Diplomasi
‘ABD’nin çözümü Arap yönetimlerinin Filistin ilgisizliğine dayanıyor’
ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Gazze’deki savaşın bölgeye yayılmasını önleme temel hedefiyle düzenlediği bölge turunun Suudi Arabistan ayağındaki temaslardan sonra İsrail-Arap normalleşmesi için “Gazze’de çatışmaların sona ermesi ve bir Filistin devletine giden uygulanabilir bir yolun” gerekli olduğunu belirtti.
ABC News’ün haberine göre, Blinken, Orta Doğu ziyareti kapsamında, İsrail’e gitmeden önce havalimanında açıklamalarda bulundu. Orta Doğu gezisine işaret eden Blinken, görüşmelerin ortak noktasının; Gazze’nin istikrara kavuşması ve yeniden canlanmasına yardımcı olmak olduğunu vurguladı. Blinken, Suudi Arabistan’la yaptığı görüşmede, İsrail-Arap “normalleşmesi ve entegrasyonu”nun ele alındığını aktararak, bunun için “Gazze’de çatışmaların sona ermesi ve bir Filistin devletine giden uygulanabilir bir yolun” gerekli olduğunu dile getirdi.
Aşağıda çevirisini okuyacağınız makale, Blinken’ın ziyaretinin her ne kadar savaşın yayılmasını önleme hedefine odaklansa da Washington’un daha kalıcı bir plan için hazırlığa başladığını ve ziyaretin bu kapsamda önemli olduğunu vurguluyor.
ABD’nin planının en önemli ayağı ise Suudi-İsrail normalleşmesi. Makalenin yazarı mevcut İsrail hükümetiyle bu planın yürümeyeceğini düşünüyor ancak Netanyahu’nun yaşadığı siyasi zorluklar nedeniyle direnme gücünün zayıfladığını ileri sürüyor. Makaleye göre, planın temel çıkış noktalarından birini Hamas düşmanlığı nedeniyle “Arap dünyasının çoğunun Filistin halkının siyasi geleceğiyle pek ilgilenmemesi” oluşturuyor: “Bu da Suudilerin, Mısırlıların ve diğer Arap devletlerinin büyük yatırımlarla Gazze’nin yeniden inşasına yardım ettiği, ancak siyasi bir çözüm için çok fazla zorlamadığı bir anlaşmaya kapı açabilir- en azından Hamas’a ve gözden düşmüş Filistin Yönetimi’ne karşı uygulanabilir bir alternatif ortaya çıkana kadar.”
***
Biden’ın Orta Doğu Barış Planı Var mı? Sayılır.
ABD Suudi seçeneğini canlandırmayı umuyor ancak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu buna engel.
Michael Hirsh
ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken bu hafta Orta Doğu’da bir barış elçisinden ziyade bir itfaiyeci olarak bulunuyor. Blinken’ın dokuz ülkeyi kapsayan turu (Biden yönetiminin daha geniş çaplı bir bölgesel savaşı önlemek için aylardır sürdürdüğü çılgınca mücadelenin en son hamlesi) çoğunlukla Gazze’deki yangını sınırlamak ve ABD’nin daha fazla içine çekilmesini önlemekle ilgili.
Ancak yönetim aynı zamanda daha kalıcı bir Orta Doğu çözümü için bir plan hazırlamaya başlamayı umuyor. Blinken’in İsrail’e gitmeden önce pazartesi günü iniş yaptığı Suudi Arabistan’ın da önemli bir rol oynaması bekleniyor. Özellikle ABD Başkanı Joe Biden, Riyad’ın İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’da kısıtlanması ve nihai bir Filistin devleti ya da en azından bir dereceye kadar egemenlik de dahil Filistinlilerin çıkarlarını karşılama sözü vermesi karşılığında İsrail’i tanıma görüşmelerini yeniden başlatmasını istiyor.
ABD’li yetkililer Riyad’ın büyük ölçüde bu yönde hareket ettiğine inanıyor. Aralık ayı sonunda üst düzey bir yönetim yetkilisi “Suudilerle son haftalarda yaptığımız görüşmeler normalleşmeyi ilerletmek istediklerini gösteriyor” dedi.
Blinken, Katar Dışişleri Bakanı ile Doha’da düzenlediği ortak basın toplantısında gazetecilere yaptığı açıklamada, Arapların “ertesi gün” senaryolarını tartışmaya yönelik ilk direncini aşmada bazı başarılar elde ettiğini belirterek şunları söyledi: “Ortaklarımız bu zor konuşmaları yapmaya ve zor kararlar almaya istekli. Hepimiz ileriye dönük bir yol çizilmesinde pay sahibi olduğumuzu hissediyoruz.”
Elbette tüm bunlar henüz başlangıç aşamasında ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun aşırı sağcı hükümetinin Filistin devletini andıran herhangi bir şeye karşı devam eden direnci karşısında bunların çoğu yakın zamanda ilerlemeyecek. İsrail içinde Netanyahu 7 Ekim felaketinin yaşanmasına izin vermekle, hatta yıllarca Filistin Yönetimi’nin zararına Hamas’ı destekleyerek bu felakete yardım ve yataklık etmekle suçlanıyor ve kendisine verilen destek giderek azalıyor. Ancak Hamas’ın korkunç saldırıları İsrail kamuoyunu da sağa kaydırdı ve iki devletli bir müzakere ihtimalini neredeyse imkânsız hale getirdi.
Aralık sonunda İsrail’i ziyaret eden ABD’li Orta Doğu müzakerecisi Dennis Ross, “İsrail’deki siyasi yapı şu anda bunu kaldıramaz” dedi: “Bu olayın duygusal derinliği dikkat çekici. … Herkes güneyde [Gazze sınırı yakınlarında] öldürülen birini, kaçırılan birini, öldürülen ya da yaralanan bir askeri tanıyor.”
Aslında, siyasi olarak zor durumda olan Netanyahu’nun, Biden’ın planlarına karşı çıkmasını, kendisini görevde ve muhtemelen hapisten uzak tutmanın anahtarı olarak gördüğüne dair göstergeler var. (Netanyahu bir dizi yolsuzluk suçlamasıyla karşı karşıya.) İsrail medyasına göre Netanyahu, Likud partisinin üyelerine savaştan sonra Gazze ve Batı Şeria’da bir Filistin devletinin kurulmasını ancak kendisinin önleyebileceğini söylüyor. İsrail’deki kamuoyu, Netanyahu’nun Filistinli bir oluşuma verilecek herhangi bir egemenliğin gelecekte İsrail’e saldırı anlamına geleceği ve şimdi böyle bir sonuçtan bahsetmenin sadece Hamas’a zafer kazandıracağı fikrini giderek daha fazla destekliyor.
Ancak Biden, düşük oy oranlarından muzdarip olduğu bir seçim yılında, özellikle de kendisi ve yönetimi İsrail’in kanlı baskısını desteklediği için Demokrat Parti içinde sert bir şekilde eleştirildiğinden daha fazla baskı yapmak istiyor.
Ve en azından kavramsal olarak, nihai bir barış planının bazı parçaları yerine oturmaya başlıyor olabilir. Bu olasılıkların altında, mevcut İsrail-Filistin çatışmasının en az dikkat çeken boyutlarından biri yatıyor: Hamas yönetimindeki Gazze Sağlık Bakanlığı’na göre, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin 7 Ekim’e misilleme olarak Gazze’de yaklaşık 23.000 Filistinliyi öldüren operasyonlara başlamasından bu yana Arap başkentlerinden gelen öfke ifadelerine rağmen, Arap dünyasının çoğu Filistin halkının siyasi geleceğiyle pek ilgilenmiyor.
Hatta şimdiye kadar olduğundan çok daha az ilgileniyor. Birçok Arap lider de gizliden gizliye Hamas’tan kurtulmaya en az İsrailliler kadar hevesli.
1980’lerin başından bu yana bölgede görev yapan emekli ABD büyükelçisi Ryan Crocker telefonla yapılan mülakatta, “Filistinlilerin en büyük düşmanı İsrailliler değil; diğer Araplar” dedi. Örneklerden biri: Abdülfettah Es-Sisi’nin laik askeri yönetimindeki Mısır hükümeti, Biden yönetimi kendisinden Gazze’nin Refah sınır kapısından Filistinli mültecileri kabul etmesini istediğinde öfkeyle patladı.
Neden mi? İdeolojisi büyük ölçüde Mısır’da doğan radikal Müslüman Kardeşler’e dayanan Hamas’ın İslamcı liderliği neredeyse tüm Arap rejimlerinin nefretini kazanmış durumda. Crocker “Mısır için Hamas neredeyse varoluşsal bir tehdit” diyor. Bu durum, laik Filistinli savaşçıların Lübnan, Suriye ve Libya gibi farklı ülkelerde sığınak ve destek bulduğu ve hatta Ürdün’ün Haşimi Krallığı’nı devirme çabalarında bazı Arap liderlerin desteğini aldığı on yıllar öncesiyle tam bir tezat oluşturuyor.
Bu da Suudilerin, Mısırlıların ve diğer Arap devletlerinin büyük yatırımlarla Gazze’nin yeniden inşasına yardım ettiği, ancak siyasi bir çözüm için çok fazla zorlamadığı bir anlaşmaya kapı açabilir- en azından Hamas’a ve gözden düşmüş Filistin Yönetimi’ne karşı uygulanabilir bir alternatif ortaya çıkana kadar.
Eski İsrail Başbakanı Şimon Peres’in eski kıdemli danışmanı ve İsrail Politika Forumu üyesi Nimrod Novik, Suudi veliaht prensi Muhammed bin Selman’ın artık “Washington’un ‘ertesi sabah’ stratejisine katkıda bulunma konusunda birleşmiş geniş bir Arap koalisyonuna liderlik etmese bile uyumlu göründüğünü” söyledi.
Geçen Ekim ayında yaptığı açıklamalarda Biden, Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırılarının kısmen ABD’nin müttefiki Suudi Arabistan ile ilişkilerinin potansiyel normalleşmesini raydan çıkarmayı amaçladığını söyledi. Biden bir kampanya etkinliğinde “Suudilerle masaya oturmak üzere olduğumu biliyorlardı” dedi: “Tahmin edin ne oldu? Suudiler İsrail’i tanımak istiyordu.”
Şu anda kilit nokta, Biden ekibinin Filistinlilere kimin liderlik edeceği sorusunun üstesinden gelip gelemeyeceği. ABD, Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan’ın aralık ortasındaki İsrail ziyareti sırasında söylediği gibi hem Gazze hem de Batı Şeria’nın yönetiminin “yenilenmiş ve yeniden canlandırılmış bir Filistin Yönetimi altında birleştirilmesi” gerektiği konusunda ısrar etmeye devam ediyor. Netanyahu hükümeti bunu düşünmeyi reddediyor, ancak sonunda devrilirse, daha ılımlı Ulusal Birlik partisine başkanlık eden ve Netanyahu’nun savaş kabinesinin daha merkezci bir üyesi olan emekli general ve popüler bir isim Benny Gantz gibi bir halefin yeniden düşünmesi mümkün. Gantz geçmişte “iki unsurlu bir çözümden” bahsetmiş ancak bir Filistin devletini desteklemekten kaçınmıştı.
Gantz şimdiden başbakanı kamuoyu önünde eleştirmeye başladı ve 4 Ocak’ta Netanyahu’nun müttefiki sağcı bakanların 7 Ekim’e yol açan hatalarla ilgili bir soruşturma başlatma planı nedeniyle IDF Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi’ye saldırdığı öfkeli bir kabine tartışmasından Netanyahu’nun sorumlu olduğunu öne sürdü.
Washington ile İsrail arasındaki gerilim, İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant’ın 4 Ocak’ta İsrail’in Gazze’nin kuzeyinde daha hedefe yönelik bir stratejiye odaklanan yeni bir aşamaya geçeceğini açıklamasının ardından bir nebze de olsa yatıştı. Gallant, “savaşın hedeflerine ulaşılmasının ardından Gazze Şeridi’nde İsrail’in sivil varlığının olmayacağını”, ancak İsrail’in bölgede operasyon yapma hakkını saklı tutacağını da sözlerine ekledi.
Bu, Biden yönetiminin ısrarla istediği yönde bir adımdı. Ancak Blinken’in Gazze konusunda Netanyahu’nun daha fazla direnişiyle karşılaşacağı kesindi zira ikili arasında sert sözler sarf edilmiş, Bakan İsrail’in sivilleri öldürmeyi bırakması ve Filistinlilerin “koşullar elverdiği anda evlerine dönebilmeleri gerektiğini” söylemişti. Netanyahu ise Hamas ortadan kaldırılana kadar savaşın devam edeceğini söyleyerek, “Bunu hem düşmanlarımıza hem de dostlarımıza söylüyorum” dedi.
Yine de üst düzey yönetim yetkilisi, Netanyahu’nun radikal hükümetinin bile Gazze’de binlerce Filistinliyi öldürmeye devam etmenin jeopolitik maliyetini anladığını söyledi.
Yetkili, “Yüksek yoğunluklu operasyondan daha düşük yoğunluklu operasyona geçme ihtiyacının farkına vardılar” dedi: “Bunun neye benzediği konusunda onlara zor sorular soruyor ve Irak ve Afganistan’dan aldığımız dersleri onlarla paylaşmaya çalışıyoruz.” Yetkili sözlerini şöyle sürdürdü: “Bunun önemli bir sonraki adım olduğuna inanıyoruz ve çatışmanın sonuna yaklaşmış durumdayız.”
Şimdilik Blinken’in İsrail ve Suudi Arabistan’ın yanı sıra Türkiye, Yunanistan, Ürdün, Katar, Abu Dabi, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır’ı da kapsayan turundaki ana görevi İsrail’in Hizbullah’a karşı ikinci bir cephe açmasını önlemek ve İran’a karşı daha geniş bir koalisyon oluşturmak olacak. Yine de bu hükümetlerin bu hedefe yönelik ortak çıkarları ve İran’ın etkisine yönelik ortak kaygıları, gelecekteki barış müzakerelerine de ivme kazandırabilir.
Otuz yıl önce başarısızlıkla sonuçlanan Oslo Anlaşması’nın hayata geçirilmesinde önemli bir rol oynayan ABD’li müzakereci Ross, 7 Ekim’de yaşanan ulusal travmanın İsraillileri Filistinliler hakkında daha önce hiç yapmadıkları bir tartışmaya zorlayabileceğini söylüyor.
“Burada siyasi bir hesaplaşma ve aynı zamanda Filistinlilerle ilişkilerinin ne olduğu konusunda bir tartışma olacak” dedi: “Oslo’da bunu yapmadılar çünkü Oslo gizli bir anlaşmaydı. Şimdi sanki bütün bir ülke travma sonrası stres bozukluğu yaşıyor. Her şeyi çözmeleri gerekiyor.”
ABD’nin İran’ı iktisadi olarak boğma kampanyasına Irak, Pakistan ve Türkiye gibi komşuları dahil olmakta isteksiz.
ABD’nin ablukasının ilk adımı, İran’ın limanlarına uygulanan ve deniz yoluyla ticareti kesintiye uğratan bir deniz ablukası oldu.
Ardından, ülkenin hava taşımacılığı ağının büyük bir kısmını durma noktasına getiren bir dizi yeni yaptırım geldi.
Şimdi ise ABD, İran’ın son ekonomik damarını, yani kara yollarını hedef alıyor ama bu noktada Washington bir sorunla karşı karşıya kaldı.
New York Times’a (NYT) konuşan üç Iraklı yetkili ve bir ABD’li yetkiliye göre, ABD’li yetkililer haftalarca İran’ın komşu ülkelerine diplomatik baskı uygulayarak sınır geçişlerini kapatmalarını sağlamaya çalıştılar ama başarısız oldular.
Başta Türkiye, Irak ve Pakistan olmak üzere bu komşu ülkeler, kendilerine de Tahran kadar zarar verebileceğini söyledikleri ABD politikalarına karşı giderek daha temkinli ve hoşnutsuz hale geliyorlar.
Bu nedenle geçen cumartesi günü ABD ordusu da bu çabaya katılarak, “İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah sistemlerinin, çift kullanımlı teknolojilerin, yaptırım kapsamındaki malzemelerin ve yasadışı gelir akışlarının hareketini önlemek” amacıyla kurulduğunu belirttiği Iron Gate (Demir Kapı) Görev Gücü’nü duyurdu.
Görev gücünün pratikte nasıl işleyeceği belirsiz ve Orta Doğu’daki askeri operasyonları denetleyen CENTCOM’un böylesi bir iktisadi ve güvenlik kampanyasını yürütmesi alışılmadık bir durum.
Eski ABD askeri yetkilileri ve analistler, bu hamlenin muhtemelen savaş sırasında zaten İran’a odaklanmış olan CENTCOM’un istihbarat yeteneklerinden ve kaynaklarından yararlanmayı amaçladığını söylüyor.
CENTCOM’un, kara yollarını kesintiye uğratmak amacıyla diplomatlar, kara para aklamayla mücadele birimleri ve istihbarat teşkilatları arasında daha önce koordinasyonsuz yürütülen çabaların odaklanmasını ve organizasyonunu daha da keskinleştirebileceğini belirttiler.
İran’ın en büyük sınır ötesi ticaret ortaklarından biri olan Irak için, ABD’nin bu son girişimi özellikle tehlikeli olabilir.
Iraklılar, tam olarak kontrol edemedikleri 1600 kilometreye yakın engebeli sınır boyunca kaçakçılık şebekeleri ve militanlar arasında karışıklık çıkmasından korkuyor.
CENTCOM yaptığı açıklamada, görev gücünün Florida’da konuşlanmış 20 sivil ve askeri personelden oluşacağını belirtti.
Operasyonel konuları tartışmak üzere isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir Amerikan askeri yetkili, askeri operasyonlar yürütmeyeceklerini, bunun yerine komşu ülkeleri kendi ordularını kullanarak yasadışı veya yaptırım kapsamındaki ticareti durdurmaya zorlayabileceklerini söyledi.
Demir Kapı Görev Gücü’nün ne kadar etkili olacağı henüz belli değil ama Biden yönetimi döneminde Pentagon’un eski Orta Doğu sorumlusu Dana Stroul, bunun “her şeyi içeren” bir strateji olduğunu söyledi.
Stroul, bu stratejinin amacının “İran rejiminin yaptırımları ve deniz ablukasını aşmak için kullandığı tüm basınç tahliye vanalarını sıkıştırmak” olduğunu belirtti.
Komşu ülkelerle yürütülen görüşmelere aşina olan ABD’li yetkili, sınırın her iki tarafındaki işletmeler ve halk için hayati önem taşıyan kaçakçılık ve ticaret yollarını kesmeleri halinde “iç ayaklanma” yaşanacağına dair endişelerini dile getirenlerin çok olduğunu belirtti.
Yetkili, ABD’nin son dönemdeki çabalarının bölgesel müttefikleri arasında hoşnutsuzluk yarattığını ifade etti.
Bu ülkelerin birçoğu, Şubat ayında İsrail ile İran arasında bir savaş başlatılmaması yönündeki taleplerini görmezden gelen Washington’a karşı zaten öfkeliydi; zira bu çatışmada iktisadi kayıplara uğramış ve maddi tahribata maruz kalmışlardı.
“Iron Gate” operasyonunun duyurulmasından bu yana, yönetim yetkilileri, bu iktisadi ablukanın yeni saldırıları gereksiz kıldığını savunuyorlar.
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, salı günü Paris’te düzenlenen G7 toplantısının ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, “Şu anda İran’a uygulanan iktisadi baskı olağanüstü boyutta. Aynı hedefe iktisadi yollarla ulaşıyorsak, askeri saldırılar düzenlememize gerek yok,” dedi.
Analistler ve diplomatlar, Irak, Türkiye ve Pakistan’ın şu ana kadar ABD’nin çabalarının odak noktası olduğunu belirtiyorlar.
Türkiye’nin sınır politikalarını değiştirmeyi büyük ölçüde reddettiğini, Irak’ın ise her iki tarafı da yatıştırmak için çaba gösterdiği belirtiliyor.
Üç Iraklı yetkiliden ikisine göre, Irak yönetimi, özel temsilci Thomas Barrack da dahil olmak üzere ABD’li diplomatlarla haftalık görüşmeler düzenliyor.
Yetkililer, Irak’tan İran ile olan sınır geçişlerinin ikisi hariç hepsini kapatmasının istendiğini belirtti.
Bağdat şu ana kadar bunu reddetti ama ABD’nin taleplerine bir jest olarak bir veya iki sınır geçişini geçici olarak kapattı.
Iraklı yetkililer kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda, sınırdaki kara para aklama ve silah kaçakçılığını önlemeye yardımcı olacak izleme ve güvenlik önlemlerini güçlendirmek amacıyla bu kapatmaların yapıldığını belirttiler.
Analistlere göre, İran ile yıllık resmi ticaret hacmi 3 milyar dolar olan Pakistan, son haftalarda İran ile olan bazı sınır geçişlerini açıp kapatarak Irak’a benzer bir yaklaşım benimsemiş olabilir.
Pakistanlı yetkililer, son dönemde sınır geçişlerinin kapatılmasının güvenlik sorunları ya da yeni elektronik ithalat süreçlerinin uygulanmasından kaynaklandığını belirtmişlerdi.
Fakat İranlı yetkililer, bu adımın ülkelerine yönelik ABD yaptırımlarıyla bağlantılı olduğunu söylüyor.
Tahran Ticaret Odası Ulaştırma Komisyonu Başkanı Peyman Sanandaji, İran’ın Mehr Haber Ajansı’na verdiği demeçte, “İran’la ilgili bankacılık kısıtlamalarının” “İran’ın Pakistan’a yaptığı ihracatı fiilen durdurma” riski taşıdığını belirtti.
İran şu anda bu ülkelere kendi baskısını uygulamak için hızlı adımlar atıyor ve onlara ABD’nin taleplerine boyun eğmemelerini söylüyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, geçen ay yaptığı ve ABD’nin ülkeleri ticareti durdurmaya zorlama çabalarını eleştirdiği bir konuşmada, “Biz de komşu ülkelerle çabalarımızı sürdürüyor ve onlarla görüşmelerimizi devam ettiriyoruz. Başarılı olacağımızı umuyoruz,” demişti.
İran hükümetinin lehine olan bir faktör, Çin ve Rusya gibi güçlü bölgesel aktörlerin varlığı ve bu ülkeler de İran ile işbirliği yapmaya hâlâ istekli.
Salı günü İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, “ABD’nin tek taraflı eylemlerine ve sözde Demir Kapı planına nasıl karşı koyulacağını” görüşmek üzere İran’daki Rus büyükelçisiyle bir toplantı yaptığını duyurdu.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nde (ECFR) İran uzmanı olan Ellie Geranmayeh, İran’ın komşuları üzerinde iktisadi baskı uygulayabileceğini belirtti. Örneğin Pakistan, İran’dan yaptığı yakıt ithalatına, özellikle de sıvı petrol gazına büyük ölçüde bağımlı.
Öte yandan Irak, elektrik şebekesini beslemek için kullandığı gazın üçte birinden fazlasını İran’dan temin ediyor.
Tahran’ın son yıllarda (genellikle Bağdat’ın ödeme yapmasını engelleyen ABD yaptırımları nedeniyle) bu tedarikleri kesmesi, büyük çaplı elektrik kesintilerine ve sokak protestolarına yol açmıştı.
Geranmayeh, ABD ara seçim sonuçlarının İran’a karşı yürütülen savaşa o kadar sert bir tepki olarak algılandığını, bu nedenle bölge ülkelerinin ABD’nin taleplerini görmezden gelmeyi tercih edebileceklerini belirtti.
Geranmayeh, “ABD şu anda öngörülemez ve bazı durumlarda güvenilmez bir müttefik. İran onların komşusu olacak; İran’la ömür boyu başa çıkmak zorunda olduklarını biliyorlar,” dedi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol piyasasının 2026’nın son çeyreğinde yeniden arz fazlasına geçeceğini ve 2027’de bu fazlanın büyüyeceğini öngörüyor. Ekimde günlük 105,4 milyon varile çıkan arzın, yıl genelinde günlük 102,3 milyon varile gerilemesi beklenen talebi aştığı kaydedildi.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) kasım ayı raporuna göre küresel petrol piyasası, 2026’nın dördüncü çeyreği sonunda yeniden arz fazlası verecek.
Basra Körfezi ülkelerinden yapılan sevkiyatlar talepten daha hızlı toparlanıyor.
İran’daki savaşın başlamasından bu yana ilk kez ekim ayında arz, tüketimin üzerine çıktı.
Ajans, 2027’de arz fazlasının daha da büyüyeceğini öngörüyor.
Küresel arz artarken talep geriliyor
Ekim ayında küresel petrol arzı eylüle kıyasla günlük 2,3 milyon varil artarak 105,4 milyon varile ulaştı.
Arzda ağustostan bu yana kaydedilen toplam artış ise günlük 5,3 milyon varil oldu.
Buna rağmen IEA, 2026 yılı genelinde küresel petrol talebinin 2025’e göre günlük 2,7 milyon varil azalarak 102,3 milyon varile gerilemesini bekliyor.
Basra Körfezi ülkelerinden petrol ürünleri ile sıvılaştırılmış hidrokarbon gazları (LPG) sevkiyatındaki aksaklıklar ve yüksek akaryakıt fiyatları tüketimi baskılıyor.
Ajansın tahminine göre 2027’de talep günlük 2 milyon varil yükselirken, arz günlük 6,6 milyon varil artışla 108,1 milyon varile çıkacak.
Tüketimdeki artışın yaklaşık yüzde 80’ini sıvılaştırılmış hidrokarbon gazları, etan ve nafta gibi petrokimya hammaddeleri karşılayacak.
Yüksek fiyatlar, elektrikli araçların yaygınlaşması ve araçların yakıt verimliliğinin artması nedeniyle otomobil yakıtı talebindeki toparlanma sınırlı kalacak.
Denizdeki stoklar artarken fiyatlar geriledi
IEA’nın takip ettiği küresel petrol stokları hazirandan bu yana ilk kez ekimde 52 milyon varil yükseldi.
Tankerlerdeki petrol miktarı 86 milyon varil artarken, kara depolarındaki stoklar düşüşünü sürdürerek en az 2016’dan bu yana en düşük seviyesinde kaldı.
Sevkiyatlardaki toparlanmayla birlikte Kuzey Denizi petrolü North Sea Dated’in varil fiyatı, ekim başındaki 136 dolarlık zirveden raporun hazırlandığı tarihte yüzde 32 düşüşle 93 dolara indi.
Diğer taraftan IEA, gemilere yönelik süren saldırıların taşımacılık güvenliğini tehdit ettiği ve sevkiyatların toparlanmasını sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
Axios’un Ukraynalı bir askeri kaynağa dayandırdığı habere göre, Starlink’in askeri versiyonu Starshield’de üç gündür yaşanan kısıtlamalar nedeniyle cephedeki görevlerin tamamı başarısız oluyor. Saatte 160 kilometrenin üzerinde uçan insansız hava araçlarının bağlantısı kesiliyor.
Ukrayna’nın, Starlink uydu internet sisteminin askeri versiyonu Starshield’in çalışmasında üst üste üçüncü gündür kısıtlamalarla karşılaştığı bildirildi.
Axios’un Ukraynalı bir askeri kaynağa dayandırdığı haberine göre, kısıtlamalar cephedeki görevleri tamamen aksatıyor.
Durumu aktaran kaynak, “İlk gün yüzde 10, ikinci gün yüzde 50 kısıtlama vardı, bugün ise kısıtlamalar nedeniyle görevlerin yüzde 100’ü başarısız oluyor” dedi.
Ukrayna’nın Washington Geçici Maslahatgüzarı Denis Sennik de insansız hava araçlarının (İHA) saatte 160 kilometrenin üzerinde bir hızla uçtuğunda bağlantısının kesildiğini anlattı.
Sennik, “Şu anda SpaceX veya Pentagon’dan bir açıklamamız yok” diye konuştu.
SpaceX kısıtlama iddialarını reddetti
Starlink ve askeri versiyonunun sahibi olan SpaceX ise kısıtlama getirildiği yönündeki haberleri yalanladı.
Şirketin temsilcisi, “Bu doğru değil. Hiçbir değişiklik olmadı” ifadesini kullandı.
Uydu internetinin yavaşladığını ilk olarak bir gün önce Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy duyurmuştu.
Zelenskiy, kısıtlamaların tüm cephe hattı boyunca ve Rusya ordusunun kontrolündeki topraklarda uygulandığını belirterek, kısıtlamaların ordunun Rus jet İHA’larını önleme kapasitesini etkilediğini vurgulamıştı.
Ukrayna lideri bu açıklamayı, ABD Başkanı’nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yapacağı görüşme öncesinde yaptı.
Ukraynalı Fire Point, Starshield kısıtlamalarını aşacak yöntem buldu
Ekim ayında da benzer hız kısıtlamaları yaşanmıştı
Ukrayna ordusu, ekim ortasında da Starlink’in askeri versiyonunun çalışmasında ilk kez sorunlar yaşadığını bildirmiş, uydu internetinin saatte 130 ila 160 kilometre hızdaki İHA’larda devre dışı kaldığını aktarmıştı.
O dönemde de Ukrayna İHA’larının kullanımı kısıtlanmış ve bir dizi operasyon aksamıştı.
Zelenskiy, o süreçte askerlerin yaklaşık 2 bin önleme İHA’sını fırlatamadığını kaydetmişti.
The Economist ise uydu internetini yavaşlatma talimatını SpaceX’in başındaki isim Elon Musk’ın, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırılar nedeniyle verdiğini yazmıştı.
ABD Başkanı Donald Trump, kendisinin veya Musk’ın Ukrayna’nın Starlink’e erişimini kısıtladığını yalanlamıştı.
Musk daha sonra Kiev’i hizmeti saldırı amaçlı kullanmakla suçlamış ancak Starshield’in ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu vurgulamıştı.
Trump, 22 Ekim’de SpaceX’in Kiev’in Starlink’e tam erişimini yeniden sağladığını bildirmişti.
O dönem Rus petrol rafinerilerine saldırı düzenlemeyen Ukrayna, ekim sonunda düzenli saldırılara geri dönerek son iki haftada en az 9 tesisi vurdu.
ABD’de Demokratlar Ukrayna’daki Starshield kesintisi için delil topluyor
JD Vance, 2028’de aday olmamayı düşünüyor
Microsoft’ta büyük kesinti: 74 ülkede erişim sorunları yaşandı
“İran’ın komşuları, ABD’nin baskı politikalarına katılmaya gönüllü değil”
Anket: Avrupalıların yüzde 71’i AB’nin kendi ordusunu kurmasını istiyor
Merz’e silahlanma borçlanmalarını sınırlandırma çağrısı
Amerika1 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
Ortadoğu2 hafta önceEisenkot’tan koalisyon için üç şart
