Diplomasi
Savaşın küresel şirketlere ek maliyeti en az 25 milyar dolar oldu

ABD ve İsrail’in İran ile girdiği savaş, küresel ölçekteki şirketlere şimdiden en az 25 milyar dolar tutarında ek maliyet yükledi. Reuters ajansının analizi, şirketlerin borsa açıklamaları ile kâr ve zarar raporlarına dayanarak mali kayıpların artmaya devam ettiğini gösterdi. Sektörler arasında en büyük zararı, yaklaşık 15 milyar dolarlık ek giderle havayolu şirketleri kaydetti.
ABD ve İsrail’in İran ile girdiği savaş, dünya genelindeki şirketlere şimdiden en az 25 milyar dolar tutarında ek maliyet yükledi ve bu miktar yükselmeye devam ediyor.
Reuters ajansının ilgili şirketlerin resmi beyanları ile kâr ve zarar raporlarına dayanarak yaptığı analiz, savaşın küresel ekonomiye yönelik faturasını ortaya koydu.
Ajans; ABD, Avrupa ve Asya borsalarında işlem gören şirketlerin açıklamalarını inceledi. Reuters, söz konusu kuruluşların İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü sebebiyle enerji fiyatlarındaki keskin artış, tedarik zincirlerinin bozulması ve ticaret yollarının kopması gibi sorunlarla mücadele etmek zorunda kaldığını bildirdi.
Coğrafi dağılıma bakıldığında, Avrupa merkezli 130 şirketin öngörülerini aşağı yönlü revize ettiği görüldü.
Bu sayı, tahminlerini azaltan 61 Asya ve 59 ABD organizasyonunun iki katından daha fazla bir orana karşılık geldi.
Aynı durum, inceleme kapsamında yer alan Avustralya ve Yeni Zelanda’dan 18 kurumu ile dünyanın diğer bölgelerindeki 7 kuruluşu da etkiledi.
Yapılan analiz, en az 279 şirketin yaşanan savaşı, mali etkileri hafifletmek amacıyla kendi iç yapılarında çeşitli önlemler almaya gerekçe gösterdiğini ortaya koydu. Bu tedbirler arasında fiyatların artırılması, üretimin kısılması, temettü ödemelerinin veya hisse geri alımlarının askıya alınması yer aldı.
Kurumların ayrıca çalışanları ücretsiz izne çıkarma, yönetim kademeleri de dahil olmak üzere istihdamı azaltma, mücbir sebep ilan etme, mağazaları kapatma, yakıt ek ücreti uygulama veya acil devlet desteği talebinde bulunma gibi yollara başvurduğu görüldü.
Mali raporları analize dahil edilen kozmetik, lastik, deterjan üreticailerinden kruvaziyer operatörlerine ve havayolu şirketlerine kadar tüm kurumların beşeriyette biri, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki savaş nedeniyle finansal kayba uğradığını bildirdi.
Zarar açıklayan şirketlerin büyük çoğunluğunun, enerji fiyatlarının halihazırda yüksek seyrettiği Birleşik Krallık ve Avrupa’da yer aldığı, neredeyse üçte birinin ise Asya’da bulunduğu kaydedildi.
Reuters, bu durumun söz konusu bölgelerin Orta Doğu’dan gelen petrol ürünlerine olan derin bağımlılığını yansıttığını aktardı.
Ajansın değerlendirmesine göre savaştan en çok etkilenen kesim, incelemede 45 firmayla temsil edilen havayolu şirketleri, 32 firmayla kimya üreticileri ve 29 firmayla hızlı tüketim malları sektörü oldu.
Kriz ayrıca petrol ve doğalgaz çıkarma sanayisini (28), otomotiv üreticilerini (22) ve lojistik sektörünü (16) önemli ölçüde etkilerken; malzeme tedarikçileri, perakende, finans ve diğer alanlar da süreçten zarar gördü.
Esas olarak yakıt fiyatlarındaki artıştan kaynaklanan ek maliyetlerin en büyük kısmı, yaklaşık 15 milyar dolar ile havayolu şirketlerine ait oldu. Kayıp sıralamasında bu sektörü 5,5 milyar dolar ile otomotiv üreticileri ve endüstri tedarikçileri, 2,4 milyar dolar ile hızlı tüketim malları üreticileri ve 1,36 milyar dolar ile kruvaziyer operatörleri ile deniz taşımacılığı firmaları takip etti.
Süreç dahilinde Toyota şirketi 4,3 milyar dolar tutarında zarar oluşabileceği yönünde uyarıda bulunurken, Procter & Gamble firması vergi sonrası kâr kaybının 1 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceğini tahmin etti.
ABD’nin ana beyaz eşya üreticilerinden Whirlpool’un Üst Yöneticisi Mark Bitzer, şirketin yıllık tahminini yarı yarıya düşürmesi ve temettü ödemelerini askıya almasının ardından analistlere açıklama yaptı.
Bitzer açıklamasında, “Sektördeki bu gerileme seviyesi, küresel finansal kriz sırasında gözlemlediğimize benzer, hatta diğer durgunluk dönemlerinden daha yüksek” ifadesini kullandı.
Üst Yönetici, tüketicilerin kriz koşullarında yeni ürün satın alma sıklığının azaldığını, bunun yerine eski ürünlerin tamiri için ödeme yapmayı tercih ettiklerini belirtti.
Diplomasi
Ermenistan muhalefeti, seçim sonuçlarına itiraz edecek

Ermenistan’ın eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan, liderliğini yaptığı Ermenistan Bloğunun 7 Haziran’daki parlamento seçimlerinin sonuçlarına itiraz edeceğini açıkladı. Parlamentoya girmeye hak kazanan iki muhalefet bloğu da açıklanan sonuçların gerçek tabloyu yansıtmadığını belirtti.
Ermenistan’da muhalefetteki Ermenistan Bloğu, parlamento seçimlerinin sonuçlarına itiraz edecek. İttifakın lideri ve ülkenin eski cumhurbaşkanı Robert Koçaryan, News.am‘e yaptığı açıklamada seçim sonuçlarını yargıya taşıyacaklarını bildirdi.
Koçaryan, “Bu seçimler, iktidarın ülke genelindeki baskısı, muhaliflerin gözaltına alınması, idari imkanların benzeri görülmemiş şekilde kullanılması ve seçim sürecindeki ihlallerin yaşandığı koşullarda gerçekleşti. Sonuçlara itiraz etmeye hazırlanıyoruz” dedi.
Eski cumhurbaşkanı, bu konuda atılacak adımları şu anda “muhalefet cephesindeki meslektaşlarıyla” görüştüğünü de belirtti.
Ermenistan’da parlamento seçimleri 7 Haziran’da yapıldı. Seçimlere 18 siyasi oluşum katıldı. Ermenistan Merkezi Seçim Komisyonunun verilerine göre tüm oyların sayılmasının ardından iktidardaki Yurttaşlık Sözleşmesi Partisi oyların yüzde 49,81’ini aldı.
Sonuçlara göre iş insanı Samvel Karapetyan’ın liderliğindeki Güçlü Ermenistan bloğu yüzde 23,28, Koçaryan’ın liderliğindeki Ermenistan ittifakı ise yüzde 9,93 oyla parlamentoya girmeye hak kazandı.
AGİT gözlemcileri Ermenistan seçimlerindeki ihlalleri açıkladı
Görevdeki Başbakan Nikol Paşinyan, Merkezi Seçim Komisyonu oyların yalnızca yüzde 20’sini işlemişken partisinin seçimleri kazandığını ve hükümeti tek başına kurmayı planladığını açıklamıştı. Koçaryan bu açıklamayı “iktidarın gasbedilmesi” olarak nitelendirdi.
Karapetyan da Paşinyan’ın tutumunu değerlendirerek bunu “benzeri görülmemiş bir durum” diye tanımladı ve resmi seçim sonuçlarının gerçek tabloyu yansıtamayacağını ifade etti.
Robert Koçaryan, 1998-2008 yılları arasında Ermenistan’ın ikinci cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Ayrıca 1 Ocak 2024’e kadar varlığını sürdüren ve uluslararası alanda tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nin ilk lideriydi.
Koçaryan, 2008 yılında anayasal düzeni devirmekle suçlandığı dava kapsamında 2020 yılında 4 milyon dolar kefalet karşılığında serbest bırakılmıştı.
Diplomasi
Pentagon çok sayıda Çinli teknoloji devini kara listeye aldı

Pentagon, aralarında Alibaba, BYD, Baidu, Unitree, Huawei ve CXMT dahil olmak üzere onlarca Çinli şirketi, Çin ordusuyla bağlantıları olduğu iddia edilen kuruluşlar listesine ekledi.
Bu hamle, Washington’un ulusal güvenlik endişeleri nedeniyle “çift kullanımlı teknolojiler” tanımını giderek genişlettiğini gösteriyor.
Pazartesi akşamı yayınlanan güncellenmiş 1260H Bölümü listesinde, ABD Savunma Bakanlığı (DoD), bu Çinli şirketlerin doğrudan veya dolaylı olarak ABD’de faaliyet gösterirken, aynı zamanda Çin’in ordusunu güçlendirme ve modernize etme çabalarını desteklediklerinin tespit edildiğini belirtti.
Listeye eklenen şirketler, yapay zeka, yarı iletkenler, otonom sistemler, insansız hava araçları, robotik ve bataryalar dahil olmak üzere geniş bir teknoloji yelpazesini kapsıyor.
Listenin önceki bir versiyonu, bellek çipi üreticileri ChangXin Memory Technologies (CXMT) ve Yangtze Memory Technologies (YMTC) şirketlerini yanlışlıkla hariç tuttuğu için geri çekilmeden önce şubat ayında kısa bir süreliğine yayınlanmıştı.
“Çift kullanımlı” terimi, hem sivil hem de askeri uygulamaları olan teknolojileri ifade ediyor.
1260H listesine dahil edilmek otomatik olarak yaptırımları tetiklemez ama etkilenen şirketler için ABD hükümeti alımlarında kısıtlamalara, yatırım incelemelerine ve itibar veya düzenleyici risklere yol açabilir.
Tencent ve CATL dahil olmak üzere Çinli şirketler, Ocak 2025’te aynı 1260H listesine eklenmişti.
Son açıklamanın ardından, hem Baidu hem de Alibaba’nın depo sertifikaları New York’ta hafif düşüş yaşarken, salı günü Hong Kong’daki hisseleri büyük ölçüde yatay seyretti.
Nikkei Asia’ya konuşan NYU Hukuk Fakültesi yardımcı doçenti Winston Ma, “Alibaba, Baidu, BYD, Tencent ve Xiaomi gibi şirketler ulusal güvenlik merceğinden bakıldığında, bu durum stratejik teknolojinin tanımının önemli ölçüde genişlediğini gösteriyor,” dedi.
Ma, güncellenen Pentagon listesinin, ABD’deki Yabancı Yatırım Komitesinin ticari birleşme ve satın almaların inceleme kapsamını genişletme yönündeki erken hamlesiyle uyumlu olduğunu belirtti.
2025’in başlarında gerçekleşen bu genişletme, siyasi rakiplerin, özellikle de Çin’den gelenlerin yatırımlarını kısıtlamayı amaçlıyordu.
Ma, “Her iki gelişme de daha geniş bir gerçeği yansıtıyor: Ticari teknoloji ile ulusal güvenlik arasındaki sınır giderek bulanıklaşıyor,” dedi.
Güncellenen liste, Başkan Donald Trump’ın Pekin’de Başkan Xi Jinping ile görüşmesinden bir aydan kısa bir süre sonra yayınlandı.
İki lider, devam eden ticaret savaşında kırılgan bir ateşkes sağladı ve bu durum, bazı analistlerin yönetimin zirve sonrasına kadar listenin yayınlanmasını ertelemiş olabileceğini düşünmesine neden oldu.
Alibaba ve listedeki diğer şirketler, listeye alınmalarına karşı mücadele edeceklerini taahhüt ettiler.
Alibaba sözcüsü şunları söyledi:
“Alibaba’nın 1260H Listesine alınması gerektiği sonucuna varacak hiçbir dayanak yok. Alibaba, Çin ordusuna ait bir şirket değil ve herhangi bir askeri-sivil entegrasyon stratejisinin parçası da değil. Şirketimizi yanlış tanıtma girişimlerine karşı tüm yasal yollara başvuracağız.”
Baidu da Nikkei Asia’ya yaptığı açıklamada listeye alınmasına karşı çıktı. Bir Baidu sözcüsü, “Baidu’nun listeye eklenmesi için inandırıcı bir gerekçe yok. Baidu’nun askeri bir şirket olduğu iddiası tamamen asılsız. Şirketin listeden çıkarılması için elimizdeki tüm seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğiz,” dedi.
Trump’ın Ocak 2025’te yeniden iktidara gelmesinden bu yana, Çin’in yapay zeka ve biyoteknoloji şirketleri gelişmeye devam ederken, ABD çeşitli kara listeler ve düzenleyici çerçeveler aracılığıyla Çinli şirketlere yönelik kısıtlamaları önemli ölçüde genişletti ve hedef alınan sektörlerin yelpazesini genişletti.
Pentagon’un listesiyle karşılaştırıldığında, Sanayi ve Güvenlik Bürosu’nun Varlık Listesi, şirketlerin ABD teknolojisine erişimini kısıtlayarak ve ihracat lisansı zorunluluğu getirerek şirketler üzerinde daha acil etkiler yaratıyor.
Center for a New American Security’nin bir raporuna göre, geçen yıl 95 Çinli kuruluş Varlık Listesine eklendi ve bunların yaklaşık üçte ikisi Çin’in askeri modernizasyonuyla bağlantılıydı.
Geçen yıl BIS, lisans kısıtlamalarını kara listeye alınmış kuruluşların %50 veya daha fazlasına sahip, listede yer almayan yabancı bağlı kuruluşlara da genişleten “Bağlı Kuruluşlar Kuralı”nı getirerek ihracat kontrollerini genişletti.
Fakat kuralın uygulanması şu anda askıya alınmış durumda.
Diplomasi
ABD, yaptırımlı tankeri Umman açıklarında vurdu

CNN’in Hindistanlı denizcilerin sendika örgütüne dayandırdığı habere göre, İran’a doğru ilerleyen ve ABD yaptırımları altında bulunan Marivex adlı tanker Umman açıklarında saldırıya uğradı. Yardım çağrısı kayıtlarında mürettebat, bir ABD Donanması füzesinin makine dairesine isabet ettiğini, gemide yangın çıktığını ve batma tehlikesi bulunduğunu bildirdi.
CNN’in Hindistanlı denizcilerin sendika örgütü Forward Seamen’s Union of India’ya dayandırdığı habere göre, ABD yaptırımları altındaki Marivex adlı tanker Umman açıklarında saldırıya uğradı.
Sendika, gemide 24 Hintli denizcinin bulunduğunu bildirdi.
CNN’in ulaştığı yardım çağrısı dökümüne göre saldırının ardından gemide yangın çıktı.
Mürettebat, ABD Donanması’na ait bir füzenin makine dairesine isabet ettiğini, gemide yangın başladığını ve tankerin su alma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu aktardı.
Yardım çağrısında şu ifadeler yer aldı:
“Gemide yangın var, gemi batıyor. ABD Donanması saldırdı, füze makine dairesine isabet etti. Lütfen yardım edin. Gemide yangın var… Gemide 24 mürettebat var. Tüm mürettebat Hintli.”
Ayrıca can kurtarma filikalarından birinde de yangın çıktığı bildirildi.
Sosyal medyada yayımlanan ve kanalın doğruladığı fotoğraflarda tankerin makine dairesinden yükselen duman görülüyor.
ALLEGEDLY: 🇺🇲US Navy strikes merchant vessel, MT MARIVEX, carrying 24 🇮🇳Indian seafarers onboard is sinking near 🇴🇲Masirah Island, Oman — India Today
SOS calls following a fire incident reported on the vessel
The Ministry of Shipping confirmed that 24 Indian seafarers were… pic.twitter.com/0f2ws6kJBs
— Lisa Singh (@YakushinaLisa) June 8, 2026
Marivex tankeri Palau bayrağı taşıyor. Geminin kayıtlı sahibi Arihant Shipping Inc., İran’la bağlantılı yaptırımlar kapsamında ABD’nin yaptırım listesinde yer alıyor. Tankerin kendisi de geçen yılın aralık ayında ABD Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım listesine alındı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mayıs ayının sonunda yaptığı açıklamada, Gambiya bayraklı ticari gemi M/V Lian Star’ın Umman Körfezi üzerinden İran limanına doğru ilerlediğini ve durdurulduğunu duyurmuştu.
ABD ordusuna göre gemi mürettebatı, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasını ihlal ettiği gerekçesiyle yapılan 20’den fazla uyarıyı dikkate almadı.
Bunun ardından bir ABD uçağı geminin makine dairesini vurdu ve gemi İran yönündeki seyrini durdurdu.
ABD Başkanı Donald Trump, nisanda Washington ile Tahran arasında İslamabad’da yürütülen görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından İran’a deniz ablukası uygulanacağını açıklamıştı.
ABD güçleri 13 Nisan’dan itibaren İran limanları ve gemilerine yönelik abluka faaliyetlerine başladı. Daha sonra Trump, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı “benzeri görülmemiş” deniz ablukasını kaldırdığını duyurdu.
Görüş7 gün önceXi liderliğinde yükselen Çin diplomasisi: Bütün yollar Pekin’e çıkıyor
Dünya Basını1 hafta önceABD’li iktisatçı Wolff: Küresel güney artık yeni bir dünya düzeni kuruyor
Görüş1 hafta önceÇok kutupluluğun çift yönlü asimetrisi: Yeni dünya dengesini nasıl bulacak?
Görüş2 hafta önceBüyük Güç Rekabetinden Stratejik İstikrara: Çin-ABD İlişkilerinde Yeni Yönelim
Dünya Basını2 hafta önceKomünizme karşı siper olarak Siyonizm
Görüş6 gün önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 1
Diplomasi5 gün önceErmenistan ve ABD, Trump koridoru projesi için anlaşma imzaladı
Asya2 hafta önceQUAD ülkeleri kritik mineral ortaklığını başlatıyor










