Diplomasi
AB-Mercosur ticaret anlaşması müzakereleri hızlanıyor

Financial Times’ın (FT) müzakerelere katılan diplomatlardan aktarığına göre, AB ve Güney Amerika ülkelerinden oluşan Mercosur bloğu uzun süredir ertelenen bir ticaret anlaşmasını Aralık ayı başında sonuçlandırmaya çalışıyor.
Brezilyalı üst düzey bir diplomat, “Brezilya’nın Mercosur başkanlığı için görev süremiz sona ermeden [7 Aralık’ta] anlaşmayı tamamlamaya çalışmak önemli. Her şey birkaç ayrıntıya bağlı… Birkaç konuda siyasi bir karara ihtiyacımız olacak. [Başkan Luiz Inácio Lula da Silva] kesinlikle müdahil olacaktır,” dedi.
Bu arada bir AB yetkilisi Brüksel’in ‘siyasi anlaşma için bir iniş bölgesinin ancak Brezilya’nın Mercosur başkanlığı altında elde edilebileceği inancıyla müzakerelerin sıklığını ve yoğunluğunu artırdığını’ söyledi.
Görüşmelerde ilerleme kaydedilmesine rağmen, Pazar günü Arjantin’de yapılan başkanlık seçimlerinin sonucu sürece yeni bir gölge düşürdü. Kazanan aday Javier Milei, daha önce ülkeyi Mercosur’dan çekme sözü vermişti.
Lula, AB-Mercosur anlaşmasını ‘rekabet koşulları’ nedeniyle imzalamıyor
20 yıllık müzakereler çıkmaza girmişti
AB ile Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Paraguay’dan oluşan Mercosur bloğu arasındaki müzakereler 20 yılı aşkın bir süredir devam ediyor.
Bir anlaşma üzerinde 2019 yılında prensipte anlaşmaya varılmış fakat AB’nin imzalamadan önce Güney Amerika’dan ek çevresel taahhütler talep etmesi üzerine rafa kalkmıştı. Mercosur ülkeleri bunu, Güney Amerika’nın tarım ve şarap ihracatından kaynaklanan rekabetten korkan Avrupa ülkelerinin ‘korumacılığı’ olarak görüp reddetmişti.
Müzakerelere katılan Brezilyalı diplomatlar da 2019 anlaşmasının ‘yeterince dengeli’ olmadığını ve önceki Brezilya lideri Jair Bolsonaro yönetimi tarafından ‘siyasi bir zafer elde etmek için’ aceleye getirildiğini ileri sürüyor.
Bazı Mercosur üyeleri anlaşmadan umutsuz görünüyor
Aralarında, AB’nin anlaşmayı 6 Aralık’a kadar sonuçlandırmaması halinde Mercosur’un çekileceği uyarısında bulunan Paraguay Devlet Başkanı Santiago Peña’nın da bulunduğu bazı kesimler, nihayet bir anlaşmaya varılabileceğine şüpheyle yaklaşıyor.
Peña bu ayın başlarında Financial Times’a verdiği demeçte, “Durum iyi görünmüyor ve bu çok üzücü. Avrupa Birliği’ndeki çoğu ülkenin duygularını biliyorum ve hareket etmeye istekli değiller. Bu yüzden bu anlaşmayı sonuçlandıramadık. Mercosur tarafında ne kadar bastırırsak, görünüşe göre Avrupa Birliği tarafında o kadar az ilgi var,” demişti.
Brüksel anlaşmaya hevesli
Öte yandan Brüksel’deki yetkililer, Avustralya ile ticaret anlaşmasının başarısızlığa uğramasının her iki tarafta da ivmeyi artırdığını söylüyor.
Bir AB yetkilisi, “Avustralya ile bir anlaşmaya varılamaması, Haziran ayındaki Avrupa Parlamentosu seçimlerinden önce anlamlı bir ticaret zaferi elde etmek için hem Brüksel’de hem de ulusal başkentlerde AB’yi harekete geçirdi,” dedi.
Bir başka AB yetkilisi ise, “Siyasi talimatlar birbirine yaklaşıyor. Aynı zamanda fazla zaman yok ve masada hâlâ bazı konular var,” ifadelerini kullandı.
Bu ay yapılacak görüşmelerde müzakere edilecek konular arasında elektrikli araçların serbest ticareti için bir takvim; ihracat vergilerinin kullanımı; kamu ihalelerinde rekabet; ve AB’nin ormansızlaşmayla mücadele mevzuatının, şirketlerin mallarının yakın zamanda ormansızlaştırılmış arazilerde üretilmediğini kanıtlamalarını zorunlu kılan parametreleri yer alıyor.
Görüşmelere katılan bir diplomat, “Mercosur, AB’nin belirli ihracatları engellemesi halinde, nihayetinde telafi edici önlemler almak için bazı araçlar talep ediyor. Bunu çözmek istedikleri bir mesele olarak görüyorlar,” diyor.
Diplomasi
IEA: İran savaşı, Hürmüz’e olan bağımlılığı kalıcı olarak azaltabilir

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre İran savaşının Hürmüz Boğazı’nda yarattığı yeni durum, önümüzdeki on yıl içinde dünyanın bu güzergâha olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltabilir.
İran savaşı nedeniyle yaşanan deniz taşımacılığı aksaklıkları, Hürmüz Boğazı’na duyulan güveni sarsarken, küresel enerji ticaretinde maliyetli bir yeniden yapılanmaya yol açtı.
Çatışma öncesinde, Basra Körfezi’ni küresel pazarlara bağlayan Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu.
Paris merkezli ajans, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda, boğazdaki ciddi aksaklıkların devam etmesi halinde bu rakamın 2030 yılına kadar günde 8,5 milyon varile, 2035 yılına kadar ise 2 milyon varilin altına düşebileceğini belirtti.
Yine de, Körfez’deki büyük üreticiler alternatif boru hatları ve güzergâhlar inşa etmek için yarıştıklarından, Orta Doğu’nun uluslararası pazarlara yönelik dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam etmesi bekleniyor.
Şubat ayı sonlarında İran savaşı başladığından beri Suudi Arabistan, ham petrolü Kızıldeniz’e taşımak için Doğu-Batı boru hattına güvenirken, Birleşik Arap Emirlikleri ise Umman Körfezi’ndeki Fuceyre limanına giden boru hattını kullandı.
IEA’ya göre, Körfez üreticilerinin boğazdan geçmeden petrol taşıyabilmelerine yardımcı olmak amacıyla şu anda günde yaklaşık 7 milyon varil kapasiteli yeni boru hattı inşa ediliyor veya planlanıyor.
Ajansın tahminlerine göre, bu projelerin hayata geçirilmesi için tahmini 40 milyar dolarlık yatırım gerekecek ve bu da ihraç edilen her varil Orta Doğu petrolünün maliyetine yaklaşık 2 dolar ekleyecek.
IEA Başkanı Fatih Birol, “Kolay değil ama enerji dünyasının boğaz olmadan idare etmesi mümkün olabilir. Fakat Orta Doğu olmadan idare edemez,” dedi.
Bu arada, küresel petrol fiyatları dalgalı bir seyir izledi: Küresel petrol referans fiyatı olan Brent ham petrolü, savaş öncesinde varil başına yaklaşık 71 dolardan 126 doların üzerine çıkan zirvelere ulaştıktan sonra, Kasım ayında varil başına 93 dolara geriledi.
Fiyatlardaki tepki, kesintinin boyutunun öngörebileceğinden daha hafif oldu. Bu durum, küresel arzın bol ve stokların dolu olduğu bir döneme denk geldi.
IEA, Orta Doğu’daki üretimin küresel talep artışından daha hızlı toparlanması nedeniyle küresel petrol piyasasının yeniden arz fazlasına geçmesini bekliyor.
Bu çeyrekteki günlük 1,7 milyon varillik fazlalık, gelecek yıl günlük yaklaşık 3,8 milyon varile çıkarak daha da artacak.
Mart ile Ekim arasında, yüksek fiyatlar, fiziki kıtlıklar, hükümetin uyguladığı önlemler ve zayıflayan ekonomik faaliyetin tüketimi kısıtlaması nedeniyle küresel petrol talebi bir önceki yıla göre günde yaklaşık 3,7 milyon varil azaldı.
Bu düşüş, talebin %10 azaldığı Orta Doğu’da ve %5 azaldığı Asya’da özellikle keskin oldu.
Çin’in deniz yoluyla ham petrol ithalatı, ülkenin stoklarını eritmesi, yakıt ihracatını kısıtlaması ve yakıt türleri arasında geçiş yapması nedeniyle Şubat ayındaki 11,6 milyon varilden Haziran ayında günde yaklaşık 6 milyon varile geriledi.
IEA, zamanla bu krizin ülkelerin yerli enerji kaynaklarına doğru daha geniş çaplı bir geçişi pekiştireceğini de öngörüyor.
Yenilenebilir enerji ve nükleer enerji bu durumdan en çok faydalanacak; ayrıca enerji verimliliği önlemleri, biyoyakıtlar ve bazı Asya ülkelerinde kömür de zemin kazanabilir.
Birol, “Sonuç olarak, ülkeler giderek daha fazla yerli enerjiye güvenmek istiyor,” dedi.
Dalgalı yakıt fiyatları, elektrifikasyonun önemini daha da artırdı. Elektrikli araçlar, klimalar, endüstriyel motorlar, ısı pompaları ve veri merkezlerinin etkisiyle, 2019’dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve genel enerji talebinin iki katı hızda arttı.
IEA, elektrik talebinin 2035 yılına kadar daha da hızlanacağını ve tüm senaryolarda elektriğin nihai enerji tüketiminin %30’una yaklaşacağını öngörüyor.
IEA, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda tek bir tahmin yerine bir dizi olası senaryo sunuyor.
Birol, “Hürmüz krizi sisteme büyük bir şok yaşattı. Enerji dünyasının eski haline dönmesi için inandırıcı bir yol göremiyorum,” dedi.
Diplomasi
BM: Yapay zeka Orta Çağ usulü yönetiliyor

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı. Turk, beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurguladı.
Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı.
Cenevre’deki RightsX zirvesinde perşembe günü konuşan Turk, yapay zeka hikayesinin kulağa fütüristik gelse de altında asırlık bir güç anlatısı yattığını söyledi.
Turk, “Bir avuç erkek hala dünyadaki yapay zeka işlem gücünün, verisinin ve altyapısının büyük bölümünü kontrol ediyor. Yapay zeka gelişimini dengeleyecek ya da yönlendirecek ortak kurallarımız da hala yok” dedi.
Beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurgulayan Turk, şunları kaydetti:
“Geleceğin teknolojisi neredeyse Orta Çağ usulü yönetiliyor; seçkin bir azınlık tarafından, neredeyse hiç denetim, denge, katılım ve hesap verebilirlik olmadan. Tarih bize şunu öğretti: Bu tür bir güç karşısında ilk zarar gören, sıradan insanların hak ve özgürlükleri olur.”
Yapay zeka kritik altyapıyı kesebilir
Hak temelli yapay zeka düzenlemesi çağrısını yineleyen Turk, teknolojinin insanların hayatını giderek daha fazla kontrol ettiğini dile getirdi.
Bunun çoğu zaman insanların bilgisi dışında gerçekleştiğine dikkati çeken Turk, teknolojinin kamuoyu tartışmalarını “ince ve sinsi yollarla” çarpıtabileceği uyarısını yaptı.
Önyargılı algoritmaların adaletsizliği endüstriyel ölçekte yeniden üretebileceğini aktaran Turk, “Ulaşımımız, gıdamız ve sağlık hizmetlerimiz giderek dijitalleşiyor. Yapay zekanın kendi başına ya da yanlış ellerde tüm toplulukların veya ülkelerin kritik altyapısını kesebileceği günden çok uzak olmayabiliriz” diye konuştu.
Turk, sözlerini şöyle sürdürdü: “İnsanlar yapay zeka yüzünden medeniyetin çökme ihtimalini tartışırken şunu sormamız gerekiyor: Hangi riskleri alacağımıza kim karar veriyor?”
Demokratik açığın bir güven açığına dönüşmesiyle insanların nihayetinde denetimsiz güce meydan okuyacağı konusunda iyimser olduğunu ifade eden Turk, hayatları üzerinde daha fazla kontrol kazanmak için şimdiden çevrimdışı olmayı seçen gençleri örnek gösterdi.
Öncü yapay zeka şirketlerine güvenlik önlemi çağrısı
Yapay zekanın faydalarının adil biçimde paylaşılması gerektiğini belirten Turk, bunun teknoloji şirketlerinin iyi niyetinin yanı sıra düzenleme ve hesap verebilirlik gerektireceğini kaydetti.
Turk, öncü yapay zeka şirketlerine mektup yazarak “çok geç olmadan” etkili güvenlik önlemleri almalarını istediğini aktardı.
Bir şişe sütün bile çok katmanlı testler, kurallar ve düzenlemeler olmadan markete ulaşamadığını hatırlatan Turk, zarar verme potansiyeli göz önüne alındığında yapay zeka için “bir tür düzenlemeye ihtiyaç duyulmasının tartışmasız olduğunu” söyledi.
Turk, yapay zeka modellerinin nasıl eğitildiği konusunda ise İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin “yapay zekaya görev olarak” verilmesini önerdi.
Diplomasi
Paşinyan yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını duyurdu. Paşinyan, metnin onaylanması halinde Azerbaycan ile barış anlaşmasını imzalayıp onayladıktan sonra koltuğunu bırakacağını söyledi.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını açıkladı.
Armenpress haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, kabine toplantısında yaptığı konuşmada yeni anayasa taslağının gelecek hafta kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi.
Paşinyan, “Anayasa taslağı elbette değiştirilmeli ancak bu değişiklik ‘Gerçek Ermenistan’ ideolojisinin sınırlarının dışına çıkamaz” dedi.
Paşinyan’ın Şubat 2025’te sunduğu “Gerçek Ermenistan” adlı ideolojik belge, Ermenistan topraklarını uluslararası alanda tanınan sınırları içinde 29 bin 743 kilometrekare olarak tanımlıyor.
Ermenistan Başbakanı, muhalefete yeni anayasanın kabulü için referanduma gitmeyi de teklif etti.
Paşinyan’ın bu açıklaması, muhalefetteki Güçlü Ermenistan grubunun lideri Narek Karapetyan’ın yeni anayasaya karşı birleşme çağrısı yaptığı döneme denk geldi.
Muhalefet, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’e atıfla söz konusu metni “Aliyev anayasası” olarak nitelendiriyor.
Paşinyan daha önce ağustos ayında, Azerbaycan’ın Erivan ile barış anlaşması imzalamak için ısrar ettiği değişikliğin yeni anayasaya ekleneceğini söylemişti.
Bu değişiklik, mevcut anayasanın başlangıç bölümünde yer alan 23 Ağustos 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi atfını ilgilendiriyor.
Söz konusu bildirge ise Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Dağlık Karabağ’ın 1989’da aldığı “yeniden birleşme” hakkındaki ortak kararına gönderme yapıyor.
Paşinyan referandum sonrası görevi bırakacağını söyledi
Paşinyan, 18 Kasım’da parlamentoda kendisinin istifasını isteyen muhalefete seslenerek referandumun sonucuna bakılmaksızın koltuğunu bırakacağını belirtti.
Başbakan, “Beni iktidardan uzaklaştırmak istediğinizi mi söylüyorsunuz? Tamam, referanduma gidelim. Her iki durumda da gidiyorum. Halk yeni anayasaya evet demezse gidiyorum. Evet derse barış anlaşmasını imzalamaya gidiyorum, anlaşmayı onaylarız, barış gündeminin birkaç maddesini hayata geçiririz ve ben yine giderim” diye konuştu.
Paşinyan bu maddeler arasında “Trump Koridoru” (TRIPP) projesinin başlatılmasını ve sınırın zorlu kesimlerinin belirlenmesini saydı.
TRIPP hattının Ermenistan’ın güneyinden geçerek Azerbaycan ana karasını Türkiye ile sınırı bulunan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlaması öngörülüyor.
Armenpress’in haberine göre Paşinyan, “Yeni anayasanın kabulünden sonra barış anlaşmasının imzalanıp onaylanacağının garantisi var mı? Evet, böyle garantiler var. Sorumluluğu üstlenebilirim” ifadelerini kullandı.
Muhalefetin bu senaryoyu reddetmesi halinde erken seçime gideceklerini kaydeden Paşinyan, mevcut muhalefet milletvekillerinin bu seçimlerin ardından parlamentoya yeniden girememesi gerektiğini savundu.
Paşinyan, muhalefete “Siz beni görevden uzaklaştırmazsanız ben sizi uzaklaştırırım” uyarısında bulundu ve yeni anayasa kabul edilene kadar başbakanlık görevinde kalacağını vurguladı.
Ermenistan ile Azerbaycan, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla Ağustos 2025’te Washington’da bir barış anlaşmasını paraflamıştı ancak belge henüz imzalanmadı.
Bakü yönetimi, toprak talebi içerdiğini savunduğu 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi’ne atıf yapan Ermenistan anayasasının değiştirilmesini barış anlaşması için şart koşuyor.
Erivan güvenlik bildirgesine NATO atıfları nedeniyle katılmadı
Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa güvenliğinin temel ilkelerine ilişkin bildirgeye neden imza atmadığına da açıklık getirdi.
13 Kasım’da Dublin’de düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinde sunulan belge yaklaşık 40 devlet tarafından imzalanmıştı.
Paşinyan, metinde NATO’ya çok sayıda atıf yer alması nedeniyle Erivan’ın bildirgeye katılmadığını söyledi.
TASS haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’ne (AB) katılım sürecini başlattığını hatırlatarak “politikamızda NATO’ya katılma kararı yok” dedi.
Başbakan, Avrupalı ortakların Erivan’ın bu kararını anlayışla karşıladığını da sözlerine ekledi.
Paşinyan, Ermenistan’ın tam AB üyeliği ihtimalini bugün bir yıl öncesine kıyasla çok daha gerçekçi gördüğünü belirtti.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceSırp Profesör Simić: Sandıktan çıkan irade Batı blokuna yöneliş değil
Görüş1 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Ortadoğu2 hafta önceHaredi müttefiklerinden Netanyahu’ya destek gelmedi
Dünya Basını2 hafta önceSiyaset bilimci Rossi: ABD ara seçimleri lobi siyasetine açık bir itirazdır
Ortadoğu2 hafta önceİsrail basını ABD ara seçimlerini nasıl değerlendirdi?












