Amerika
Cumhuriyetçilerin adayı olması muhtemel DeSantis’in dünyaya bakışı
Çevirmenin notu: Aşağıda çevirisini verdiğimiz makale 23 Mart tarihinde Politico’da yayınlandı. 2024’teki Amerikan başkanlık seçimlerinde Donald Trump ile birlikte Cumhuriyetçilerin en önemli başkan adaylarından olacağı anlaşılan Florida Valisi Ron DeSantis’in dış siyasette izleyeceği çizgiye dair bazı ipuçları buluyoruz. DeSantis, Trump’çı ‘izolasyonizm’ ile geleneksel Cumhuriyetçi dış siyaset arasında bir yerde dursa da ibre gitgide birincisine kaymaktadır. Her şey bir yana, görünen o ki, Trump’ın ABD siyasetinde bıraktığı birtakım izler, özellikle dış siyasette sıfırdan ortaya çıkmamıştır, bundan sonra da öyle kolayca ortadan kalkacağa benzememektedir. Bunların başında, Çin’e karşı düşmanlık gelmektedir. Metindeki köşeli parantezler çevirmene aittir.
Dünya Ron DeSantis’e göre nasıl görünüyor?
Florida valisi hem geleneksel Cumhuriyetçi ortodoksluğu hem de MAGA tarzı popülizmi yansıtan dış politika pozisyonlarına sahip.
Alexander Ward
Politico
23 Mart 2023
Ron DeSantis dış politika konusunda geleneksel mi yoksa MAGA tarzı bir Cumhuriyetçi mi? Cevap, giderek artan bir şekilde, ‘evet.’
Kitaplarında, konuşmalarında, röportajlarında ve yazılı açıklamalarında dünyayı nasıl gördüğüne dair ipuçları verdi. Çin, ABD’nin karşı karşıya olduğu esas tehdit. Ukrayna’nın Rusya’ya karşı savunulmasına öncelik vermek dikkatleri iç sorunlardan uzaklaştırıyor. Washington’daki elitler ise seçmen iradesini görmezden gelen bir küreselcilik vaaz ederek dış politika konusunda genellikle felaket tellallığı yapıyor.
Fakat DeSantis bu görüşlerini ifade ederken hem Cumhuriyetçi gelenekten hem de Donald Trump türküsünden apartılmış bir dil kullanıyor. Eski milletvekili ve şimdiki Florida valisinin Oval Ofis’ten ABD dış politikasını nasıl yürüteceğini merak eden gözlemcilerin kafasını karıştırdı.
DeSantis’in ekibi dünya görüşüyle ilgili yorum taleplerine geri dönmedi. Fakat DeSantis’in müttefiklerinden Christina Pushaw, dünyanın en büyük 13. ekonomisi olan Florida’nın lideri olarak, “Dünya liderleri ve politika uzmanlarıyla sürekli görüşüyor. Çok fazla bilgi tüketiyor ve politika konusunda çok aktif,” diye belirtiyor.
DeSantis’in etrafındakiler, Guantanamo Körfezi ve Irak’ta görev yapan eski donanma avukatının ulusal güvenlik konularında okuyabildiği kadar çok şey okuyarak hâlâ bilgi edindiğini söylüyor. DeSantis’in henüz resmi bir dış politika danışmanları grubu yok, ancak bunun başkan adaylığını resmen ilan ettikten sonra gelmesi bekleniyor.
Şu ana kadar çıkarılabilecek sonuç şu: DeSantis dünyadaki ABD gücünü destekliyor, ama ne zaman müdahil olunacağı konusunda sınırlamalar getiriyor ve önceliği kendi ülkesindeki sorunları çözmeye veriyor. Sonuç şu: Büyük oyna ve evde kal.
Dış politika diliyle konuşacak olursak, dünyayı Amerika’nın imajına göre yeniden şekillendirmeye çalışan bir ‘Wilsoncu’ değil ama tam anlamıyla popülist bir ‘Jacksoncı’ da değil. Ve bu orta yolda yürüyerek, 2024’te bir kategoriye ya da diğerine daha kesin uyan diğer Cumhuriyetçi adaylara karşı avantaj elde edebilir.
DeSantis, 2017-2019 yılları arasında Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi üyesi olarak, savunma şahinlerini ve gelenekçileri sevindiren eski Cumhuriyetçi pozisyonları takınmıştı. Ukrayna’ya ölümcül yardım gönderilmesini destekledi ve kendisini ‘Rusya’ya karşı sert olan Reagan ekolünün’ bir parçası olarak nitelendirmişti. Trans-Pasifik Ortaklığı ticaret anlaşmasının hızlandırılması için oy kullanmıştı. Trump’ın Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’a yönelik diplomatik yaklaşımını övmüştü. O dönemde Fox Business sunucusu Lou Dobbs’a Barack Obama’nın İran nükleer anlaşması için bastırmasının Sünni Arapları İslam Devleti’ne katılmaya ikna ettiğini söylemişti.
Fakat Temsilciler Meclisinde zaman zaman, ABD’nin çıkarlarını güvence altına alacak net bir plan yapılana kadar Amerika’nın küresel savaş ve barış meselelerine girmekten kaçınması gerektiğine dair bir inancı dile getirdi. Düşünceleri, onları savaşa göndermek isteyen elitlerle değil, askerlerle birliktedir.
“İnsanların sürekli olarak Amerikalıların savaş yorgunu olduğunu söylediklerini duyuyorum ve ben buna katılmıyorum. Bence Amerikalılar halkımızı ve ulusumuzu savunmak için ne gerekiyorsa yapmaya hazırlar,” demişti 2014 yılında ABD’nin İslam Devleti’ni nasıl yenebileceğine ilişkin bir tartışma sırasında. “Tutarlı bir strateji olmadan başlatılan görevlerden bezmiş ve kesin zafer yerine sonuçsuz kalan çatışmalar görmekten bıkmış durumdalar.”
DeSantis bu nedenle [Suriye] Cumhurbaşkanı Beşar Esad’a karşı savaşan Suriyeli isyancıların silahlandırılmasına karşı çıktı. Söz konusu konuşmasında “Çıkarlarımızı koruyacaklarına güvenemeyiz,” diyen DeSantis, “Ulusal savunmamız söz konusu olduğunda kestirme yol yoktur,” diye eklemişti.
Cumhuriyetçi eski muhafızlardan pek çok kişi DeSantis’in siyaset oyununu oynadığını savunuyor. İster bu görüşlere sıkı sıkıya bağlı olsun isterse oy avcılığı yapıyor olsun, yaklaşımı 2024’te kazandırabilir. Washington’daki genel kanı Amerikalıların dış politika konusunda oy kullanmayacağı yönünde olsa da Ukrayna’daki savaşın yakın zamanda sona ermeyecek olması ve Çin’den gelen tehditlerin artması nedeniyle bu dönem seçmenlerin dünya hakkında daha fazla düşündüğü bir dönem olabilir.
Ortalama bir Cumhuriyetçi seçmen, ABD’nin fiziksel savunmasına odaklanan ve ulusu gereksiz ya da verimsiz dış karışıklıklardan kurtaran bir lider istiyor. Başkalarının sorunlarını çözmeye ya da değerlerini yükseltmeye daha az ilgi duyuyorlar. DeSantis’in açıklamaları ve pozisyonu, parti içinde ve partiler üstü savaş karşıtı hareketin bazı kesimlerinde cazibesini artırıyor.
DeSantis, ABD hükümetinin halkın duygularını hiçe sayan seçilmemiş liberal bir yönetici sınıf tarafından tehlikeli bir şekilde yönetildiğini savunan muhafazakar, Jacksoncu görüşlü bir akademisyen olan Angelo Codevilla’nın çalışmalarına sık sık atıfta bulunuyor. Codevilla, bu yetkililerin Amerika’nın yurtiçi ve yurtdışındaki politikalarını engellediğini savunuyordu ve bürokratlara karşı duyduğu küçümseme DeSantis’te hala canlı ve iyi durumda.
DeSantis ‘Özgür Olma Cesareti’ [The Courage to be Free] adlı kitabında, “Amerika Birleşik Devletleri giderek kibirli, bayat ve başarısız bir yönetici sınıfın esiri haline geldi,” diye yazdı. Elitlerin Çin’e ‘en çok kayrılan ülke’ ticaret statüsü vererek yükselmesine yardımcı olduklarını; ‘net hedefler ya da zafer beklentisi olmaksızın dünya çapında askeri maceracılığı desteklediklerini’ ve ‘Rus gizli anlaşması komplo teorisini üreterek ulusal güvenlik aygıtını silahlandırdıklarını’ söyledi.
Trump’ın ‘derin devlet’ şikayetine benziyor. Ancak Trump’ın, bürokrasinin kendi tasarımlarını engellediğini söylediği yerde –her ne kadar onları sık sık dinlese de– DeSantis bu yönetici sınıfın sıradan Amerikalıların ne istediğini görmezden geldiğini söylüyor. Florida valisi, Irak savaşını savunan, Çin ile ticareti yaygınlaştıran ve kötü sonuçlanan demokrasi teşvik projelerini başlatan profesyonelleri dinlemeyeceğine dair etkili bir şekilde yemin ediyor.
DeSantis’in başkent elitlerine yönelik şüpheciliği Trump ile aynı çizgiye geldiğinde, “Biz size söylemiştik,” havası oluşuyor.
Vali geçen hafta muhafazakâr sunucu Glenn Beck’e Trump’ın ABD’nin İsrail’deki büyükelçiliğini Kudüs’e taşımayı düşündüğü sırada Tel Aviv’e yaptığı bir geziyi anlattı. DeSantis, orada Dışişleri Bakanlığı ve CIA yetkililerine o zamanki başkanın bunu gerçekleştirmesi halinde ne olacağını sorduğunu söyledi. “3. Dünya Savaşı, 3. Dünya Savaşı, 3. Dünya Savaşı,” cevabını almış.
Trump’ın elçiliği taşımasının ardından ölümcül şiddet olayları patlak verdi ama kıyamet tahminleri gerçekleşmedi. DeSantis daha sonra ABD dış politikasını yöneten uzmanlara yönelik derin kuşkularını dile getirdi. Beck’e verdiği demeçte, “Onlar sadece kemikleşmişler ve sabit fikirliler,” dedi.
DeSantis, Kongre üyesi ve vali olarak İsrail’e dört kez seyahat ederek ona verdiği desteği dış politikasının merkezine yerleştirdi. Şirketlerin İsrail’i boykot etmesini engellemek için harekete geçti ve İsrailliler ile Filistinliler arasında bir barış anlaşması üzerinde çalışmanın çabaya değmeyeceğini öne sürdü.
DeSantis bu röportajda Trump’ın İran nükleer anlaşmasından çekilmesine karşı çıkanları da eleştirdi. DeSantis, ABD’nin anlaşmaya katılımı sona ermeden, İsrail ile Arap çoğunluklu devletler arasındaki normalleşme anlaşmaları olan İbrahim Anlaşmalarının asla gerçekleşmeyeceğini söyledi.
Ancak vali, yönettiği eyalet nedeniyle, Latin Amerika politikaları konusunda Trump öncesi bir Cumhuriyetçi gibi konuşuyor. Küba ve Venezuela rejimlerini eleştiriyor, muhaliflerin otokratik sol hükümetlerin zayıflatılması çağrılarını destekliyor. Geçtiğimiz Temmuz ayında Başkan Joe Biden’ı ‘Küba halkına özgürlük mücadelelerinde yardımcı olmamakla’ suçladı.
Öte yandan DeSantis geçen yıl Venezuelalı sığınmacıları Teksas’tan Martha’s Vineyard’a göndererek, Teksas Valisi Gregg Abbott ile birlikte göçün yükünü Demokrat eyaletlere yıkmaya çalışmış ve bu eleştirmenler tarafından siyasi bir oyun olarak değerlendirilmişti.
En çok dikkat çeken dış politika pozisyonu ise valinin Rusya’nın Ukrayna’yı işgali konusunda ne düşündüğü. İlk bakışta Trump’ın yanında yer alıyormuş gibi görünse de farklı bir yaklaşım sergiliyor; Kiev’in içinde bulunduğu kötü duruma destek verirken ABD’nin çatışmaya bağlılığının ülke içinde ve küresel güvenlik üzerinde yaratabileceği olumsuz etkileri de göz önünde bulunduruyor.
DeSantis Fox News’ten Tucker Carlson’a yaptığı açıklamada, “şüphesiz ki hedef barış olmalıdır,” dedi. Bu, tehlikenin Ukrayna ve Rusya arasındaki ‘toprak anlaşmazlığını’ daha da derinleştirdiğine dair bir argümandı. F-16 savaş uçakları ve uzun menzilli füzeler göndermek, “ABD’yi açıkça çatışmanın içine çekme ve bizi dünyanın en büyük iki nükleer gücü arasında sıcak bir savaşa yaklaştırma riski taşıyacaktır. Bu risk kabul edilemez.”
Ama DeSantis bir hafta sonra Piers Morgan’a verdiği bir mülakatta cevabını genişleterek daha geleneksel Cumhuriyetçi notlar düştü: “Ukrayna’nın o topraklarda hakkı var… Eğer parmaklarımı şıklatabilseydim, orayı yüzde 100 Ukrayna’ya geri verirdim.” Putin “bir savaş suçlusudur” ve “sorumlu tutulmalıdır” diye devam etti.
DeSantis daha geçen yıl Kongre’deyken ‘Ukrayna’nın kendini savunabilmesi için çok sayıda silahın’ finanse edilmesine yardımcı olmakla övünüyordu.
Ama DeSantis’in düşünceleri kesinlikle daha popülist bir yöne kayıyor.
Claremont Enstitüsünde çalışan ve DeSantis ile ulusal güvenlik konularında gayrı resmi olarak görüşen David Reaboi, “Sağda dış politikanın yönü yavaş yavaş değişiyor,” diyor. “Temel kaygımız olması gereken şeyden uzaklaştık: Amerikan halkının acil güvenliği ve ihtiyaçları.”
Muhtemelen gelecekteki rakipleri bunun göstermelik olduğunu savunuyor. Başkanlık yarışına resmen giren eski ABD Büyükelçisi Nikki Haley, DeSantis’in Ukrayna açıklamasının ardından yaptığı açıklamada, “Başkan Trump, Vali DeSantis’in önce üslubunda, sonra yetki reformunda ve şimdi de Ukrayna konusunda kendisini kopyaladığını söylerken haklı,” dedi.
Müttefikleri DeSantis’in diğer önde gelen Cumhuriyetçilerle aynı konulara odaklandığını belirtiyor: Çin’in askeri, ekonomik ve teknolojik alanlardaki saldırganlığını engellemek, ABD-Meksika sınırını güvence altına almak ve fentanil belasını sona erdirmek.
Kendisini diğer bazı 2024 adaylarından ayıran nokta ise, dünyaya polislik yapmak ya da diğer uluslarda küçük d harfiyle yazılan demokratların gelişmesi için siyasi alan açmak yerine, ülkenin kaynaklarını bu zorlukların üstesinden gelmekle sınırlamayı tercih etmesi, çünkü bunlar sıradan Amerikalıların ihtiyaçlarını dosdoğru yansıtmaktadır.
DeSantis’in kitabında belirttiği gibi: “Amerikan özgürlüğünün yaşamaya devam etmesi, özgürlüğün Cibuti’de başarılı olup olmamasına mı bağlı?”
ABD Adalet Bakanı Todd Blanche, eski Nvidia CEO’su Jensen Huang ile ilişki yaşayan Çinli iş kadını Alice Huang’ın Çinli bir casus olup olmadığı konusunda henüz bir sonuca varmadıklarını belirtti.
Blanche, düzenlediği basın toplantısında, FBI’ın Alice Huang’ın Çin hükümeti için çalıştığına dair iddiaları “elbette soruşturduğunu” söyledi.
Perşembe günü ilerleyen saatlerde yayınlanan bir röportajda Huang’ın istifa etmesi gerekip gerekmediği sorulan ABD Başkanı Donald Trump, Alice Huang’ın casus olup olmadığının henüz belirlenmediğini yineledi.
Trump, “Straight Shooter” adlı podcast programında çarşamba günü Jensen Huang ile görüştüğünü de sözlerine ekledi ve şöyle konuştu:
“Asıl mesele şu: O kadın casus muydu? Bunun henüz kesinleşip kesinleşmediğini bilmiyorum. Ama eğer o kadın casus idiyse, evet. Eğer casus değildiyse, belki de durum farklı olurdu.”
Jensen Huang, perşembe günü görevinden ayrıldı. Bu ayrılık süreci, Ekim 2025’te yayınlanan ve onu, Nvidia’nın resmi bulut ortağı olan Singapur merkezli Megaspeed’in eski yöneticisi Alice Huang ile ilişkilendiren bir New York Times haberiyle başlayan ve bir yıldan fazla süren bir sürecin sonucunda gerçekleşti.
Megaspeed, Nvidia çiplerine öncelikli erişim hakkı sağlayan bir statüye sahipti.
Daha sonraki haberlerde, ABD istihbarat yetkililerinin Alice Huang’ın Çin istihbaratı adına hareket ettiğine inandıkları belirtildi. Pekin, Alice Huang’ın casus olduğu iddialarını yalanladı.
Singapur İçişleri Bakanlığı perşembe günü yaptığı açıklamada, Alice Huang’ın Şubat ayında Singapur’dan ayrıldığını ve olası suçlarla ilgili yürütülen bir soruşturma sonucunda ülkeye yeniden girişinin yasaklandığını belirtti.
Bakanlık, soruşturmanın casuslukla ilgili olmadığını da ekledi.
8 Kasım’da Jensen Huang, eşine sadakatsizlik yaptığını itiraf etmiş ama bu ilişki hakkında ayrıntılı bilgi vermemişti.
G7 üyesi ülkelerin dışişleri bakanları, Haiti ile ilgili açıklama yaparak Birleşmiş Milletler tarafından yetkilendirilen Çete Bastırma Gücü’ne (GSF) destek verdiler.
Çarşamba günü Paris’teki toplantılarının sonunda yayınladıkları ortak açıklamada, G7 dışişleri bakanları, gücün görev süresinin Mart 2027’ye kadar altı ay daha uzatılmasını memnuniyetle karşıladılar ve bu uluslararası silahlı misyonun Haiti’nin güvenlik ve istikrarını yeniden tesis etmesine yardımcı olmak için hayati önem taşıdığını belirttiler.
Öte yandan Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri dışişleri bakanları da, güvenlik operasyonlarının sivilleri korumasını sağlarken çetelerin kontrolünü kırmanın gerekliliği konusunda net bir mesaj verdiler.
Bu açıklama, El Salvador Cumhurbaşkanı Nayib Bukele tarafından görevlendirilen yaklaşık 2.500 Salvadorlu askerin Haiti’deki silahlı gruplara karşı mücadeleye katılması ve ayrı bir insansız hava aracı görev gücünün bu grupların kalesi sayılan bölgelere yönelik saldırılarını yoğunlaştırması üzerine geldi.
Grup, “Haiti’deki barış, güvenlik ve istikrarı tehdit eden kişi ve kuruluşların hesap vermesini teşvik eden BM yaptırım rejiminin yenilenmesini” memnuniyetle karşılarken, yaptırım uygulanan kişilerin ülkedeki uzun süredir ertelenen seçim sürecine katılımının sürecin güvenilirliğini zedeleyebileceği konusunda da uyarıda bulundu.
Açıklamada şunlar kaydedildi:
“Haiti Ulusal Polisi ve Haiti Silahlı Kuvvetlerini güçlendirmek, hukukun üstünlüğünü korumak ve cezasızlıkla mücadele etmek için uluslararası destek çağrısında bulunduk. Ayrıca, Haiti’de faaliyet gösteren tüm güvenlik aktörlerine, tüm güvenlik operasyonlarında Haitili sivillerin korunmasına öncelik vermeleri çağrısında bulunduk.”
Haiti ile El Salvador arasındaki ikili anlaşma kapsamında Salvador askerlerinin Haiti’ye eşi görülmemiş bir şekilde konuşlandırılması ile birlikte, operasyonları kimin yönettiği, sahadaki beş farklı gücün kendi aralarında çatışmaları nasıl önlediği ve Salvador askerleri tarafından işlenebilecek olası ihlallerden kimin sorumlu tutulacağı konusunda soru işaretleri ve endişeler arttı.
Bukele, 18 Ekim’de bir çete pususu sonrasında GSF’ye atanan dört havacılık teknisyeninin ortadan kaybolmasının ardından bu operasyonu başlattı.
Her ne kadar bu güç artırımı bir arama-kurtarma görevi olarak tanımlasa da, kamuoyuna yönelik alaycı açıklamaları ve operasyonu tanıtmak için sosyal medyayı agresif bir şekilde kullanması, başkentin geniş bölgelerini kontrol eden çetelerden Haiti’nin kontrolü geri kazanmasına yönelik çabalardaki gerilimleri ortaya çıkardı.
2.500 Salvadorlu askerin büyük çoğunluğu, GSF’nin komuta yapısı dışında faaliyet gösteriyor ya da uluslararası misyona lojistik ve operasyonel destek sağlamak üzere kurulan BM Haiti Destek Ofisi’nin izleme mekanizmalarının dışında hareket ediyor.
Görevlerin birbiriyle çakışması ve Bukele’nin sosyal medyayı ustaca kullanması nedeniyle, hangi güçlerin hangi operasyonlardan sorumlu olduğunu belirlemek giderek zorlaşıyor.
Bu durum sadece kafa karışıklığını artırmakla kalmadı, aynı zamanda sivil kayıpları önlemek için çatışmaların önlenmesini talep eden diplomatlar ve insani yardım grupları arasında endişe yarattı.
Uyarıda bulunanlar arasında, çetelerin kontrolündeki Cité Soleil bölgesinde bulunan ve tam hizmet veren Centre Hospitalier de Fontaine hastanesinin işletmecileri de yer alıyor.
Bu bölgede geçen hafta, başbakanlık ofisi bünyesindeki özel birim tarafından gerçekleştirilen bir insansız hava aracı saldırısı sonucunda, önde gelen bir çete lideri ile bazı silahlı adamları ve siviller hayatını kaybetmişti.
Hastane, tesisini, hastalarını ve sağlık personelini yanlışlıkla hedef alınmaktan veya çapraz ateşte kalmaktan korumak amacıyla insani yardım koordinasyonu ve taktiksel bir yasak bölge oluşturulması için acil bir çağrıda bulundu.
Geniş bir alana yayılmış Cité Soleil sahil gecekondu mahallesinde, çete üyeleri Ağustos ayı başında 12’si yaşlı kadın olmak üzere en az 19 kişiyi başlarını keserek öldürdü.
Port-au-Prince’e hakim bir dağ yamacında yer alan Kenscoff’ta ise Temmuz ve Ağustos aylarında gerçekleştirilen iki saldırı sonucunda, 19’u çocuk olmak üzere en az 105 kişi hayatını kaybetti.
Kurbanlar arasında, bir Protestan kilisesinin avlusunda vurularak öldürülen 36’dan fazla kişi de bulunuyordu.
BM ayrıca, daha önce çetelerin sızmasından büyük ölçüde muaf kalmış olan Artibonite bölgesindeki Saint-Michel-de-l’Attalaye ve güneydoğudaki Marigot’ta meydana gelen saldırıları da belgeledi.
BM Genel Sekreteri’nin Haiti Özel Temsilcisi ve BINUH Başkanı Carlos Ruiz Massieu şöyle konuştu:
“Bu dönemde, özellikle Kenscoff’ta ve daha önce çete saldırılarından büyük ölçüde etkilenmemiş diğer bazı yerleşim yerlerinde belgelenen katliamların boyutu, hem halkı koruma mekanizmalarını hem de yakın zamanda kurtarılan bölgelerdeki devletin varlığını güçlendirmenin mutlak bir gereklilik olduğunu bize hatırlatıyor.”
Silahlı çetelerle mücadelede meydana gelen “ikincil hasara” ilişkin endişeleri vurgulayan raporun kaygı verici bulguları arasında, operasyonların siviller üzerinde yarattığı tahribat yer alıyor.
Rapora göre, operasyon sırasında ölen veya yaralananların %45’inden fazlasından çete üyeleri sorumlu olsa da, bu kişilerin yarısından fazlası, güvenlik güçlerinin çetelere karşı yürüttüğü kara veya hava operasyonları sırasında hayatını kaybetti ya da yaralandı.
Bu operasyonlar bazen insansız hava araçları kullanan özel askeri şirketlerin desteğiyle gerçekleştirildi.
Bu operasyonların kurbanlarının %16’sından fazlası çetelerle bağlantılı değildi. Söz konusu dönemde patlayıcı yüklü insansız hava araçlarıyla gerçekleştirilen saldırılarda, aralarında iki çocuğun da bulunduğu en az dört kişi hayatını kaybetti, 10 kişi ise yaralandı.
Ayrı bir gelişmede, BM ofisi, Haiti Ulusal Polisi mensuplarının karıştığı 44 adet yargısız infaz ve yargısız infaz girişimi vakasını belgeledi; bu rakam, bir önceki çeyrekte 14 idi.
BM Entegre Ofisi, çetelerle mücadele operasyonlarının uluslararası insan hakları hukukuna uygun olması gerektiğini ve ihlal iddialarının soruşturulması gerektiğini yineledi.
Ofisin bulguları, çeteleri çökertme operasyonlarının hız kazandığı bir dönemde Haiti’nin karşı karşıya olduğu zorlu dengeyi vurguluyor.
Şiddetin tırmanma ihtimali yükseliyor
Öte yandan yetki ve hesap verilebilirlik alanlarındaki belirsizlik, önümüzdeki haftalarda yoksulluk ve şiddet ile boğuşan Haiti’deki kaosa daha da artırabilir.
Örneğin Haiti uzmanı ve Washington’daki Ekonomi ve Politika Araştırmaları Merkezi’nin (CEPR) uluslararası araştırma direktörü Jake Johnston, The New Humanitarian’a şunları söyledi:
“Bir dizi farklı kuruluş ile güvenlik güçleri arasında sınırların nerede olduğu ve koordinasyonun nerede başlayıp bittiği, bu durumun gerçekte nasıl sonuçlanacağına dair büyük bir endişe kaynağı; El Salvador ise bunu kendi tercihleri ve kendi eylemleri olarak göstermeye çalışıyor.”
Bu arada, insani yardım çalışanları, insan hakları savunucuları ve diğerleri, Salvadorlu birliklerin konuşlandırılmasının şiddeti körüklediğine dair uyarıda bulunarak sivilleri korumak için acil önlemler alınmasını talep ettiler: Birçoğu bunun bir katliama yol açabileceğinden korkuyor.
Latin Amerika ve Haiti’deki çete şiddeti konusunda uzmanlaşmış Salvadorlu antropolog ve gazeteci Juan José Martínez d’Aubuisson şöyle konuştu:
“Sadece Salvadorlu subayların varlığı bile, ayrım gözetmeksizin insansız hava araçları fırlatarak çok sayıda sivili yaralayan Haiti Ulusal Polisi’ni, GSF’nin Çadlı birliğini ve Vectus Global’in paralı askerlerini cesaretlendirdi. Saldırı yoğunlaştı.”
Anonim kalmak isteyen BM’ye yakın bir kaynak, durumun giderek daha tehlikeli hale geldiği konusunda uyarıda bulundu ve “Ağır silahlara sahip tüm bu farklı aktörler var ve çatışmaların önlenmesi açısından bunun nasıl işleyeceğini düşünmek bile bir kabus. Şu anda gerçekten savaş durumundayız. Bu, tipik bir insan hakları ortamı değil. Bu bir çatışma,” dedi.
“Panik her geçen gün artıyor”
Bukele’nin “kurtarma operasyonunu” başlattığı 22 Ekim’den bu yana, dört Salvadorlu havacılık teknisyeninin kaybolduğu başkentin kuzey banliyösü Croix-des-Bouquets’te çatışmalar şiddetlendi.
Bölge sakinleri, artık daha gürültülü patlamalar ve şiddetli çatışmalar duyduklarını bildiriyor.
Croix-des-Bouquets’taki Carrefour Fouji’de yaşayan 20 yaşındaki Jean (güvenlik nedeniyle adı değiştirilmiştir), 5 Kasım’da Ayibopost ve The New Humanitarian’a verdiği demeçte, “Dün gece saat dokuz civarında, bölgeye patlayıcı yüklü bir insansız hava aracı düştü,” dedi.
Yakında bir askeri harekatın başlayacağına dair haberler yayılınca, Haiti’nin en güçlü silahlı çetelerinden bazıları olası operasyonlara hazırlanmaya başladı.
Haberlere göre sivilleri insan kalkanı olarak kullanıyor ve bölge sakinlerinin hedef alınan mahallelerden kaçmasını engelliyorlar.
Jean, gidecek hiçbir yeri olmadığını ve kaçamayacağını söyledi:
“Korkuyoruz çünkü insansız hava araçlarının nereye düşeceğini bilmiyoruz; çapraz ateşte kalmaktan endişe duyuyoruz. [Çeteler] insanların evlerinden valizleriyle çıktığını görürlerse, gitmelerine izin vermiyorlar. Panik her geçen gün artıyor.”
Resmi anlaşma yok, “centilmenlik anlaşması” var
Bukele, müdahalenin şartlarını belirleyen herhangi bir anlaşma kamuoyuna açıklanmadan önce Salvadorlu askerleri Haiti’ye sevk etmeye başladı.
Bu durum, görevi kimin ve hangi yetkiyle onayladığına dair hemen soruların ortaya çıkmasına neden oldu.
O sırada Haiti Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé, Meksika’da bir düğüne katılıyordu ve yabancı bir askeri gücün Haiti topraklarına konuşlandırılması üzerine hemen geri dönmediği için eleştirildi.
Ertesi gün, ülkesine dönen Fils-Aimé, Bukele ile görüştüğünü ve “GSF çerçevesinde, özellikle arama operasyonlarını desteklemek ve güvenlik sorunlarını ele almak amacıyla ikili koordinasyonu ve operasyonel işbirliğini güçlendirme taahhütlerini yeniden teyit ettiklerini” belirten bir basın açıklaması yayınladı.
Fakat Salvador hükümeti tarafından aynı görüşmeyle ilgili yayınlanan bir bildiride GSF’den hiç bahsedilmedi. O zamana kadar, yaklaşık 1.300 Salvadorlu asker zaten sahadaydı.
Ayibopost ve The New Humanitarian’ın Haiti ile El Salvador arasındaki anlaşma hakkında sorduğu sorulara yanıt veren Haiti hükümeti İletişimden Sorumlu Devlet Sekreteri Lucien Jura, herhangi bir anlaşma olduğu iddiasını reddetti. Bununla birlikte şu açıklamayı yaptı:
“Salvadorlu askerler, asker katkısında bulunan diğer tüm ülkelerin askerleri gibi, GSF’nin himayesi altında, Haiti hükümeti ile yakın koordinasyon içinde, PNH [Haiti Ulusal Polisi] ve Haiti Silahlı Kuvvetleri ile birlikte faaliyet gösteriyor.”
Bununla birlikte BM, El Salvador askerlerinin çoğunluğunun GSF yetkisi kapsamında görevlendirilmediğini doğruladı.
Uluslararası güce yakın bir kaynak, askerlerin yalnızca yaklaşık 200 ila 300’ünün GSF’nin bir parçası olduğunu, geri kalanının ise doğrudan komutası dışında faaliyet gösterdiğini söyledi.
Taraflar arasında lojistik ve çatışma önleme sorunlarını çözmek için görüşmelerin hâlâ devam ettiğini belirttiler.
El Salvador Başkan Yardımcısı Félix Ulloa ise farklı bir açıklama yaptı. YouTube’da verdiği bir röportajda, ülkesinin “misyonun Haiti topraklarında meşru bir şekilde kalması için diplomatik, siyasi ve askeri düzeyde gerekli tüm anlaşmalara sahip olduğunu” söyledi ama bu anlaşmalarla ilgili daha fazla ayrıntı kamuoyuna açıklanmadı.
Haitili güvenlik ve savunma danışmanı Ricardo Germain, bu düzenlemeyi resmi bir ikili anlaşmadan ziyade “bir tür centilmenlik anlaşması” olarak nitelendirdi.
Bu da konuşlandırmanın net bir şekilde tanımlanmış yasal ve kurumsal bir çerçeveye sahip olmamasına neden oluyor.
Germain, “Bu, şüphesiz işbirliğinin temellerini atıyor. Fakat şartların, koşulların ve sınırların ne olacağı henüz belli değil,” dedi.
ABD federal bütçe açığı, Ekim 2026’da bir önceki aya göre neredeyse 15 kat artarak 404 milyar dolarla ekim ayı rekorunu kırdı. Yıllık bazda yüzde 42 büyüyen açıkta, bütçe gelirlerinin 369 milyar dolara gerilemesi ve harcamaların 773 milyar dolara çıkması belirleyici oldu.
ABD federal bütçe açığı, ekim ayında bir önceki aya göre neredeyse 15 kat artarak 27 milyar dolardan 404 milyar dolara yükseldi.
Reuters’ın ABD Hazine Bakanlığı verilerine dayandırdığı haberine göre bu rakam ekim ayı için rekor seviye oldu.
Bütçe açığı, geçen yılın ekim ayına kıyasla 120 milyar dolar veya yüzde 42 artış gösterdi.
Bu artış, bütçe gelirlerinin azalması ve kamu harcamalarının yükselmesiyle bağlantılı olarak gerçekleşti.
Ekim ayında federal bütçe gelirleri yıllık bazda 35 milyar dolar veya yüzde 9 azalarak 369 milyar dolara geriledi.
Özellikle net gümrük vergisi gelirleri yüzde 39 düşüşle 31,3 milyar dolardan 19,2 milyar dolara indi.
Ekim 2025’te ABD Başkanı Donald Trump’ın getirdiği gümrük vergilerinden elde edilen gelirler en yüksek seviyesine ulaşmıştı.
İşverenler tarafından kesilmeyen bireysel gelir vergisi tahsilatı da 29 milyar dolar veya yüzde 36 azalarak 51 milyar dolara düştü.
Bir yıl önce bu kalemdeki gelir, 2025 başındaki büyük orman yangınlarının ardından beyanname verme süreleri uzatılan Kaliforniya sakinlerinin vergi ödemeleri nedeniyle daha yüksekti.
Öte yandan bütçe harcamaları 84 milyar dolar veya yüzde 12 artarak ekim ayı için rekor seviye olan 773 milyar dolara ulaştı.
Bu artışın nedenlerinden biri, çiftçilere yapılan ödemeler sebebiyle Tarım Bakanlığı harcamalarının 14 milyar dolar veya yüzde 80 yükselmesi oldu.
Askeri harcamalar ise 28 milyar dolar veya yüzde 30 artış kaydetti.
Bu yükseliş, kısmen geçen yılki ABD hükümetinin kapanması nedeniyle ertelenen askeri özel fonlara yapılan para transferlerinden kaynaklandı.
Ayrıca kamu borcuna ilişkin brüt faiz ödemeleri 11 milyar dolar veya yüzde 11 artarak 115 milyar dolara çıktı.
Kasım ayı sosyal yardımlarının ekime kaydırılmasıyla ilgili takvim düzeltmeleri dikkate alındığında bütçe açığı 285 milyar dolar olacaktı.
Bu tutar da geçen yılın aynı dönemindeki rakamın 94 milyar dolar veya yüzde 49 üzerinde yer alıyor.
Ekim, ABD’de 1 Ekim 2026’da başlayan 2027 mali yılının ilk ayı oldu.
Önceki mali yılın sonunda ABD bütçe açığı, beş yılın en yüksek seviyesi olan neredeyse 2 trilyon dolara ulaşmıştı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent daha önce bütçe açığını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3’üne düşürme hedefi koymuştu.
Ancak 2026 mali yılı sonunda bu oran, bir önceki yılki yüzde 5,8 seviyesine kıyasla yüzde 6,2 olarak tahmin edildi.
Mayıs ayında ABD kamu borcu 31,27 trilyon dolara ulaşarak 1946’dan bu yana ilk kez ABD ekonomisinin büyüklüğünü aştı.
2026 başında Kongrenin bağımsız bütçe ofisinin yayımladığı 10 yıllık bütçe ve ekonomik tahmine göre ABD, 2030 yılına kadar kamu borcunun GSYH’ye oranında yüzde 108’e ulaşarak savaş sonrası rekoru kıracak.
Tahminlere göre kamu borcunun GSYH içindeki payı 10 yıl içinde yüzde 120’ye ulaşacak.
Bundan önce eski Hazine Bakanı ve ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Janet Yellen, Trump’ın kamu borcunun maliyetini düşürmek amacıyla faiz oranlarını indirmeye yönelik agresif kampanyasının muz cumhuriyeti söylemiyle kıyaslanabileceğini ifade etti.
ABD Adalet Bakanlığı, Alice Huang’ın “Çin casusu” olduğundan emin değil
G7’den Haiti açıklaması: Şiddet sarmalı tehlikesi artıyor
AB, göç paktını tekrar değerlendirecek
ABD, bütçe açığı ekimde 404 milyar dolarla rekor kırdı
Azerbaycan, yeni sahalarla Avrupa’ya doğalgaz sevkiyatını artıracak
Amerika7 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Ortadoğu2 hafta önceBAE, Hürmüz’ü baypas eden yeni hattan petrol ihracatına başlayacak
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
