Diplomasi
Britanya hükümeti, Çin ile bir yıldır derin temaslarda bulunuyor

Britanya hükümeti, İşçi Partisi iktidara geldiğinden beri Başbakan Keir Starmer’ın bu hafta Pekin’de Çin lideri Xi Jinping ile el sıkışması için zemin hazırlıyorlar.
Pekin ve Londra’da kapalı kapılar ardında yapılan bir dizi konuşmayı POLITICO elde etti. Bu görüşmelerde kabine üyeleri Çinli ve İngiliz yetkilileri, akademisyenleri ve iş dünyasını, iktisadi güvenlik tehditleri baş gösterirken bile ticaret ve yatırım ilişkilerinin yeniden kurulmasının hayati önem taşıdığına ikna etmeye çalıştılar.
Muhafazakâr Başbakan David Cameron döneminde ilan edilen ilişkilerin “Altın Çağ”ının ardından, Birleşik Krallık’ın bir zamanlar Asya süper gücüyle olan yakın bağları 2010’ların sonlarında bozulmaya başladı.
2019’da Boris Johnson, Pekin’in Hong Kong’daki “demokrasi hareketine” yönelik baskısının ardından ticaret ve yatırım görüşmelerini dondurdu.
Donald Trump’ın ısrarı üzerine İngiltere, güvenlik endişeleri gerekçesiyle Çinli telekom devi Huawei’yi telekom altyapısından çıkardı.
Bu hafta Pekin’e yapacağı önemli gezide Xi ile görüşmesi beklenen Starmer, zorlu bir döneme giren iktisadi ilişkileri yeniden canlandırmaya karar verdi.
Başbakanın kabinesinin gerçekleştirdiği “resetlemenin” boyutu, aralarında Şansölye Rachel Reeves, dönemin Dışişleri Bakanı David Lammy, Enerji Bakanı Ed Miliband ve eski Hint-Pasifik, yatırım, şehircilik ve ticaret bakanlarının da bulunduğu bir dizi konuşmada ortaya çıktı.
Güvenlik yetkililerinin geçen haziran ayında İngiltere’nin Çin’in müdahalesine maruz kalma durumunu denetlemeyi tamamlamasından aylar önce, bakanlar enerji ve finans sistemleri ile İşçi Partisi’nin sanayi stratejisinin sekiz sektörü konusunda iki ülke arasında daha yakın işbirliği için baskı yapıyordu.
“Bu sekiz sektörden altısı ulusal güvenlikle ilgili” diyen üst düzey bir endüstri temsilcisi, hükümetle olan ilişkilerini serbestçe konuşabilmek için isminin açıklanmamasını istedi.
Temsilci, “Ticaret Bakanlığı ile konuştuğunuzda, Çin’i bir fırsat olarak görüyorlar. Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Bakanlığı ile konuştuğunuzda ise, bu bir ulusal güvenlik riski olarak görülüyor,” dedi.
İşçi Partisi milletvekili ve Avam Kamarası İş ve Ticaret Komitesi Başkanı Liam Byrne, Starmer’ın Çin ile ilişkilerini sıfırlaması yanlış bir karar olmasa da, “Gelecekte Çin’in ekonomimize yatırım yapmasına izin vereceğimiz alanlar konusunda çok daha katı olmalıyız,” dedi.
Komitesindeki milletvekilleri, İngiltere ile Çin arasında gelişen yatırım stratejisinin gelecek için yeterince güçlü olduğuna ve zorlama risklerinin arttığına ikna olmuş değiller.
Byrne, Trump’ın gümrük vergileri etkisini gösterirken, Pekin’in ticaret fazlası hızla arttığını hatırlattı ve “Çin’in Made in China yaklaşımını ikiye katlayıp ihracat fazlasını İngiltere’ye yönelteceği konusunda gerçekçi olmalıyız,” dedi.
Çin, Birleşik Krallık’ın beşinci büyük ticaret ortağı ve geçen yılın haziran ayına ait veriler, Krallık’ın Çin’e ihracatının yıllık bazda %10,4 düştüğünü, ithalatının ise %4,3 arttığını gösteriyor.
Byrne, “Bu, pazarlarımızı Çin sübvansiyonlarıyla dolu mallarla doldurma potansiyeli taşıyor, fakat aynı zamanda ekonomimizin kilit sektörlerini, özellikle enerji sistemini tehlikeye atma potansiyeli de taşıyor,” uyarısında bulundu.
Catherine West, Hint-Pasifik Müsteşarı, Eylül 2024
POLITICO’nun tespit ettiğine göre Starmer’ın temsilcileri, 25 Eylül 2024 akşamı, gecelik 800 sterlin olan Londra’nın Belgravia semtindeki lüks Peninsula Hotel’de ilişkileri ciddi bir şekilde yeniden kurmaya başladı.
İş dünyası, İngiliz hükümeti ve Çin büyükelçiliği yetkililerinden oluşan yaklaşık 400 konuk, Çin Komünist Partisi (ÇKP) yönetiminin bir dönüm noktası olan Çin Halk Cumhuriyeti’nin 75. yıldönümünü kutlamak için bir araya geldi.
“Bu akşamki kutlamanıza davet edilmekten onur duydum,” diyen Hindistan-Pasifik Müsteşarı Catherine West, Çin’in Birleşik Krallık Büyükelçisi Zheng Zeguang’ın konuşmasının ardından ana konuşmasına başladı.
West, bilgi edinme özgürlüğü yasası aracılığıyla elde edilen konuşmanın yer aldığı Dışişleri Bakanlığı brifingine göre şunları söyledi:
“Son 75 yılda Çin’in büyümesi, altyapı, teknoloji ve inovasyon gibi alanlarda dünya çapında yankı uyandıran bir şekilde katlanarak arttı. Her iki ülke de ticari ve iktisadi bağlarımızın derinleşmesinin faydalarını gördü.”
Londra ve Pekin her zaman aynı görüşte olmayacak olsa da, ülkesinin “mümkün olduğunda Çin ile işbirliği yapacağını”, diğer alanlarda da rekabet edeceklerini ve “gerektiğinde meydan okuyacaklarını” kabul etti.
David Lammy, Dışişleri Bakanı, Ekim 2024
Dışişleri Bakanı David Lammy, göreve başladıktan sonra ilk resmi yurt dışı ziyaretini iki günlük Pekin ve Şanghay gezisiyle gerçekleştirdi. 18 Ekim’de, ABD Başkanı Donald Trump’ın yeniden seçilmesinden birkaç hafta önce, Pekin’de Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile bir araya geldi. Britanya ve Çin’in üst düzey diplomatları iklim değişikliği, ticaret ve küresel dış politika sorunlarını görüştü.
Lammy, ertesi sabah Şanghay’daki Regent On The Bund otelde İngiliz iş adamlarıyla yaptığı yuvarlak masa toplantısında, “Dün Wang Yi ile görüştüm ve ona doğrudan pazar erişimi sorunlarını gündeme getirdim,” dedi ve iki ülke arasında daha fazla diyalog kurulmasının ticaret engellerini ortadan kaldıracağını umduğunu belirtti.
Lammy şöyle devam etti:
“Aynı zamanda, Birleşik Krallık’ın ulusal güvenliğini korumaya kararlıyım. Ekonominin çoğu sektöründe Çin, ticaret ve yatırım yoluyla fırsatlar sunuyor ve bu noktada sürekli işbirliği benim için büyük önem taşıyor.”
Bilgi edinme özgürlüğü görevlileri, Lammy’nin konuşmasının bazı kısımlarını, Çin ile “ilişkileri bozmaması” için sansürledi.
O akşam, dönemin dışişleri bakanı, Jean Nouvel tarafından tasarlanan Pudong Sanat Müzesinde iş dünyası, eğitim, sanat ve kültür temsilcilerine bir konuşma yaptı.
Lammy, bilgi edinme özgürlüğü yasası kapsamında elde edilen hazırladığı konuşmasında, Çin’in “dünyanın en büyük CO2 salıcısı” olduğunu söyledi ve şöyle devam etti:
“Ama aynı zamanda dünyanın en büyük yenilenebilir enerji üreticisi. Bu, bu hafta Çin’i ziyaret etmek istememin en önemli nedenlerinden biri ve bu hükümetin ilişkiler konusunda uzun vadeli, stratejik bir yaklaşım benimsemesinin nedeni.”
Şanghay’ın, “dünyanın geri kalanıyla ticaret ve yatırım bağlantılarında da önemli bir rol oynamaya devam ettiğini” hatırlatan Lammy, Çin’deki en büyük İngiliz yatırımı olan INEOS Group’un Zhejiang’daki 800 milyon dolarlık plastik fabrikasına işaret etti:
“Karşılıklı yarar sağlamak için Çin’in yatırımlarını da memnuniyetle karşılıyoruz. Bu, özellikle temiz enerji alanında geçerli, çünkü her iki ülke de halihazırda açık deniz rüzgar enerjisi güç merkezleri ve daha fazla temiz enerji kullanmanın maliyeti hızla düşüyor.”
Poppy Gustafsson, yatırım bakanı, Kasım 2024
Starmer ve Xi’nin kasım ayında G20’de ilk kez bir araya gelmesinden sadece birkaç gün sonra, o dönem İngiliz yatırım bakanı olan Poppy Gustafsson, lüks bir otelde düzenlenen İngiltere-Çin ticaret etkinliğinde, “Bankacılık ve sigorta sektörlerimize daha fazla yatırım için kapımızı açmak istiyoruz,” dedi.
Bank of China UK’in ortak ev sahipliğinde düzenlenen ve Çin Büyükelçisi Zheng Zeguang ile İngiltere’deki birçok büyük Çinli iş ve finans kurumunun başkanları da dahil olmak üzere 400 konuğun katıldığı etkinlik, Gustafsson için hazırlanan brifing paketine göre “İngiltere-Çin iş görüşmelerinin ana forumu” olarak kabul ediliyor.
Gustafsson, katılımcılara, “İskoçya kıyılarındaki rüzgar santrallerinde yüzlerce megavatlık yeni kapasiteyi açığa çıkaran Red Rock Renewables gibi daha fazla yeşil girişim görmek istiyoruz. Bu, hükümetin 2030 yılına kadar temiz enerji süper gücü olma misyonunu destekleyecektir,” dedi ve Çin Devlet Kalkınma ve Yatırım Grubunun sahip olduğu projeyi örnek gösterdi.
Yetkililer, bakanın konuşmasının bir numaralı hedefinin “ticaret ve yatırım konusunda Çin ile ilişki kurmanın ve ortak çok taraflı çıkarlar konusunda işbirliği yapmanın önemini vurgulamak” olduğunu belirtti.
Ayrıca, “İngiltere’nin büyümesini ve yerli sanayiyi, ihracatın artırılması ve ekonomi genelinde ve Endüstriyel Strateji öncelikli sektörlerinde daha geniş yatırımlar yoluyla destekleyen Çin yatırımlarını memnuniyetle karşılaması” söylendi. Çin hükümeti, Gustafsson ve Zheng’in açıklamalarının bir özetini yayınladı.
Rachel Reeves, maliye bakanı, Ocak 2025
Geçen yıl 11 Ocak’ta, Maliye Bakanı Rachel Reeves, Abrdn, Standard Chartered, KPMG, Londra Borsası, Barclays ve İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey gibi İngiliz finans ve profesyonel hizmet devleriyle birlikte Pekin’deydi.
Reeves, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile görüşmek ve Boris Johnson’ın 2019’da dondurduğu Pekin ile önemli finans ve yatırım görüşmelerinden birini yeniden başlatmak için oradaydı.
POLITICO ile paylaşılan zirve gündemine göre, İngiltere maliye bakanı, başbakan yardımcısıyla birlikte İngiliz ve Çinli finansal hizmet şirketleri için paralel bir zirveyi başlatmak üzere bir konuşma yaptı.
Reeves ayrıca EFD’nin akşam yemeğine katılacak ve ardından Şanghay’a seyahat eden bir iş heyetine katılarak bir dizi yuvarlak masa toplantısı düzenleyecekti.
Hazine Bakanlığı, bu etkinliklerdeki konuşmalarının herhangi birinin bilgi edinme özgürlüğü yasası kapsamında yayınlanmasının Çin ile ilişkileri “olumsuz etkileyebileceğini” belirtti ve “Hazine Bakanlığının Birleşik Krallık’ın Çin’deki çıkarlarını tehlikeye atmaması çok önemli,” dedi.
Reeves’in Çin ziyareti, uzun süredir askıda olan bir dizi üst düzey görüşmenin yeniden canlanmasına zemin hazırladı. Bu görüşmeler arasında Mart ayında düzenlenen Çin-Birleşik Krallık Enerji Diyaloğu ve geçen eylül ayında düzenlenen Birleşik Krallık-Çin Ortak Ekonomi ve Ticaret Komisyonu (JETCO) da bulunuyor.
Emma Reynolds, City of London Müsteşarı, Mart 2025
Starmer’ın o dönemki City of London Müsteşarı Emma Reynolds, geçen mart ayı başında Londra’nın merkezinde düzenlenen kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen İngiltere-Çin İş Forumunda şunları söyledi:
“Büyüme, İngiltere hükümetinin bir numaralı görevidir. Bu, önümüzdeki yıllarda ulaşmayı umduğumuz her şeyin temelidir. Çin’in bu konuda çok önemli bir rol oynayacağını biliyoruz.”
Reynolds, Çinli elektrikli araç firması BYD, HSBC, Standard Chartered, KPMG ve diğerlerinin de katıldığı toplantıda yaptığı konuşmada, Reeves’in ticaret ve yatırım görüşmelerini yeniden başlatmasıyla İngiliz şirketlerine 600 milyon sterlin kazandıracak bir dizi taahhüt üzerinde anlaşmaya varıldığını söyledi.
Müsteşar, bunun iki ülkenin finansal piyasaları arasındaki bağları güçlendirerek başarılacağını söyledi.
Reynolds, “Dünyanın en bağlantılı uluslararası finans merkezi ve dünya lideri finansal hizmet firmalarının merkezi olan City of London, küresel erişimlerini genişletmek isteyen Çinli finans kurumları için tercih edilen bir kapı,” dedi.
Ed Miliband, enerji ve iklim değişikliği bakanı, Mart 2025
Starmer’ın Çin ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi süreci tüm hızıyla devam ederken, Enerji Bakanı Ed Miliband, 2019’dan bu yana ilk kez düzenlenen Çin-Birleşik Krallık Enerji Diyaloğu için mart ortasında Pekin’e gitti.
Bir İngiliz hükümet yetkilisi, Britanya’nın yüksek yenilenebilir enerji hedeflerini gerçekleştirmek için büyük ölçüde bağımlı olduğu Çin’in güneş enerjisi tedarik zincirindeki insan hakları ihlalleriyle ilgili raporları görmezden gelmeyeceğini söyledi.
Fakat Miliband, Xi Jinping ve eski Çin Devlet Başkanı Hu Jintao’nun mezunları arasında bulunduğu Pekin’in seçkin Tsinghua Üniversitesinde bir konferans sırasında öğrencilere ve profesörlere, ülkesinin “temiz enerji zorunluluğu” ile karşı karşıya olduğunu söyledi.
Miliband, “Enerji güvenliği, uygun fiyat ve sürdürülebilirlik talepleri artık aynı yöne işaret ediyor: temiz enerjiye hızlı ve büyük ölçekli yatırım yapmak,” dedi ve Birleşik Krallık hükümetinin “2030 yılına kadar temiz bir enerji sistemi sunma” hedefine ulaşması için Birleşik Krallık-Çin işbirliğinin derinleştirilmesi gerektiğini vurguladı:
“Hükümetimizin göreve gelmesinden bu yana geçen sekiz ayda, açık deniz rüzgâr, kara rüzgâr, güneş, nükleer, hidrojen ve [karbon yakalama, kullanımı ve depolama] alanlarında hızla ilerledik. Yenilenebilir enerji kaynakları artık inşa edilmesi ve işletilmesi en ucuz enerji türüdür ve elbette bunun büyük bir kısmı, Çin’de yaşananların tetiklediği teknolojik gelişmeleri yansıtmaktadır.”
Miliband, bilgi edinme özgürlüğü yasası kapsamında elde edilen açıklamalarında, “İngiltere ve Çin, kendi ülkelerimizde iklim kriziyle ilgili acil önlemler alınması ve bu geçişin dünya çapında hızlandırılması gerektiği konusunda hemfikir ve bunu başarmak için birlikte çalışmalıyız,” dedi.
Douglas Alexander, ekonomi güvenliği bakanı, Nisan 2025
Geçen yıl nisan ayında Çin’e yaptığı ziyaret sırasında, dönemin Ticaret Bakanı Douglas Alexander, önemli ticaret ve yatırım görüşmelerini yeniden başlatmak için hazırlık yapmak üzere mevkidaşıyla bir araya geldi.
Bu ziyaret, Londra tarafından kamuoyuna duyurulmadı.
Çin hükümetinin açıklamasına göre, Çin-Birleşik Krallık Ortak Ekonomi ve Ticaret Komisyonu, İngiltere ticaret bakanı ile Çinli mevkidaşı arasında “ticaret ve yatırım ile sanayi ve tedarik zincirlerinde işbirliğini” teşvik edecekti.
Bakan Alexander, Çin Uluslararası Ticaret Temsilcisi Yardımcısı Ling Ji ile görüştükten sonra, ülkenin en güneyindeki Hainan adasında düzenlenen Çin’in en büyük tüketim malları fuarında bir konuşma yaptı.
Alexander, Çin Ticaret Bakanlığı ve Hainan Eyalet Hükümetine, Birleşik Krallık’ı bu yılki fuarın onur konuğu olarak davet ettikleri için “içten teşekkürlerini” iletti.
Ticaret politikası ve ekonomik güvenlik bakanı, bilgi edinme özgürlüğü yasası kapsamında elde edilen konuşmasının sansürlenmiş bir kopyasına göre, “İşbirliği alanları ve elbette anlaşmazlıklarımız olduğu konular hakkında sık sık ve açıkça konuşmalıyız. Çinli ve İngiliz firmalar arasında yenilenebilir enerji, tüketim malları, bankacılık ve finans gibi birçok farklı alanda ortak girişimler ve işbirlikleri görüyoruz,” dedi.
Alexander daha sonra, Birleşik Krallık pavyonu açılış töreninde yaptığı başka bir konuşmada, Wedgwood dahil olmak üzere 27 dünyaca ünlü İngiliz perakendeciden bazılarına şunları söyledi:
“Daha derin ticaret ve yatırım işbirliğinin potansiyeli konusunda, bunun burada sergilenen işletmelere ve Çin’in geniş pazarında faaliyet gösteren işletmelere sağlayacağı faydalar konusunda iyimseriz.”
Diplomasi
IEA: İran savaşı, Hürmüz’e olan bağımlılığı kalıcı olarak azaltabilir

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre İran savaşının Hürmüz Boğazı’nda yarattığı yeni durum, önümüzdeki on yıl içinde dünyanın bu güzergâha olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltabilir.
İran savaşı nedeniyle yaşanan deniz taşımacılığı aksaklıkları, Hürmüz Boğazı’na duyulan güveni sarsarken, küresel enerji ticaretinde maliyetli bir yeniden yapılanmaya yol açtı.
Çatışma öncesinde, Basra Körfezi’ni küresel pazarlara bağlayan Hürmüz’den günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu.
Paris merkezli ajans, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda, boğazdaki ciddi aksaklıkların devam etmesi halinde bu rakamın 2030 yılına kadar günde 8,5 milyon varile, 2035 yılına kadar ise 2 milyon varilin altına düşebileceğini belirtti.
Yine de, Körfez’deki büyük üreticiler alternatif boru hatları ve güzergâhlar inşa etmek için yarıştıklarından, Orta Doğu’nun uluslararası pazarlara yönelik dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam etmesi bekleniyor.
Şubat ayı sonlarında İran savaşı başladığından beri Suudi Arabistan, ham petrolü Kızıldeniz’e taşımak için Doğu-Batı boru hattına güvenirken, Birleşik Arap Emirlikleri ise Umman Körfezi’ndeki Fuceyre limanına giden boru hattını kullandı.
IEA’ya göre, Körfez üreticilerinin boğazdan geçmeden petrol taşıyabilmelerine yardımcı olmak amacıyla şu anda günde yaklaşık 7 milyon varil kapasiteli yeni boru hattı inşa ediliyor veya planlanıyor.
Ajansın tahminlerine göre, bu projelerin hayata geçirilmesi için tahmini 40 milyar dolarlık yatırım gerekecek ve bu da ihraç edilen her varil Orta Doğu petrolünün maliyetine yaklaşık 2 dolar ekleyecek.
IEA Başkanı Fatih Birol, “Kolay değil ama enerji dünyasının boğaz olmadan idare etmesi mümkün olabilir. Fakat Orta Doğu olmadan idare edemez,” dedi.
Bu arada, küresel petrol fiyatları dalgalı bir seyir izledi: Küresel petrol referans fiyatı olan Brent ham petrolü, savaş öncesinde varil başına yaklaşık 71 dolardan 126 doların üzerine çıkan zirvelere ulaştıktan sonra, Kasım ayında varil başına 93 dolara geriledi.
Fiyatlardaki tepki, kesintinin boyutunun öngörebileceğinden daha hafif oldu. Bu durum, küresel arzın bol ve stokların dolu olduğu bir döneme denk geldi.
IEA, Orta Doğu’daki üretimin küresel talep artışından daha hızlı toparlanması nedeniyle küresel petrol piyasasının yeniden arz fazlasına geçmesini bekliyor.
Bu çeyrekteki günlük 1,7 milyon varillik fazlalık, gelecek yıl günlük yaklaşık 3,8 milyon varile çıkarak daha da artacak.
Mart ile Ekim arasında, yüksek fiyatlar, fiziki kıtlıklar, hükümetin uyguladığı önlemler ve zayıflayan ekonomik faaliyetin tüketimi kısıtlaması nedeniyle küresel petrol talebi bir önceki yıla göre günde yaklaşık 3,7 milyon varil azaldı.
Bu düşüş, talebin %10 azaldığı Orta Doğu’da ve %5 azaldığı Asya’da özellikle keskin oldu.
Çin’in deniz yoluyla ham petrol ithalatı, ülkenin stoklarını eritmesi, yakıt ihracatını kısıtlaması ve yakıt türleri arasında geçiş yapması nedeniyle Şubat ayındaki 11,6 milyon varilden Haziran ayında günde yaklaşık 6 milyon varile geriledi.
IEA, zamanla bu krizin ülkelerin yerli enerji kaynaklarına doğru daha geniş çaplı bir geçişi pekiştireceğini de öngörüyor.
Yenilenebilir enerji ve nükleer enerji bu durumdan en çok faydalanacak; ayrıca enerji verimliliği önlemleri, biyoyakıtlar ve bazı Asya ülkelerinde kömür de zemin kazanabilir.
Birol, “Sonuç olarak, ülkeler giderek daha fazla yerli enerjiye güvenmek istiyor,” dedi.
Dalgalı yakıt fiyatları, elektrifikasyonun önemini daha da artırdı. Elektrikli araçlar, klimalar, endüstriyel motorlar, ısı pompaları ve veri merkezlerinin etkisiyle, 2019’dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve genel enerji talebinin iki katı hızda arttı.
IEA, elektrik talebinin 2035 yılına kadar daha da hızlanacağını ve tüm senaryolarda elektriğin nihai enerji tüketiminin %30’una yaklaşacağını öngörüyor.
IEA, “Dünya Enerji Görünümü” raporunda tek bir tahmin yerine bir dizi olası senaryo sunuyor.
Birol, “Hürmüz krizi sisteme büyük bir şok yaşattı. Enerji dünyasının eski haline dönmesi için inandırıcı bir yol göremiyorum,” dedi.
Diplomasi
BM: Yapay zeka Orta Çağ usulü yönetiliyor

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı. Turk, beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurguladı.
Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, gücün birkaç teknoloji baronunun elinde toplandığı yapay zekanın neredeyse Orta Çağ usulü yönetildiği uyarısını yaptı.
Cenevre’deki RightsX zirvesinde perşembe günü konuşan Turk, yapay zeka hikayesinin kulağa fütüristik gelse de altında asırlık bir güç anlatısı yattığını söyledi.
Turk, “Bir avuç erkek hala dünyadaki yapay zeka işlem gücünün, verisinin ve altyapısının büyük bölümünü kontrol ediyor. Yapay zeka gelişimini dengeleyecek ya da yönlendirecek ortak kurallarımız da hala yok” dedi.
Beş teknoloji şirketinin küresel yapay zeka işlem kapasitesinin yüzde 70’inden fazlasına sahip olmasının bariz bir demokratik açık doğurduğunu vurgulayan Turk, şunları kaydetti:
“Geleceğin teknolojisi neredeyse Orta Çağ usulü yönetiliyor; seçkin bir azınlık tarafından, neredeyse hiç denetim, denge, katılım ve hesap verebilirlik olmadan. Tarih bize şunu öğretti: Bu tür bir güç karşısında ilk zarar gören, sıradan insanların hak ve özgürlükleri olur.”
Yapay zeka kritik altyapıyı kesebilir
Hak temelli yapay zeka düzenlemesi çağrısını yineleyen Turk, teknolojinin insanların hayatını giderek daha fazla kontrol ettiğini dile getirdi.
Bunun çoğu zaman insanların bilgisi dışında gerçekleştiğine dikkati çeken Turk, teknolojinin kamuoyu tartışmalarını “ince ve sinsi yollarla” çarpıtabileceği uyarısını yaptı.
Önyargılı algoritmaların adaletsizliği endüstriyel ölçekte yeniden üretebileceğini aktaran Turk, “Ulaşımımız, gıdamız ve sağlık hizmetlerimiz giderek dijitalleşiyor. Yapay zekanın kendi başına ya da yanlış ellerde tüm toplulukların veya ülkelerin kritik altyapısını kesebileceği günden çok uzak olmayabiliriz” diye konuştu.
Turk, sözlerini şöyle sürdürdü: “İnsanlar yapay zeka yüzünden medeniyetin çökme ihtimalini tartışırken şunu sormamız gerekiyor: Hangi riskleri alacağımıza kim karar veriyor?”
Demokratik açığın bir güven açığına dönüşmesiyle insanların nihayetinde denetimsiz güce meydan okuyacağı konusunda iyimser olduğunu ifade eden Turk, hayatları üzerinde daha fazla kontrol kazanmak için şimdiden çevrimdışı olmayı seçen gençleri örnek gösterdi.
Öncü yapay zeka şirketlerine güvenlik önlemi çağrısı
Yapay zekanın faydalarının adil biçimde paylaşılması gerektiğini belirten Turk, bunun teknoloji şirketlerinin iyi niyetinin yanı sıra düzenleme ve hesap verebilirlik gerektireceğini kaydetti.
Turk, öncü yapay zeka şirketlerine mektup yazarak “çok geç olmadan” etkili güvenlik önlemleri almalarını istediğini aktardı.
Bir şişe sütün bile çok katmanlı testler, kurallar ve düzenlemeler olmadan markete ulaşamadığını hatırlatan Turk, zarar verme potansiyeli göz önüne alındığında yapay zeka için “bir tür düzenlemeye ihtiyaç duyulmasının tartışmasız olduğunu” söyledi.
Turk, yapay zeka modellerinin nasıl eğitildiği konusunda ise İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin “yapay zekaya görev olarak” verilmesini önerdi.
Diplomasi
Paşinyan yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını duyurdu. Paşinyan, metnin onaylanması halinde Azerbaycan ile barış anlaşmasını imzalayıp onayladıktan sonra koltuğunu bırakacağını söyledi.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni anayasa taslağının gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu ve referandumdan hangi sonuç çıkarsa çıksın görevinden ayrılacağını açıkladı.
Armenpress haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, kabine toplantısında yaptığı konuşmada yeni anayasa taslağının gelecek hafta kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi.
Paşinyan, “Anayasa taslağı elbette değiştirilmeli ancak bu değişiklik ‘Gerçek Ermenistan’ ideolojisinin sınırlarının dışına çıkamaz” dedi.
Paşinyan’ın Şubat 2025’te sunduğu “Gerçek Ermenistan” adlı ideolojik belge, Ermenistan topraklarını uluslararası alanda tanınan sınırları içinde 29 bin 743 kilometrekare olarak tanımlıyor.
Ermenistan Başbakanı, muhalefete yeni anayasanın kabulü için referanduma gitmeyi de teklif etti.
Paşinyan’ın bu açıklaması, muhalefetteki Güçlü Ermenistan grubunun lideri Narek Karapetyan’ın yeni anayasaya karşı birleşme çağrısı yaptığı döneme denk geldi.
Muhalefet, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’e atıfla söz konusu metni “Aliyev anayasası” olarak nitelendiriyor.
Paşinyan daha önce ağustos ayında, Azerbaycan’ın Erivan ile barış anlaşması imzalamak için ısrar ettiği değişikliğin yeni anayasaya ekleneceğini söylemişti.
Bu değişiklik, mevcut anayasanın başlangıç bölümünde yer alan 23 Ağustos 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi atfını ilgilendiriyor.
Söz konusu bildirge ise Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Dağlık Karabağ’ın 1989’da aldığı “yeniden birleşme” hakkındaki ortak kararına gönderme yapıyor.
Paşinyan referandum sonrası görevi bırakacağını söyledi
Paşinyan, 18 Kasım’da parlamentoda kendisinin istifasını isteyen muhalefete seslenerek referandumun sonucuna bakılmaksızın koltuğunu bırakacağını belirtti.
Başbakan, “Beni iktidardan uzaklaştırmak istediğinizi mi söylüyorsunuz? Tamam, referanduma gidelim. Her iki durumda da gidiyorum. Halk yeni anayasaya evet demezse gidiyorum. Evet derse barış anlaşmasını imzalamaya gidiyorum, anlaşmayı onaylarız, barış gündeminin birkaç maddesini hayata geçiririz ve ben yine giderim” diye konuştu.
Paşinyan bu maddeler arasında “Trump Koridoru” (TRIPP) projesinin başlatılmasını ve sınırın zorlu kesimlerinin belirlenmesini saydı.
TRIPP hattının Ermenistan’ın güneyinden geçerek Azerbaycan ana karasını Türkiye ile sınırı bulunan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlaması öngörülüyor.
Armenpress’in haberine göre Paşinyan, “Yeni anayasanın kabulünden sonra barış anlaşmasının imzalanıp onaylanacağının garantisi var mı? Evet, böyle garantiler var. Sorumluluğu üstlenebilirim” ifadelerini kullandı.
Muhalefetin bu senaryoyu reddetmesi halinde erken seçime gideceklerini kaydeden Paşinyan, mevcut muhalefet milletvekillerinin bu seçimlerin ardından parlamentoya yeniden girememesi gerektiğini savundu.
Paşinyan, muhalefete “Siz beni görevden uzaklaştırmazsanız ben sizi uzaklaştırırım” uyarısında bulundu ve yeni anayasa kabul edilene kadar başbakanlık görevinde kalacağını vurguladı.
Ermenistan ile Azerbaycan, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla Ağustos 2025’te Washington’da bir barış anlaşmasını paraflamıştı ancak belge henüz imzalanmadı.
Bakü yönetimi, toprak talebi içerdiğini savunduğu 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi’ne atıf yapan Ermenistan anayasasının değiştirilmesini barış anlaşması için şart koşuyor.
Erivan güvenlik bildirgesine NATO atıfları nedeniyle katılmadı
Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa güvenliğinin temel ilkelerine ilişkin bildirgeye neden imza atmadığına da açıklık getirdi.
13 Kasım’da Dublin’de düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinde sunulan belge yaklaşık 40 devlet tarafından imzalanmıştı.
Paşinyan, metinde NATO’ya çok sayıda atıf yer alması nedeniyle Erivan’ın bildirgeye katılmadığını söyledi.
TASS haber ajansının aktardığına göre Paşinyan, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’ne (AB) katılım sürecini başlattığını hatırlatarak “politikamızda NATO’ya katılma kararı yok” dedi.
Başbakan, Avrupalı ortakların Erivan’ın bu kararını anlayışla karşıladığını da sözlerine ekledi.
Paşinyan, Ermenistan’ın tam AB üyeliği ihtimalini bugün bir yıl öncesine kıyasla çok daha gerçekçi gördüğünü belirtti.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş1 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Dünya Basını2 hafta önceSırp Profesör Simić: Sandıktan çıkan irade Batı blokuna yöneliş değil
Ortadoğu2 hafta önceHaredi müttefiklerinden Netanyahu’ya destek gelmedi
Dünya Basını2 hafta önceSiyaset bilimci Rossi: ABD ara seçimleri lobi siyasetine açık bir itirazdır
Ortadoğu2 hafta önceİsrail basını ABD ara seçimlerini nasıl değerlendirdi?








