alıcının ürünü teslim almaması veya iade etmesi durumunda, ürünün dağıtım merkezine geri gönderim maliyetlerinin de bu poliçeyle karşılandığı eklendi.

Buna rağmen Fedorov, devletin konuya müdahil olması ihtimali nedeniyle satıcılara ödeme yapılacağı görüşünü koruyor. Daha sonra açıklama yapan Tatiana Kim, ölen çalışanların ailelerine 2’şer milyon ruble, durumu ağır olan yaralılara ise 1’er milyon ruble ödeneceğini bildirdi.

Kim, zarar gören lojistik merkezlerindeki ürünler için satıcılara yönelik bir tazminat formülü üzerinde çalıştıklarını da aktardı.

Olağanüstü hal koşullarında kaybolan ürünler için ödeme yapma yükümlülükleri olmamasına karşın satıcılara finansal destek sunmaya hazır olduklarını ve ödeme sürecine dair detayların ilerleyen süreçte paylaşılacağını ekledi.

Alışveriş Dernekleri Federasyonu Başkanı Artem Sokolov ise tesis güvenliğinin güncel koşullar çerçevesinde ve ilgili kurumların katılımıyla çözülmesi gereken çok boyutlu bir konu olduğunu ifade ediyor.

Sokolov, mevcut gerçeklikte depoların güvenliğini sağlama meselesinin artık sadece pazaryerlerinin kendi sorumluluk sınırlarını aştığı değerlendirmesini yapıyor.

Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından yapılan anket çalışması, Rusya’da maddi durumunun bir yıl içinde kötüleşeceğini düşünenlerin oranının yüzde 22’ye ulaştığını ortaya koydu. Fiyat artışları ve yakıt kriziyle derinleşen ekonomik sorunlar, halkın refah beklentilerini son 11 yılın en düşük seviyesine geriletti. Ülkede tasarruf eğilimi artarken, tüketici güven endeksleri de seferberlik döneminden bu yana görülen en düşük seviyelere yakın seyrediyor.

Rusya’da artan fiyatlar ve yakıt krizinin derinleştirdiği diğer ekonomik sorunlar, önümüzdeki bir yıl içinde maddi durumunun kötüleşeceğini düşünen Rus vatandaşlarının oranını keskin bir şekilde artırdı.

Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından 10-12 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilen anketin sonuçlarına göre, maddi durumunda kötüleşme bekleyenlerin oranı bir ay içinde yüzde 16’dan yüzde 22’ye yükseldi. Bu oran, 2015 yılından bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.

Aynı dönemde, refah düzeyinin iyileşmesini bekleyen Rusların oranı da gerileyerek kötümserlerle eşitlendi. Haziran ayında yüzde 23 seviyesinde olan iyimserlerin oranı da yüzde 22’ye düştü.

Genellikle geleceğe daha umutla bakma eğiliminde olan Rus kamuoyunda, kötümserler ile iyimserlerin oranının eşitlendiği son dönem Haziran 2021 olmuştu.

Son dönemde Rusya vatandaşlarının refah düzeylerine yönelik endişelerini artıran çok sayıda gelişme yaşandı. Belirginleşen ekonomik sorunlar, yakıt krizinin de eklenmesiyle daha karmaşık bir hal aldı.

Geçen yılın sonundan bu yana Rus halkı kitlesel olarak tasarruf moduna geçiş yaptı. Beyaz eşya, elektronik, giyim ve ayakkabı gibi gıda dışı birçok ürünün satışlarında düşüş yaşanırken, tüketiciler daha ucuz muadillere ve daha erişilebilir alışveriş formatlarına yöneldi.

Levada Center ve FOM tarafından hesaplanan tüketici güven endeksleri bu yıl kötümserlik bölgesine gerileyerek, kısmi seferberlik ilan edildiği dönemden bu yana en düşük seviyelerin yakınında seyretmeye başladı.

Makroekonomik Analiz ve Kısa Vadeli Tahmin Merkezi (TsMAKP) verilerine göre, Rusların zorunlu ödemeler düşüldükten ve enflasyona göre düzeltildikten sonra ellerinde kalan reel harcanabilir gelirleri son üç yılda ilk kez azaldı. Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre, ilk çeyrekteki reel gelirler bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 1 daha düşük gerçekleşti.

Tarihi kötümserlik verileri

İlkbahar aylarında yayımlanan yıllık Gallup anketi de Rusların son 20 yılda görmediği düzeyde bir kötümserlik içinde olduğunu ortaya koymuştu. 2006 yılından bu yana ilk kez katılımcıların çoğunluğu, kendi bölgelerindeki ekonomik durumun kötüleştiğini beyan etti.

Küresel finans krizinin yaşandığı ve gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 7,9 oranında çöktüğü 2009 yılında durumun kötüleştiğini söyleyenlerin oranı yüzde 40 düzeyindeydi.

Pandemi döneminde ise bu oran 2020’de yüzde 45, 2021’de yüzde 50 olarak ölçülmüştü. Güncel verilerde ise bu oran yüzde 60’a ulaştı. Mevcut yaşam standardının kötüleştiğini bildirenlerin oranı ise yüzde 56 ile anket tarihinin en yüksek seviyesine çıktı.

Yakıt krizi ülkede enflasyonu da hızlandırdı. Rusya Federal Devlet İstatistik Servisi (Rosstat) verilerine göre, mayıs ayında yüzde 0,17 olan aylık enflasyon haziranda yüzde 0,87’ye yükseldi; temmuz ayının ilk iki haftasında ise fiyatlar yüzde 0,43 daha arttı.

Yıl başından bu yana benzin fiyatları yüzde 16,4, dizel yakıt fiyatları ise yüzde 18 oranında zamlandı. Rusların yarısı yakın gelecekte fiyat artışlarının daha da hızlanmasını bekliyor.

Savaşın mali yükü hissediliyor

Akaryakıt istasyonlarındaki kuyruklar ve fiyat etiketleri, halka ekonomideki gidişatın kötü olduğunu düzenli olarak hatırlatıyor.

Yılın ilk beş ayında Rusya GSYH’si, ağırlıklı olarak savunma sanayiinin etkisiyle sadece yüzde 0,2 oranında büyüme kaydetti.

Sivil sanayi kollarında ise ikinci kez daralma yaşandı. Rusya Merkez Bankası tarafından gerçekleştirilen işletme anketleri, haziran ayında iş dünyasındaki faaliyetlerin derin bir gerileme içinde olduğunu gösterdi.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) analizlerine göre, Rusya halkının ruh hali, savaşın sonuçlarını doğrudan hissettikçe ve kendilerine yönelik maddi maliyetler arttıkça kötüleşiyor.

CSIS Kıdemli Uzmanı Maria Snegovaya, anketlerin genel olarak güvenilir olduğunu ve mevcut eğilimleri net bir şekilde yansıttığını ifade etti.

FOM tarafından yapılan bir diğer araştırma ise maddi duruma yönelik iyimserliğin yaş ilerledikçe ve eğitim seviyesi yükseldikçe azaldığını gösterdi.

Geleceğe dair en yüksek beklenti en genç yaş grubunda gözlendi. 30 yaş altı grupta iyimserlik baskınken, 31-45 yaş grubunda da bu eğilim ağırlığını koruyor. Ancak 46-60 yaş grubunda durum kötümserliğe dönerken, daha ileri yaştakiler arasında kötümserlik tamamen hakim hale geliyor.

Yükseköğrenim mezunları arasında kötümser beklentiler ağırlık kazanırken, orta öğretim mezunlarında nötr bir yaklaşım, orta öğretim altı grupta ise belirgin bir iyimserlik eğilimi öne çıkıyor.