Dünya Basını
Amerikan sağının yeni Vahşi Batı’sı olarak Grönland

Çevirmenin notu: Yeni ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı, gerekirse askeri zor yoluyla Amerikan topraklarına katmak istemesi üzerine çok şey yazıldı ve yazılmaya devam ediyor. Yenilenmiş bir tür Amerikan milliyetçiliğine ve iktisadi merkantilizmle belirlenmiş “saf jeopolitik” kavrayışına yaslanan bu yeni yayılmacılığın bir de Kuzey Amerika’nın iç sömürgeleştirilmesine yönelik kolonist zihnin canlandırılması eşlik ediyor. “Amerikan sınırı” (American frontier) ya da “Vahşi Batı” olarak da bilinen Birleşik Devletler’in batı bölgelerine yönelik beyaz yerleşimci hücumu, esas olarak “sınır zihniyeti” kavramında cisimleşen bir milliyetçi-sömürgeci söylemin başar unsurlarından biriydi. Çevirisini verdiğimiz makalede de bahsi geçen tarihçi Frederick Jackson Turner, bu terimin “Kızılderili tüccarlar, avcılar, madenciler, çiftlik sahipleri, ormancılar ve her türden maceraperest tarafından seyrek olarak işgal edilen toprak kuşağı” anlamına geldiğini ve “genişleyen bir toplumun esasen özgür toprakların kenarındaki geçici sınırını” oluşturduğunu belirtiyordu. Hem “sınır”, hem de Amerikan batısı, vahşilik/ilkellik ile modern toplum/medeniyet arasındaki ayrım çizgisine işaret ediyordu. Elbette, bu sınır mentalitesi, beyaz yerleşimcilerin “uygarlaştırıcı” misyonu ile “vahşi” yerlilerin tehcirini, mülksüzleştirimesini, katledilmesini ya da mümkünse ehlileştirilmesini içeriyordu. Amerikan yerleşimcilerinin üçüncü “sınır” mücadelesinde işgal edilen Vahşi Batı (aşağı yukarı 1840-1890 arası), bugün hâlâ Amerikan ve dünya kültüründe önemli bir yeri olan tekdüze manzaranın benzersiz unsuru “kovboy” imajı ile bilinir. Toprakla uğraşmak, zorlu doğa koşulları, karmaşık ve tehlikeli kentlerden uzaklık… Amerikan yerleşimcilerinin Avrupa’daki faşist hareketlere ilham kaynağı olan “meziyetleri”dir bunlar ve Grönland, yeni Amerikan yerleşimci mantığına ve yayılmacılığına çok uygun bir peyzaj sunmaktadır. Üstelik bu, şimdi yeni teknoloji milyarderleri tarafından gündeme getirilmektedir.
Grönland için Ruhani Dava
Ian Ward
Politico
16 Ocak 2024
Seçilmiş Başkan Donald Trump ABD’nin Grönland üzerindeki kontrolünü genişletme önerisine yoğunlaşırken, MAGA [Amerika’yı Yeniden Büyük Yap] hareketindeki müttefiklerinin çoğu bu hamleyi geleneksel dış politika terimleriyle savundu. Bu argümanın yaygın bir biçimine göre, Grönland’ı satın alarak, ilhak ederek ya da hükümetiyle yeni bir anlaşma yaparak üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmak, ada ülkesinin kilit nakliye yollarına yakınlığı, Kuzey Kutbunu kontrol etmek için jeostratejik önemi ve kritik minerallerin geniş rezervleri göz önüne alındığında, Amerika’nın acil jeopolitik ve ekonomik çıkarlarına hizmet edecektir.
Fakat Trump’ın katı Amerikan milliyetçiliğinin güçlü bir tekno-ütopyacılıkla birlikte var olduğu, Yeni Sağ olarak bilinen muhafazakâr hareketin kıyısında, Trump’ın savunucuları Grönland’ı almak için daha az geleneksel –ama daha az etkili olmayan– bir durum ortaya koyuyorlar. Yeni Sağ’ın birçoğunun gözünde Grönland’ı almak sadece Amerika’nın maddi ve stratejik çıkarları için değil; aynı zamanda Amerika’nın manevi refahı için de kilit önem taşıyor.
Bu argümanın versiyonları Vahşi Batı’dan gerçek manyaklıklara kadar çeşitlilik gösteriyor: Yeni Sağ’dan bazıları Grönland’ı almanın yeni bir Amerikan sınırının açılmasını temsil edeceğini, 19. yüzyılın Amerikan öncülerine büyük ölçüde aşılayan “sınır zihniyetini” ve “yerleşimci ruhunu” yeniden canlandıracağını savunuyor. Diğerleri ise Grönland’ın, nihai olarak Mars’a yerleşmek de dahil olmak üzere, Amerikan genişlemesinin daha iddialı başarıları için bir tür manevi ve teknolojik hazırlık alanı olarak hizmet edebileceğini savunuyor. Vurgu ve kapsamdaki farklılıklara rağmen, bu argümanların çoğu Trump’ın yeniden seçilmesinin Amerika’yı manevi bir canlanmanın eşiğine getirdiği ve bölgesel genişlemenin bu dönüşüm için gerekli bir katalizör görevi görebileceği önermesinden yola çıkıyor.
Trump’ın mega bağışçısı ve Peter Thiel’in Palantir’deki kurucu ortağı Joe Lonsdale, BBC’ye verdiği son röportajda, “Bence sınırlara sahip olmak çok sağlıklı” dedi. “Bu bir sınır zihniyeti – yeni olasılıkları değerlendiriyor, yeni şeyler yaratıyor.”
Şimdiye kadar bu argümanlar, birçoğu Silikon Vadisi’nin yükselen “teknoloji sağı” ile bağları olan küçük –ve ziyadesiyle çevrimiçi– bir muhafazakâr kadro etrafında dönüp duruyordu. Fakat yeni Trump yönetiminde güçlü ve potansiyel olarak sempatik bir kitle bulabilirler. Bu potansiyel müttefiklerin başında, şu anda Grönland’ı kontrol eden ve kaderini belirlemede etkili olacak Danimarka’ya, Trump’ın büyükelçi olarak seçtiği Ken Howery geliyor. Silikon Vadisi’ndeki “PayPal mafyası”nın orijinal bir üyesi ve Trump’ın eski İsveç Büyükelçisi Howery, hem Elon Musk’a hem de Yeni Sağ’da önemli bir figür olan Thiel’e yakın.
Birçok durumda muhafazakârlar, Amerikalıların lise tarih derslerinden aşina olabilecekleri bir kavramdan yola çıkıyorlar: Frederick Jackson Turner’ın “sınır tezi”. Turner tarafından ilk kez 1893’te ortaya atılan bu teori, Amerika’nın Batı sınırına yerleşilmesinin ülkenin gelişmekte olan kültürünü ve siyasi ahlakını şekillendirmede önemli bir rol oynadığını ve 1890’larda sınırın kapanmasının ülkenin benlik algısı için büyük bir tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Daha çağdaş tarihçiler Turner’ın tezine karşı çıksalar da Trump’ın müttefikleri onun önerisini savunurken Turner’ın görüşlerini açıkça dile getirdiler. Aralık ayında, Yeni Sağ’ın en iddialı milliyetçi kanadının sözcüsü haline gelen IM-1776 dergisi, Grönland’a yerleşmenin “Batılı insanların girmesi için yeni bir bölgenin açılmasını, zamanla soğuk iklim ve sert arazi tarafından şartlandırılmış yeni bir halk oluşturacak bir sınırı” temsil edeceğini savunan isimsiz bir yazarın makalesini yayınladı.
Daha ana akım muhafazakârlar da benzer bir ses çıkardılar. Bu hafta, Trump’a yakın düşünce kuruluşu Center for Renewing America’nın başkan yardımcısı Eric Teetsel, Trump’ın Grönland önerisini “Plymouth Rock’tan Lewis ve Clark’a, Sooner’lardan 49er’lara, daha iyi bir yaşam hayallerinin peşinde uzun ihtimallere meydan okuyan kaşifler” geleneğine yerleştiren bir yazı yayınladı.
Teetsel, “100 yıl boyunca Amerika’nın iç ve dış politikası, denizden parlayan denize kadar kaderimizi kontrol etme yetkisi tarafından belirlendi,” diye yazdı. “Seçilmiş Başkan Trump bu ruhu yeniden canlandırıyor.”
Bu söylemlerin hiçbiri teknoloji sağı için daha önce görülmemiş şeyler değil. Son yıllarda Thiel ve diğer üyeler, liberter zihniyetli bireylerin liberal demokrasilerin kısıtlamalarından kaçmalarını sağlamak için tasarlanmış çeşitli “çıkış projeleri” ile uğraştılar. Son öneriler Batı Dağları’nda şebekeden bağımsız yaşamaktan “seasteading”e ya da uluslararası sularda yüzen platformlar üzerinde özerk topluluklar kurmaya kadar uzanıyor.
Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, teknoloji sağındaki bazıları Trump’ın Grönland planlarını ana akım Amerikan toplumundan “çıkmak” için potansiyel bir fırsat olarak görüyor. Kripto para ile desteklenen özerk bir “ağ devleti” kurmaya çalışan Praxis adlı bir şirketin kurucusu olan Dryden Brown, “Grönland sınırın yeniden açılmasını temsil ediyor,” diye yazdı (Proje Thiel’in çevresindeki bir dizi yatırımcının desteğini aldı). Brown, bu yılın başlarında, Mars’ta kendi kendini idame ettiren bir koloni için bir “prototip” olarak hizmet edebileceğini varsaydığı Grönland’ı yeni bir “özelleştirilmiş charter devleti” –proje meyve vermedi– için olası bir yer olarak ziyaret ettiğini söyledi. Önerisini açıkladığı yazısında Elon Musk’ı etiketledi.
Yine de MAGA öncülerinin Grönland’da yeni bir süper koloni için teknoloji sağının görkemli planlarının arkasında yekpare biçimde bulunmadığına dair işaretler var. Trump’ın Grönland’ı satın alma planını genel olarak destekleyen Steve Bannon, War Room podcast’inin son bölümünde, teknoloji sağının Grönland için “transhümanist” vizyonu olarak adlandırdığı şeyden uzaklaşarak Musk ve teknoloji sağıyla devam eden kavgasında yeni bir cephe açtı.
Bannon, “Umarım bu adamlar tarafından önerilen şey Grönland değildir,” dedi.
Entelektüel tartışmalar bir yana, Trump’ın Grönland planları –Panama Kanalı’nın kontrolünü yeniden ele geçirme ve potansiyel olarak Kanada’nın bazı kısımlarını ABD için talep etme önerisinin yanı sıra– popülist-milliyetçi sağdaki pek çok kişinin ABD için gerçek bir jeostratejik zorluk olarak gördüğü şeye yanıt veriyor. Çin’in yükselişi ve Amerikan askeri ve iktisadi hegemonyasının düşüşüyle birlikte, birçok muhafazakâr Soğuk Savaş sonrası “tek kutuplu anın” sona erdiğine ve büyük güçler arasındaki emperyal atakların arttığına inanıyor.
Muhafazakâr dış politika analisti Sumantra Maitra, Rusya’nın Ukrayna’daki hamlelerine, Çin’in Sri Lanka ve Afrika’daki tasarımlarına ve İsrail ile Türkiye’nin Suriye’deki manevralarına işaret ederek, “Yeni bir emperyalizm çağında olduğumuzu zaten gördük,” dedi. Maitra, çok kutuplu küresel düzenin çöküşüyle birlikte, “ABD’nin kendi çıkarlarını [savunmaya] alışmış normal bir büyük güç gibi davranmaya başladığını” söyledi.
Yine de Maitra, Grönland’ı talep etmek için yapısal ve maddi gerekçelerin kendi başlarına yeterince güçlü olduğu göz önüne alındığında, genişleme için manevi davaya biraz şüpheyle yaklaşmaya devam ettiğini söyledi. Fakat argümanın faydasını da görüyor.
“Eğer daha fazla rekabete ve daha fazla yeniliğe yol açacaksa, benim için sorun yok.”
Dünya Basını
Global Times: Xi-Putin-Trump zirvesi uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı

Çin’in Global Times gazetesi, Xi-Putin-Trump zirvesini uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirdi. Gazeteye göre üç büyük gücün ilk kez aynı masada buluşması, aralarındaki rekabetin çatışmaya dönüşmesini önlemek ve küresel istikrarı güçlendirmek açısından tarihi bir adım. Global Times makalesinde zirvenin, Çin’in küresel diplomaside artan ağırlığını ve uluslararası düzenin şekillenmesinde üstlendiği rolü de ortaya koyduğu vurgulandı. Pekin’in, ABD ile Rusya’yı bir araya getirerek yalnızca kendi ulusal çıkarlarını gözeten değil, dünya barışı için sorumluluk üstlenen bir güç olduğunu gösterdiği ifade edildi. Nükleer risklerin azaltılması, enerji güvenliği ve BM reformu konularındaki mutabakat, üç ülkenin ciddi anlaşmazlıklara rağmen ortak hareket edebileceğine işaret ediyor. Gazetenin öne çıkardığı temel mesaj ise büyük güçler arasındaki rekabetin kaçınılmaz olsa da çatışma ve savaşın kaçınılmaz olmadığı.
***
Global Times, Zhao Yusha ve Sun Langchen
Xi, Çin, Rusya ve ABD devlet başkanlarının ilk kez yüz yüze bir araya gelmesinin çığır açıcı bir öneme sahip olduğunu vurguladı.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, perşembe öğleden sonra Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump ile Çin-Rusya-ABD zirvesi düzenledi.
Zirvede varılan temel mutabakatları değerlendiren Xi, Çin-Rusya-ABD zirvesinin olumlu, yapıcı ve verimli geçtiğini söyledi. Üç ülkenin dünya barışının korunması konusunda ortak bir anlayışı paylaştığını belirten Xi, tüm tarafların büyük güçlüklerle kazanılan barışın kıymetinin bilinmesi gerektiğini vurguladığını ifade etti.
Zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”nde, Rusya ve ABD devlet başkanlarının bu tarihi üçlü zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin’e teşekkür ettikleri belirtildi. Bildiriye göre üç lider, mevcut uluslararası durum hakkında kapsamlı görüş alışverişinde bulundu ve stratejik istikrar ile uluslararası güvenliğin korunması konusunda taahhütte bulundu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin üç daimi üyesinin liderlerini bir araya getiren tarihi zirve, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Uzmanlar, zirvenin yanlış anlamaları ve riskleri azaltmak amacıyla diyalog ve koordinasyonu güçlendirerek büyük güçler arasındaki ilişkilere yeni bir yön verdiğini ve dünyaya çok ihtiyaç duyduğu istikrar duygusunu kazandırdığını belirtti.
Tarihi zirve
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, büyük güçlerin birbirleriyle doğru ilişki kurmasının ve dünya barışını birlikte desteklemesinin yollarına ilişkin dört ilke ortaya koydu.
Xi, zirvede yaptığı konuşmada büyük güçlerin karşılıklı saygı, barış içinde bir arada yaşama, karşılıklı kazanca dayalı işbirliği, diyalog ve istişare ilkelerine bağlı kalması gerektiğini söyledi.
Çin lideri, ülkelerin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, kendi tercih ettikleri toplumsal sistemlere ve kalkınma yollarına, ayrıca temel çıkarlarına ve başlıca kaygılarına saygı göstermeleri gerektiğini belirtti.
Ülkelerin birbirlerinin iç işlerine müdahale etmemesi gerektiğini vurguladı.
Xi, tarafları ilgilendiren önemli ve hassas meselelerde önceden iletişim kurulmasının, olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşılmasının, ihtiyatlı davranılmasının ve özellikle birbirlerinin kırmızı çizgilerine meydan okunmamasının önemine dikkat çekti.
Çin Devlet Başkanı, Çin, Rusya ve ABD’nin ortak ve dost olması gerektiğini söyledi. Üç ülkenin kendi aralarında çatışma veya cepheleşme yoluna gitmemesi, barış içinde bir arada yaşama ilkesine bağlı kalması ve Thukydides Tuzağı’na düşmemek için çaba göstermesi gerektiğini vurguladı.
Çin lideri, İkinci Dünya Savaşı’nın başlıca galipleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin savaş sonrası uluslararası düzeni kararlılıkla koruması gerektiğini ifade etti.
Basında yer alan haberlere göre zirve yaklaşık bir buçuk saat sürdü.
Kremlin, Putin’in zirvenin düzenlendiği yerden ayrılırken Xi’ye veda ettiği anları gösteren bir video yayımladı. Putin, Xi’ye “Bunu organize ettiğiniz için teşekkür ederim” dedi.
AP’nin aktardığına göre Trump, üçlü görüşmeye ilişkin değerlendirmesinde, “Bu ziyaretin bize ABD, Rusya ve Çin liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü toplantıyı gerçekleştirme fırsatı vermesinden büyük memnuniyet duyuyorum” ifadelerini kullandı.
Trump, “Bu anlamda ve bence başka birçok açıdan gerçekten tarih yazıyoruz” diye ekledi.
Pekin Yabancı Diller Üniversitesi Bölgesel ve Küresel Yönetişim Akademisi profesörlerinden Cui Hongjian, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, büyük güçler arasındaki ilişkilere rekabet ve cepheleşmenin damga vurduğu bir dönemde düzenlenen tarihi üçlü zirvenin gerilimleri azaltmaya, koordinasyonu geliştirmeye ve ülkeler arasındaki ilişkilere daha fazla istikrar kazandırmaya yardımcı olabileceğini söyledi.
Cui, zirvenin üç ülkeyi ortak zemin bulmaya ve karşılıklı tavizler vermeye teşvik edebileceğini belirtti. Üç ülke arasında daha istikrarlı ilişkilerin kurulmasının, dünyanın karşı karşıya olduğu en acil sorunlardan bazılarının çözümü açısından hayati önem taşıyacağını savundu.
Cui, açıklamanın Çin’in büyük güçler arasında yeni bir ilişki modeli oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Tarih, belirli ülkelerin deneyimlerini yansıtır ancak bu deneyimler, büyük güçlerin birbirleriyle nasıl ilişki kurması gerektiğini zorunlu olarak belirlemez” dedi.
Çin Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Yang Xiyu ise Global Times’a yaptığı açıklamada, üçlü zirvenin Çin’in büyük güçler arasındaki ilişkilerin yönetiminde giderek artan rolünü ortaya koyduğunu söyledi.
Yang, Pekin’in yıl boyunca hem Moskova hem de Washington ile yakın diplomatik temaslarını sürdürerek tarihi görüşmenin zeminini hazırladığını belirtti.
Yang’a göre Çin, yalnızca uluslararası düzenin şekillenmesinde etkin bir rol oynamakla kalmıyor, aynı zamanda birbiriyle rekabet eden stratejik çıkarlara sahip büyük güçler arasında diyalog fırsatları yaratarak köklü anlaşmazlıkları bulunan ülkeleri müzakere masasında buluşturuyor.
Yang, bu çabaların Pekin’in küresel meselelerdeki etkisini güçlendirebileceğini, aynı zamanda Çin’in kendi ulusal çıkarlarının ötesine geçerek uluslararası barış ve istikrar konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazır olduğunu gösterebileceğini ifade etti.
Dünya barışının istikrar sağlayıcısı
Zirvenin ardından üç ülke, “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”ni yayımladı.
Bildiride, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin, BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği korumaya yönelik temel misyonuna daha uygun hareket edebilmesi amacıyla örgütte reform yapılması konusunda taahhütte bulunduğu belirtildi.
Üç ülke, tüm devletlerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planlıyor. Bildiride, istikrarlı enerji akışlarının önemi de yeniden teyit edildi.
Bildiride ayrıca üç devlet başkanının, devletlerin rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin son derece önemli olduğunu kabul ettiği belirtildi. Liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.
Bildiride, üç devlet başkanının “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yeniden teyit ettiği de ifade edildi.
Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecek.
Çin Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Doğu Avrupa ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsünden araştırmacı Li Yonghui, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, bildirinin enerji güvenliği ve nükleer silahların kontrolü gibi dünyanın karşı karşıya bulunduğu en acil sorunlardan bazılarını ele aldığını söyledi.
Li, bu alanların üç ülkenin ortak çıkarlara sahip olduğu ancak aynı zamanda önemli görüş ayrılıkları yaşadığı konular arasında bulunduğunu belirtti.
Li’ye göre bildiri, büyük güçler arasındaki rekabet ve anlaşmazlıkların kaçınılmaz olmasına rağmen bunların uluslararası düzeni zayıflatmaması, hele hele dünyayı savaşa sürüklememesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Li, “Barışın korunması, ulusal egemenliğe saygı gösterilmesi, ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve küresel güvenlik konusunda ortak sorumluluk üstlenilmesi, uluslararası ilişkilere yön veren temel ilkeler olmalıdır” dedi.
Uzun vadeli etkiler
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, zirvede yaptığı konuşmada, insanlığın üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanan nükleer silahların zaman içinde tamamen yasaklanması ve bütünüyle ortadan kaldırılması gerektiğini, böylece nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya oluşturulabileceğini söyledi.
Cui Hongjian, dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden çatışmaların, nükleer güvenlik mekanizmalarının zayıflamasından kaynaklanan risklere ilişkin endişeleri yeniden artırdığına dikkat çekerek nükleer silahların kontrolünün üçlü zirvenin temel gündem maddelerinden biri olduğunu belirtti.
Cui, bu koşullar altında Çin’in ABD ve Rusya’yı silahların kontrolüne yönelik çabalarını güçlendirmeye teşvik etmeye çalıştığını söyledi.
Üçlü görüşme diğer ülkelerde de yankı uyandırdı.
Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, zirveden yapıcı sonuçlar çıkmasını umduğunu ifade etti.
Endonezya haber ajansı Antara’nın aktardığına göre Prabowo, “Bu vesileyle, APEC Zirvesi kapsamında dünyanın üç büyük gücünün liderleri arasında gerçekleşen tarihi görüşmeye duyduğumuz takdiri ve bu görüşmeden beklentilerimizi de ifade etmek istiyorum” dedi.
Yang Xiyu ise üç büyük gücün diyalogu güçlendirmek, yanlış anlamaları önlemek ve görüş ayrılıklarını yönetmek amacıyla bir araya gelmesinin yalnızca küresel barış ve istikrara katkı sağlamakla kalmayacağını, aynı zamanda diğer ülkeleri de uluslararası alanda daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik edebileceğini belirtti.
Dünya Basını
Senatör Sanders’tan yapay zeka uyarısı: “Tamamen yasaklanmalı”

ABD Senatörü Bernie Sanders, konuk olduğu programda gelir eşitsizliği, sağlık sistemi ve yapay zeka tehlikesine dair değerlendirmeler yaptı. Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi ve “Herkes için Sağlık Sigortası” çağrısı yapan Sanders, süper zeka geliştirilmesinin ise tamamen yasaklanması gerektiğini belirtti.
ABD Kongre tarihinin en uzun süre görev yapan bağımsız üyesi ve iki kez başkan adayı olan Vermont Senatörü Bernie Sanders, Steven Bartlett’ın “A Dairy of a CEO” adlı YouTube kanalına konuk olarak ülke siyasetinden ekonomiye, yapay zeka tehlikesinden dış politikaya kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulundu.
Geride kalan ara seçimlerin Amerikan tarihindeki en önemli seçim olabileceğini belirten Sanders, bu seçimin sağlık, eğitim ya da ekonomi üzerine bir tartışma olmadığını, doğrudan ABD’nin demokrasi olarak kalıp kalmayacağına dair bir karar niteliği taşıdığını söyledi.
Sanders, “Bu seçim, ABD’nin bir demokrasi olarak kalıp kalmayacağına ya da demokrasiye inanmayan, patolojik bir yalancı olan, yozlaşmış bir yönetim yürüten, dünyanın kendi etrafında döndüğünü sanan inanılmaz bir narsiste, kendisi için daha fazla güç isteyen otoriter bir başkana boyun eğip eğmeyeceğimize dair bir seçimdi” ifadelerini kullandı.
“Mesele çalışan ailelerin yanında durup durmayacağımız”
Demokrat Parti içinde önemli bir bölünme yaşandığını dile getiren Sanders, parti yönetiminin büyük kısmının yalnızca yüzeysel değişikliklerle yetinmek istediğini aktardı.
Partideki bazı kesimlerin Donald Trump’ı eleştirmekle yetindiğini ancak büyük sermaye çıkarlarına karşı durmaya ve çalışan aileler için gereken adımları atmaya hazır olmadığını kaydeden Sanders, “Dünya tarihinin en zengin ülkesiyiz ancak halkımızın yüzde 60’ı maaştan maaşa yaşıyor” diye konuştu.
ABD’deki çocuk yoksulluğu oranının çok yüksek olduğuna ve yaşlıların yüzde 20’sinin yılda 15 bin dolar veya daha az bir gelirle geçinmeye çalıştığına dikkat çeken Sanders, mevcut gidişat değişmezse genç neslin ebeveynlerinden daha düşük bir yaşam standardına sahip olacağı uyarısını yaptı.
Sanders, “Trump’ı sonsuza kadar soruşturabiliriz, bunda sorun yok ama nihayetinde çalışan ailelerin yanında durup hayatlarını iyileştirecek gerçek bir değişim yapacak mıyız, mesele bu” dedi.
“İki partide de parası olanlar süreci kontrol ediyor”
Hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyetçi Parti içindeki aday belirleme ve yasa yapma süreçlerinin halkın iradesinden uzaklaştığını anlatan Sanders, ABD Yüksek Mahkemesi’nin “Citizens United” kararı sonrası kampanya finansman sisteminin tamamen sermayenin kontrolüne girdiğini vurguladı.
Mevcut sistemin yasal ancak yozlaşmış olduğunu ifade eden Sanders, “Bana gelip ‘Bernie, kampanyana siyasi eylem komitesi üzerinden 100 milyon dolar bağışlayacağım’ derseniz bu tamamen yasal ama ‘Sana 5 dolar vereceğim, şu yönde oy kullan’ derseniz bu yasa dışı ve yolsuzluk” sözleriyle sistemdeki çelişkiye işaret etti.
Elon Musk’ın Cumhuriyetçi kampanyalara 400 milyon dolardan fazla para aktarabilmesini örnek gösteren Sanders, “Her iki partide de parası olanların ne olup bittiğini kontrol ettiği bir durumumuz var” değerlendirmesini yaptı.
Cumhuriyetçi Parti’nin geçmişte büyük sermaye, bankacılar ve şirket yöneticilerinin hakim olduğu merkez sağ bir parti olduğunu hatırlatan Sanders, Trump’ın partiyi ele geçirerek lider kültüne dayalı, ırkçı, bölücü ve beyaz milliyetçi bir aşırı sağ harekete dönüştürdüğünü söyledi.
“Siyasi devrim tam da gözlerimizin önünde gerçekleşiyor”
Siyaseti tepeden inme bir yapıdan çıkarıp tabana yaymak için mücadele ettiğini belirten Sanders, sıradan insanların ve işçi sınıfından gelen aktivistlerin kongre yarışlarını kazanmaya başladığını aktardı.
New York ve ülke genelindeki diğer seçimlerde taban hareketlerinin başarılar elde ettiğini kaydeden Sanders, “Bu enerjiyi ve Amerikan halkının iradesini, bu ülkenin işçi sınıfının hayatını iyileştirecek somut yasalara dönüştürmek bizim görevimiz” ifadelerini kullandı.
Trump’ın Michigan’da tıp doktoru olan Abdul El-Sayed’i terörist ve cihatçı olarak nitelendirmesini iğrenç bulduğunu dile getiren Sanders, Trump’ın zihinsel olarak dengesiz olduğunu ve her yere kendi adını vermek isteyen bir narsist gibi davrandığını söyledi.
İnsanların geçim sıkıntısı ve gelecek kaygısı yaşadığı dönemlerde öfkenin yanlış hedeflere yönlendirildiğini belirten Sanders, “İki yol var: Ya çalışanlar zorlanırken çok zenginlerin daha da zenginleşmesini demokratik ve akılcı biçimde tartışacağız ya da suçu belgesiz göçmenlere atıp onlardan nefret edeceğiz” diye konuştu.
“Sağlık sistemimiz sigorta ve ilaç şirketlerini zengin ediyor”
ABD’deki mevcut sağlık sisteminin tamamen çökmüş durumda olduğunu vurgulayan Sanders, kişi başına diğer tüm ülkelerden iki kat fazla harcama yapmalarına rağmen 90 milyon kişinin sigortasız veya yetersiz sigortalı olduğunu açıkladı.
Her yıl 60 bin kişinin doktora gidemediği için hayatını kaybettiğini ve yarım milyon insanın tıbbi faturalar yüzünden iflas ettiğini aktaran Sanders, “Kanserle mücadele ederken bir de ailenizin finansal olarak mahvolup olmayacağını düşünmek zorunda kaldığınızı hayal edebiliyor musunuz?” sözleriyle tepki gösterdi.
İlaç şirketlerinin Washington’da 535 Kongre üyesi için 1500’den fazla lobici çalıştırdığını belirten Sanders, şirketlerin kendi çıkarlarına uygun yasa maddelerini bizzat kaleme alıp milletvekillerine sunduğunu söyledi.
Çözüm olarak Kanada modeline benzeyen “Herkes için Sağlık Sigortası” sistemini öneren Sanders, dört yıllık bir geçiş süreciyle ilk yıl yaş sınırını 65’ten 55’e düşürüp tüm çocukları kapsama alacaklarını, diş, işitme ve görme hizmetlerini ekleyeceklerini, sonraki yıllarda ise yaş sınırını kademeli olarak 45’e ve 35’e indirip herkesi sisteme dahil edeceklerini anlattı.
“Sistemin hileli olduğunu Amerikan halkı biliyor”
Sunucu Steven Bartlett’ın, milyarder yatırımcı Chamath Palihapitiya’nın ekonominin çöktüğüne dair açıklamalarını hatırlatması üzerine Sanders, mevcut düzenin yalnızca varlık sahiplerine yaradığını teyit etti.
Rand Şirketi’nin tahminlerine göre son 50 yılda alt yüzde 90’dan üst yüzde 1’e 80 milyonluk bir servet transferi yaşandığını aktaran Sanders, bugün ABD’de Rockefeller dönemindeki “Yaldızlı Çağ”dan bile daha büyük bir gelir ve servet eşitsizliği yaşandığını söyledi.
Kendi çocukluğunda babasının boya satıcılığı yaparak tek maaşla iki çocuk büyütüp tüm faturaları ödeyebildiğini hatırlatan Sanders, “Bugün bunca teknolojiye ve bilgisayara rağmen bir işçi sınıfı ailesi geçinmek için iki kişinin çalışmasına muhtaç, nerede kaldı ilerleme?” sorusunu yöneltti.
“Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi getirmeliyiz”
Gelir adaletsizliğini gidermek için milyarderlere yönelik yıllık yüzde 5 oranında bir servet vergisi yasa tasarısı sunduğunu açıklayan Sanders, bu düzenlemenin yalnızca yaklaşık 2 bin kişiyi kapsayacağını ve yılda 400 milyar dolar, 10 yılda ise 4 trilyon dolar gelir sağlayacağını belirtti.
Bu kaynakla çocuk yoksulluğunu tamamen ortadan kaldırabileceklerini ifade eden Sanders, “Evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı sağlayabilir, 150 bin doların altında kazanan her çalışana ilk yıl 3 bin dolar destek verebilir, devlet üniversitelerini ücretsiz yapabilir ve 7 milyon düşük gelirli konut inşa edebiliriz” dedi.
Milyarderlerin hisse senetlerini satmak yerine bunları teminat göstererek vergisiz kredi çektiğini ve bu sayede bir kamyon şoföründen ya da hemşireden daha düşük oranda vergi ödediğini kaydeden Sanders, Kaliforniya’daki tek seferlik servet vergisi girişimine karşı milyarderlerin 300 milyon dolardan fazla harcama yaptığını ve eyaleti terk etmekle tehdit ettiğini söyledi.
Asgari ücretin federal düzeyde saatlik 7,25 dolarda kaldığını hatırlatan Sanders, bu rakamın en az 20 dolara çıkarılması gerektiğini, ayrıca yıllık 1 trilyon doları aşan askeri harcamaların azaltılıp İran’daki savaş ile İsrail’e yapılan askeri yardımların durdurularak bu kaynağın çalışan ailelerin sosyal ihtiyaçlarına aktarılmasını istedi.
“Yapay zeka insanlık tarihinin en dönüştürücü teknolojisi”
Yapay zeka ve robotik teknolojilerinin Sanayi Devrimi’ni bile yavaş gösterecek kadar büyük bir dönüşüm yarattığını söyleyen Sanders, Kongre’deki ilgili komitelerin bu konuda hiçbir adım atmamasını eleştirdi.
Jeff Bezos’un fabrikaları otomatikleştirmek için 100 milyar dolarlık bir fon kurduğunu, Teksas yollarında şoförsüz tırların dolaştığını ve ulaşım sektöründeki 67 milyon işin tehlikede olduğunu belirten Sanders, üniversite mezunları için giriş seviyesi işlerin de ciddi tehdit altında olduğunu aktardı.
Bu teknolojinin sıradan insanların talebiyle değil, Musk, Bezos, Ellison ve Walton gibi dünyanın en zengin kişileri tarafından daha fazla güç ve servet elde etmek amacıyla dayatıldığını vurgulayan Sanders, yapay zekanın yalnızca ekonomik değil, mahremiyet ve insan ilişkileri açısından da büyük riskler taşıdığını dile getirdi.
Gençlerin sohbet botlarıyla arkadaşlık kurup telefonla konuşmaktan çekinir hale geldiğini anlatan Sanders, savaşların da artık bir düğmeye basılarak yürütüldüğünü ve liderlerin askerlerin ceset torbalarıyla dönmesi endişesini taşımadığı bir dünyaya gidildiğini söyledi.
“Süper zekanın geliştirilmesi tamamen yasaklanmalı”
Yapay zeka öncülerinden Geoffrey Hinton’ın, yapay zekanın insanlardan daha zeki hale gelip kontrolden çıkabileceğine dair uyarılarını hatırlatan Sanders, insanlıktan daha zeki bir teknolojinin geliştirilmesinin kesinlikle yasaklanması gerektiğini belirtti.
Gelişmiş yapay zeka çalışmalarının, insanlığı ve çalışanları koruyacak yeterli güvenlik önlemleri oluşturulana kadar durdurulması gerektiğini ifade eden Sanders, Çin ile bu konuda Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov’un nükleer silahsızlanma anlaşmasına benzer küresel bir mutabakat sağlanabileceğini kaydetti.
Büyük yapay zeka şirketlerinin yüzde 50’sinin kamuya ait olması gerektiğini de dile getiren Sanders, “Musk, Bezos veya Altman’ın on milyonlarca insanın hayatını etkileyecek kararları tek başına almasını istemiyorum, yönetim kurullarının yarısında halkı temsil eden kişiler bulunursa süreç yavaşlar ve hesap verebilirlik sağlanır” dedi.
“Ana akım medya zenginlerin kontrolünde”
2028 başkanlık seçimleri için şimdiden aday ismi tartışmanın yanlış olduğunu söyleyen Sanders, medyanın seçimleri bir güzellik yarışmasına çevirdiğini ve asıl odaklanılması gereken konunun sağlık ve yapay zeka gibi temel meseleler olduğunu belirtti.
Kendi başkanlık adaylığı dönemlerinde valilerden ve belediye başkanlarından neredeyse hiç destek görmediğini, yalnızca bir senatörün kendisini desteklediğini hatırlatan Sanders, kurumsal medyanın da zenginlerin elinde olduğu için gelir eşitsizliği ve sağlık sistemi gibi konuları gündeme getirmediğini söyledi.
İnternet ve bağımsız yayınların bu tekeli kırdığını ifade eden Sanders, dünyadaki en başarılı ekonomik modelin yoksulluğu azaltan, ücretsiz eğitim ve sağlık sunan İskandinav ülkeleri olduğunu dile getirdi.
“Babasının ailesini Hitler yok etti”
Siyasi görüşlerinin iki temel kaynağa dayandığını anlatan Sanders, bunlardan ilkinin Yahudi kimliği ve babasının Polonya’daki ailesinin Adolf Hitler tarafından yok edilmesi, diğerinin ise işçi sınıfı bir ailede parasızlığın yarattığı stresi görerek büyümesi olduğunu söyledi.
Annesi Dorothy’nin geçirdiği kalp rahatsızlığı nedeniyle 46 yaşında hayatını kaybettiğini, babası Eli’nin ise birkaç yıl sonra vefat ettiğini belirten Sanders, annesinin o dönemde ücretsiz ama kaliteli bir sağlık hizmeti alabildiğini ve bunun tüm Amerikalılar için bir insan hakkı olması gerektiğine inandığını aktardı.
İsrail’in Gazze’de Filistin halkına yaptıklarının korkunç olduğunu dile getiren Sanders, Rosa Luxemburg’un “Ya sosyalizm ya barbarlık” sözünü hatırlatarak insanlığın en iyi yanlarını ortaya çıkarmak için mücadele ettiklerini vurguladı.
“İran savaşı bir yalana dayanıyor”
Dış politikada Vietnam, Irak ve İran savaşlarının tamamının yalanlara dayandığını söyleyen Sanders, İran hükümetinin ABD’ye saldırmaya hazırlandığı iddiasının gerçek dışı olduğunu belirtti.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun 40 yıldır ABD’yi İran’la savaşa sokmaya çalıştığını ifade eden Sanders, “İran otoriter bir toplum ve terör eylemleri gerçekleştirdi ancak benim görüşüme göre bu savaşın temel nedeni, İsrail’in İran’ı istikrarsızlaştırmak için bu savaşı Trump’a dayatmasıdır” diye konuştu.
2028 yılında yeniden başkan adayı olup olmayacağına ilişkin soruya “Muhtemelen hayır” yanıtını veren Sanders, 87 yaşında göreve başlayıp 91 yaşında ilk dönemini tamamlamanın insanlara ilham vermeyeceğini söyledi.
Kendisi gibi çalışan sınıfın yanında duracak ve oligarklara karşı çıkacak cesur adayları destekleyeceğini belirten Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, Ro Khanna, Abdul El-Sayed, Peggy Flanagan, Troy Jackson, Greg Casar ve Pramila Jayapal gibi isimlerin önemli işler başardığını kaydetti.
Dünya Basını
SCMP: Tarihi Xi-Putin-Trump üçlü zirvesi dünya barışı yolunda olumlu bir adım

Üçlü görüşmenin ardından yayımlanan ve nükleer risklerin azaltılması için çalışma taahhüdünü içeren ortak bildiri, üç büyük güç arasındaki diyaloğun önemini ortaya koyuyor.
South China Morning Post, Editoryal Değerlendirmesi
Çin, ABD ve Rusya liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, toplantının “öncü niteliğine” dikkat çekti. ABD Başkanı Donald Trump, zirvenin tarihe geçtiğini söylerken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç gücün dünya barışını koruma konusunda ortak sorumluluk taşıdığını vurguladı.
Üçlü zirve, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı kapsamında düzenlenen ve iki gün süren ikili liderler görüşmelerinin ardından gerçekleştirildi. Diyalog ve müzakere, ülkeler arasında barışçıl ilişkilerin sürdürülmesi açısından kritik öneme sahip olduğundan, zirve kapsamında yapılan bu görüşmeler dünya barışının, uyumun, güvenliğin, istikrarın ve refahın korunmasında önemli rol oynuyor.
Xi, perşembe günü Putin ve Trump ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi. Çin, Rusya ve ABD’nin birbirinden farklı üç ülke olduğunu vurgulayan Xi, bu ülkelerin birbirlerini değiştiremeyeceklerini, dolayısıyla doğru yaklaşımın karşılıklı saygıyı korumak ve farklılıklara rağmen ortak zemin aramak olduğunu belirtti. Xi ayrıca üç ülkenin küresel enerji piyasasının güvenliğini ve istikrarını korumak için birlikte çalışması gerektiğini ifade etti.
Üç lider, zirvenin ardından yayımladıkları ortak bildiride, “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesi üzerinde uzlaştı. Ortak açıklamada, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda görüşmeler gerçekleştireceği belirtildi. Trump, üç ülkenin dünyadaki nükleer silahların sayısının nasıl azaltılabileceğini tartışmak için “benzersiz bir konumda” bulunduğunu söyledi. Böylece dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında silahsızlanma çabalarının yeniden canlandırılması yönünde bir adım atılmış oldu.
Çin devlet haber ajansı Xinhua tarafından yayımlanan ortak bildiriye göre Xi, Putin ve Trump, Birleşmiş Milletler reformunu ilerletme konusunda da taahhütte bulundu. BM Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan ülkelerin liderleri, örgütün “küresel sorunlara yanıt vermede daha etkili hale gelmesi” ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel misyonunu yerine getirmesi için çalışacaklarını açıkladı.
APEC üyesi 21 ekonominin katıldığı genel oturuma başkanlık eden Xi, küresel ekonomik büyümenin yavaşladığı bir dönemde bölgesel ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesi, ticaretin daha serbest hale getirilmesi ve yeni büyüme kaynaklarının geliştirilmesi çağrısında bulundu. Xi, kapanış konuşmasında, “Ekonomik küreselleşme gerilemeler yaşayabilir ancak Asya-Pasifik işbirliği geriye gitmemelidir” dedi.
APEC yalnızca üç büyük güç arasındaki ilişkilerden ibaret değil
APEC’in önemi yalnızca liderler zirveleriyle sınırlı değil. Nitekim üç ülke uluslararası siyasette ne kadar büyük bir ağırlığa sahip olursa olsun, bu yılki APEC toplantısının yalnızca Çin-ABD-Rusya ilişkilerinden ibaret olmadığını vurgulamak gerekiyor. Toplantı, bunun yerine ev sahibi Çin’in ve APEC forumunun, üye ekonomilere aralarındaki farklılıklardan ve ekonomik büyüklüklerinden bağımsız olarak görüşlerini ifade edebilecekleri bir platform sunabildiğini gösteriyor.
Bu görüşler bölgenin yararına olduğu sürece, üye ekonomilerin APEC toplantılarına katılımı diyaloğun sürdürülmesine katkı sağlıyor. Shenzhen’de gerçekleştirilen çok sayıda ikili görüşme, liderler arasında yüz yüze ve açık sözlü fikir alışverişlerinin önünü açtı. APEC üyesi bir ekonominin lideri olarak Hong Kong Baş Yöneticisi John Lee Ka-chiu da Shenzhen’de çeşitli liderlerle görüş alışverişinde bulunan isimler arasındaydı.
Shenzhen’deki APEC etkinlikleri ve bunlarla bağlantılı toplantılar, Çin’in küresel meselelerde artan etkisini ve özellikle ABD kaynaklı tek taraflı politikaların yükselişe geçtiği bir dönemde, ülkenin Birleşmiş Milletler kurallarına dayanan İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin korunmasında nasıl önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor.
Bu bağlamda Xi’nin APEC’e 20 milyon dolar finansman sağlanacağını açıklaması önem taşıyor. Xi’nin de belirttiği gibi, Shenzhen’deki APEC toplantıları dünya barışına katkıda bulunuyor.
Üç büyük gücün liderleri arasında üst düzey diyalog kanallarının kurulabilmesi ve sürdürülebilmesi başlı başına önem taşıyor.
Xi-Trump görüşmesinde stratejik istikrar vurgusu
Bununla birlikte, tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirve, Xi ile Trump arasında bu yıl üçüncü kez yüz yüze gerçekleştirilen ikili görüşmenin önemini gölgede bırakmadı.
Trump ile görüşmesinin ardından Xi, Çin ile ABD arasında yapıcı bir stratejik istikrar tesis etmenin daha önce benzeri görülmemiş bir girişim olduğunu belirtti. Xi, iki tarafa da ikili ilişkilerde yakalanan olumlu ivmeyi sürdürme çağrısında bulundu.
Üç liderin gelecek ay Miami’de düzenlenecek G20 Zirvesi’nde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.
Diyaloğun karşılıklı yarar sağlayan ve her iki tarafın da kazançlı çıktığı sonuçlar üretmeye devam etmesini umalım. Hemen çözülemeyen anlaşmazlıklar ise dünya barışı adına yapıcı bir şekilde yönetilmelidir.
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Görüş4 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu1 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü











