Bizi Takip Edin

Diplomasi

Politico: Britanya, ABD’siz bir istihbarat dünyasına hazırlanıyor

Yayınlanma

Birleşik Krallık’ın ABD ile olan “özel ilişkisi”nin en önemli başlıklarından biri de istihbarattı. Donald Trump ile birlikte birçok konuda başlayan gerilimden istihbarat alanının etkilenmeyeceği düşünülüyordu fakat Birleşik Krallık’taki bazı yetkililer bu durumun da değişmesi gerektiğini düşünmeye başladı.

Politico’da yer alan habere göre, ilk olarak Trump geçen ay Amerikan istihbaratının ne kendi casusluk teşkilatları ne de Beş Göz güvenlik ittifakındaki diğer ülkeler tarafından Ukrayna ile paylaşılmaması talimatını verdi.

Ardından ABD ulusal güvenlik danışmanı Michael Waltz, şifreli mesajlaşma uygulaması Signal’de ABD’nin Yemen’deki askeri harekatını açıkça tartışan bir sohbete yanlışlıkla bir gazeteciyi ekleyerek mevcut yetkililerin devlet sırları konusunda ne kadar gevşek davrandığını gözler önüne serdi.

Trump’ın Ukrayna ile istihbarat paylaşımına ilişkin kararı Kiev’in Avrupa’daki müttefikleri tarafından kınanırken, İngiltere misilleme yapmadı ve Başbakan Keir Starmer’ın sözcüsü ülkesinin ABD ile “savunma, güvenlik ve istihbarat konularındaki ilişkisinin ayrılmaz bir şekilde iç içe geçtiğini” vurguladı.

Londra, ‘daha önce düşünülmeyeni düşünmek’ için düğmeye bastı

Mevcut ve eski istihbarat yetkililerine göre, Britanya ve Amerika’nın istihbarat ağları arasındaki bağlantılar o kadar derin ki, bunları çözmek ya da ABD’nin katkısının yerine geçmek imkansız olabilir.

Fakat uzmanlar, ilişkinin karmaşık yapısına rağmen, Trump’ın ABD’sinin en eski ittifaklarından ve bir zamanlar paylaşılan uluslararası hedeflerden uzaklaşmaya devam etmesi halinde, Londra’nın daha önce düşünülemeyenler için plan yapmaya başlamasının gerekli olabileceğini söylüyor.

Eski bir üst düzey Birleşik Krallık istihbarat yetkilisine göre İngiltere, ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan oluşan istihbarat ittifakı Beş Göz, eski NSA çalışanı Edward Snowden’ın tüm dünyaya duyurduğu faaliyetlerin ardından “sızıntılardan” kurtuldu, ama Snowden ittifakın pek çok kabiliyetini ve erişimini ortaya çıkardı; ayrıca istihbarat toplama şeklini ve bazı teknoloji şirketlerinin hükümetlere karşı davranışlarını değiştirdi.

ABD’de FBI ve CIA, Britanya’da ise MI5 ve MI6 tarafından yönetilen ajanları ve varlıkları kapsayan ve genellikle “HUMINT” olarak adlandırılan insan istihbaratının toplanmasında son birkaç on yılda göreceli bir düşüş yaşandı. 

Fakat bu düşüş, İngiltere’nin GCHQ’su ve ABD’nin NSA’i tarafından yürütülen çalışmaları kapsayan ve SIGINT olarak adlandırılan dijital sinyal istihbaratında büyük bir yükselişle paralel ilerledi.

Aynı eski istihbarat kaynağı, insan istihbaratının “aynı şekilde ölçeklenmediği” göz önüne alındığında, bu dijital istihbaratın otomatik toplu paylaşımının daha önemli hale geldiğini söyledi.

Kaynak, “Bu çok ama çok derin bir şekilde bütünleşmiş durumda ve bunu birbirinden ayırmak son derece yıkıcı,” diye ekledi.

Çözülmesi gereken sorunlar yumağı: Amerikan ve İngiliz istihbaratları iç içe

Öte yandan Britanya da hâlâ Amerika’nın işine yarayacak önemli varlıklara sahip ve bunların başında da dinleme noktaları geliyor.

Bunlar genellikle denizaşırı ülkelerde bulunan ve iletişimi izlemek için kullanılan askeri ve istihbarat tesisleri. Dinleme merkezlerinin ayrıntıları, yerleri, kapasiteleri ya da hangi ülkeleri izledikleri ulusal güvenlik nedeniyle gizli tutulur.

Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nde (RUSI) uluslararası güvenlik direktörü Neil Melvin’e göre, topladıkları kritik veriler ABD’nin Beş Göz’den ayrılmasını pek olası kılmıyor.

Melvin, “Örneğin, Kıbrıs’taki [Ayios Nikolaos merkezi]; ABD, İsrail nedeniyle çok önemli olan Doğu Akdeniz için buna güveniyor,” dedi.

Uzmana göre ABD ittifaktan ayrılırsa, İngiltere’nin sahip olduğu bazı çok pahalı varlıkları ve Yorkshire’daki RAF Menwith Hill gibi Birleşik Krallık’ta bulunan ve yerel halk tarafından ‘golf topları’ olarak adlandırılan ABD sinyal ve istihbarat üslerini de değiştirmek zorunda kalacak.

Birleşik Krallık istihbarat camiasında yer alan ve şu anda özel sektörde çalışan bir isim, dinleme noktalarının en iyi internet, telefon ve radyo trafiği gibi “büyük miktarda ham veriyi toplayan” ve daha sonra “makine öğrenimi ya da yapay zeka kullanarak sinyali gürültüden ayıran” yapılar olarak anlaşıldığını söyledi.

İngiliz hükümetinden eski bir güvenlik yetkilisi, izleme sorumluluklarının Birleşik Krallık ve Amerika tarafından paylaşıldığını, bunun da istihbaratın da paylaşıldığı anlamına geldiğini sözlerine ekledi. Yetkili, “Bir gün ya da bir hafta sonra sıra Birleşik Krallık’a gelecek, bir sonraki sefer ise ABD’ye,” dedi.

Amerikalı meslektaşlarıyla yakın çalışmış olan bir başka eski üst düzey Birleşik Krallık istihbarat yetkilisi, sinyal istihbarat topluluğunun Beş Göz’e özellikle iyi entegre olduğunu belirtti.

İstihbaratçı, “Bazıları İngilizler tarafından yönetilen ABD ekipmanlarını kullanıyor, bazıları ise tam tersi; Avustralya ve Kanada’da da durum aynı. GCHQ’da (Devlet İletişim Genel Müdürlüğü) çalışan Amerikalılar ve NSA’da çalışan İngilizler bulabilirsiniz,” diye konuştu.

Washington, Londra ile ittifaktan ayrılırsa…

Politico’ya göre son dönemde yaşanan olaylar ABD’nin müttefiklerine istihbarat kapasitesinin rakipsiz olduğunu hatırlattı. ABD’nin Ukrayna’ya uyguladığı istihbarat paylaşımı yasağı, Ukrayna’nın Rusya ile mücadele kabiliyetini önemli ölçüde etkiledi, özellikle de düzgün çalışması için Amerikan istihbaratına ve girdisine ihtiyaç duyan ABD teknolojisini kullanması nedeniyle.

Trump yönetiminin Ukrayna’nın ABD hükümeti tarafından kullanılan ticari uydu görüntülerine erişimini askıya alma kararının “oldukça endişe verici” bir gelişme olduğunu belirten aynı eski üst düzey Birleşik Krallık istihbarat yetkilisi, “Bu sistem için bir şok olmalı ama herkes bunu görmezden gelmiş görünüyor,” dedi.

Yetkili, Britanya’nın ABD’nin uzaydan topladığı görüntülerin analiz edilmesine yardımcı olabileceğini ama kendisinin bu görüntüleri toplama kapasitesine sahip olmadığını söyledi ve ABD’den gelen herhangi bir paylaşımın “elbette açılabilir ya da kapatılabilir” olduğuna işaret etti.

ABD’nin “gözünden düşmenin” sonuçlarına ilişkin endişeler, Britanya da dahil olmak üzere müttefiklere satılan F-35 jetlerinin etkinliğini bir tür “kill switch” (acil kapama anahtarı) yoluyla engelleme kabiliyetine sahip olduğuna dair uzun süredir devam eden korkularda ortaya çıkıyor.

Bu korkular, Trump’ın Amerika’nın yeni nesil F-47 uçaklarının sözleşmesini açıklarken yaptığı yorumlarla daha da şiddetlendi. Müttefiklere satıldığında, uçağın yeteneklerinin “yaklaşık yüzde 10” azaltılabileceğini söyledi ve neden olarak da “Bir gün, belki de müttefikimiz değiller, değil mi?” diye konuştu.

ABD, istihbarat sektöründe İngiltere’yi satın alıyor

Birleşik Krallık’ın güvenlik ve savunma alanındaki pek çok inovasyonu ABD tarafından finanse edilerek Amerika ve Beş Göz müttefikleri için sivil ve askeri uygulamaları olan “çift kullanımlı” teknolojilerin geliştirilmesine destek sağlanıyor.

Eski bir İngiliz istihbarat yetkilisi, “ABD bugünlerde İngiltere’nin bir icadını istiyorsa, onu satın alıyor,” diyor ve GPS ve internet gibi teknolojik ilerlemelerin gerçekleşmesine yardımcı olan ABD devlet kurumu Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı’nın (DARPA) İngiltere üniversitelerini doğrudan finanse ettiğini ve görevlendirdiğini ekliyor.

CIA için bir risk sermayesi şirketi olarak faaliyet gösteren Amerikan şirketi In-Q-Tel, çeşitli İngiliz teknoloji ve savunma şirketlerine en az 29 yatırımda erken aşama fon sağlayıcısı olmuş durumda.

Adını James Bond’un casus ustası “Q ”dan aldığı söylenen şirket, ABD, İngiltere, Avustralya ve müttefiklerinin ulusal güvenliğine katkıda bulunabilecek yeni ticari teknolojileri tespit etmeyi amaçlıyor.

Politico bu yatırımlardan en az 15 tanesini tespit etti; bunlar arasında insansız hava aracı üreticilerinden tutulsun da grafenden (çelikten 200 kat daha güçlü karbon bazlı bir malzeme) yapılan elektronik cihazlara, yapay zeka çözümlerinden deniz robotlarına kadar geniş bir yelpaze yer alıyor.

Birleşik Krallık, kendi ülkesinde yetişen bazı kabiliyetlerin Amerikan sermayesi tarafından kapıldığını görmüş olsa da (en son geçen yıl, bir zamanlar İngiliz teknoloji sahnesinin gözdesi olan Darktrace’in 5,3 milyar dolar karşılığında satın alınması olayı) teknolojiyi müttefiklerden bile korumak için bazı önlemler var.

Şubat ayında hükümet, ABD’li mühendislik grubu ESCO Maritime Solutions’ın İngiliz deniz savunma tedarikçisi Ultra PMES Limited’i satın alması için güvenlik izni verdi.

Bu onay, İngiliz hükümetinden bir direktör ve baş güvenlik görevlisi atanması ve gerektiğinde şirketleri Birleşik Krallık’ın savunma ve güvenliğini desteklemeye zorlama yetkilerinin saklı tutulması gibi uyarılarla birlikte geldi.

Amerikan şirketleri İngiliz istihbarat ve güvenlik sektöründen ayrı düşünülemiyor

Bununla birlikte, ABD şirketlerinin Britanya’nın savunma, istihbarat ve sivil altyapısına entegrasyonu, bazen kamuoyuna açıklanmış benzer korumalar olmaksızın, önemli boyutlarda.

In-Q-Tel’in en başarılı ilk yatırımlarından biri olan veri analitiği şirketi Palantir’in İngiltere’de merkezi hükümet verileri, NHS (Ulusal Sağlık Sistemi), silahlı kuvvetler ve polis dahil olmak üzere sözleşmeleri bulunuyor.

Diğer büyük ABD şirketleri de benzer şekilde yerleşik durumda. Örneğin, Elon Musk’ın Starlink uyduları Birleşik Krallık’ın kırsal kesimlerine internet erişimi sağlamaya yardımcı oluyor ve Savunma Bakanlığı’nın Amerikan savunma teknolojisi girişimi Anduril ile sözleşmeleri var.

“İstihbarat servisleri Palantir’i kullanıyor” diyen aynı eski istihbarat yetkilisi, GCHQ’nun 2021’de verilerinin bulutta depolanması için Amazon’la bir anlaşma yaptığını çünkü “her şey kadar güvenli olacaklarını ve bunu yapmanın daha ucuz olacağını düşündüklerini” sözlerine ekledi.

İngiltere’nin on yıllar boyunca Amerikan teknolojisini kullanmanın “çok akıllıca bir işbirliği” olduğunu düşündüğünü söyleyen yetkililer, iki ülke arasındaki ilişkinin “güvenebileceğimiz kalıcı bir ilişki olduğunu ve çeşitli bağları olan AB’ye güvenmekten daha etkili olduğunu düşündük. Yanılmışız,” diyorlar.

Eski bir istihbaratçı, “Musk ve Thiel, Starlink, Palantir, Anduril, benim görüşüme göre bu türden her şeyin ne pahasına olursa olsun sistemlerimizden temizlenmesi gerekiyor, çünkü oligarşik, otoriter bir sistem ortaya çıkıyor ve bu insanlar da bunun tam ortasında yer alıyor,” ifadelerini kullandı.

Eski bir bakan: Tüm kartlar ABD’de değil, ortada bir boyun eğme ilişkisi yok

İstihbaratçılar en kötüsüne hazırlanılması, ABD’nin NATO’dan çekilmesi gibi ihtimaller için değerlendirmeler yapılması gerektiğini düşünüyor.

Fakat Beş Göz ilişkisinin “derinlere gömülü ve farklı şekilde yönetilen” bir ilişki olduğunu ve “politikacılar tarafından değil, profesyonel istihbarat başkanları” tarafından yönetildiği için “transatlantik ilişkide çözülecek en son şey” olacağını da ekliyorlar.

İstihbaratçılar, “Amerika’yı Beş Göz’den atamazsınız. Bu İngiltere’yi Birleşik Krallık’tan atmak gibi bir şey olur; işe yaramaz, tüm konsept dağılır,” diyorlar.

Bazıları ise Birleşik Krallık’ın beklentileri konusunda daha iyimser.  Güvenlikle ilgili eski bir İngiliz bakan Politico’ya verdiği demeçte, “Amerika tüm kartları elinde tutmuyor ve ben bunu hükümette olduğum süre boyunca gördüm: Halkımız Amerika’nın gücü konusunda o kadar şartlandırılmış ki, kendi kaslarımızı onlara karşı kullanmayı çok uzun zaman önce bıraktık. İnsanlara bunun bir ortaklık olduğunu, bir boyun eğme ilişkisi olmadığını hatırlatmak zorunda kaldım. Bunu yeniden tanımlamaya ya da çözmeye gerek yok, sadece eşit bir ortak olarak kendimizi ortaya koymamız gerekiyor,” dedi.

Britanya, ABD’nin yerini alabilir mi?

Tüm İskandinav ve Doğu Avrupa ülkelerinde Amerika’nın itibarının yok olduğuna işaret eden eski bir istihbaratçı, eski NATO’nun artık geride kaldığını savunuyor ve “NATO ülkelerinin sayısal çoğunluğunun gözünde Birleşik Krallık, Amerika’nın yerini alabilecek tek ülke,” diyor.

Bunun NATO’nun bir kurum olarak öldüğü ya da değersiz olduğu anlamına gelmediğini kaydeden istihbaratçılar, bununla birlikte “Rusların feci bir saldırısı” durumunda ABD’nin gelip Avrupa’yı kurtaracağına güvenerek kurulan eski NATO yapısının artık hiçbir inandırıcılığı bulunmadığına işaret ediyorlar.

Eski yetkili, Ukrayna için NATO’nun da tartışmaların merkezinde yer aldığı bir “istekliler koalisyonu” kurma çabasının, Starmer ve Savunma Bakanı John Healey’nin NATO’nun bir kurum olarak değerini anladıklarını gösterdiğini söyledi.

İstihbaratçılara göre NATO’nun asıl değeri, ülkelerin “istihbarat ve sır alışverişinde bulunmaları” için “hem gerçek hem de mecazi bir alan” yaratmasında yatıyor.

Yetkililer, “AB’de böyle bir şey yok ama NATO bunu yapıyor; sadece üyeleriyle değil, Japonya ve Avustralya gibi ortaklarıyla da. NATO aslında zaten küresel bir örgüt, sadece bunu resmileştirmesi gerekiyor,” diyorlar.

Birleşik Krallık halihazırda NATO içindeki bağları güçlendirmek için çalışıyor ve Fransa ile Ukrayna’nın geleceği ve Avrupa’nın savunma yeteneklerinin geleceği üzerine neredeyse haftalık zirvelere öncülük ediyor.

Diplomasi

APEC Zirvesi öncesi bilinmesi gerekenler

Yayınlanma

Ticaret, teknoloji ve güvenlik alanındaki gerilimler, Shenzhen’de titizlikle hazırlanan APEC zirvesinin gündemine damga vurabilir.

Çin, bu hafta ülkenin güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Forumu’na ev sahipliği yapıyor. Liderler zirvesi çarşamba ve perşembe günleri düzenlenecek. Konuklar arasında ABD Başkanı Donald Trump ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi de bulunuyor. Zirve kapsamında çok sayıda ikili ve çok taraflı görüşmenin yapılması bekleniyor. Bunlar arasında Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in katılacağı ilk üçlü zirve de yer alıyor.

Trump, Cumhuriyetçi Partinin bu ay ABD’de yapılan ara seçimlerde aldığı ağır yenilginin ardından Çin’e gelecek. Analistlere göre etkinlikler, Xi’yi ve Çin’i küresel siyasetin merkezine yerleştirecek şekilde titizlikle planlanacak. Ancak zirve öncesindeki gündem, ABD’li teknoloji devi Nvidia’da patlak veren skandalın gölgesinde kaldı. Skandal, CEO Jensen Huang’ın istifasına yol açarken şirketin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e nasıl ulaştığına ilişkin tartışmaları da alevlendirdi.

Nikkei Asia APEC toplantıları hakkında bilinmesi gereken beş önemli konuyu derledi:

APEC nedir, gündeminde neler var?

APEC, ticaret ve ekonomi konularını görüşmek üzere 21 üyeyi bir araya getiren bir forum. Üyeleri, dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 60’ını ve küresel ticaretin yarısını oluşturuyor. Bir başka çok taraflı platform olan G20 ile karşılaştırıldığında APEC, ağırlıklı olarak Asya ekonomilerinden oluşuyor. Forumun sekretaryası Singapur’da bulunuyor. Bölgenin en büyük ekonomilerinden biri olan Hindistan ise APEC üyesi değil.

Üye ekonomilerin liderleri her yıl bir araya geliyor ve toplantıların sonunda genellikle ortak bir bildiri yayımlanıyor. Ancak son yıllarda ABD ile Çin arasındaki gerilimler müzakereleri zorlaştırıyor. Trump’ın gümrük tarifesi politikalarının yol açtığı aylar süren ticari çalkantıların ardından, geçen yıl Güney Kore’de düzenlenen zirvenin ortak bildirisinde Dünya Ticaret Örgütüne ve çok taraflı ticaret sistemine destek veren herhangi bir ifadeye yer verilmemişti.

APEC’in bir diğer önemli boyutu da iş dünyasıyla kurduğu işbirliği. Salı ve çarşamba günleri, yaklaşık 2 bin kişinin katılımıyla geleneksel CEO Zirvesi düzenlenecek. Xi Jinping de zirvenin açılış konuşmasını yapacak.

ABD’li iş dünyası liderleri geçmişte bu zirvelere geniş katılım gösteriyordu. Ancak hazırlık sürecini bilen bir kaynağa göre bu yıl takvim uyuşmazlıkları nedeniyle çok sayıda Amerikalı iş insanının toplantıya katılmaması bekleniyor.

Çin’le uzun süredir güçlü bağları bulunan Tesla ve SpaceX’in patronu Elon Musk’ın zirveye katılması bekleniyor. Buna karşılık, geçen yılki zirvenin yıldız isimlerinden biri ve yapay zekâ devriminin önde gelen temsilcilerinden Nvidia’nın eski CEO’su Jensen Huang’ın toplantıda yer alması düşük bir ihtimal olarak görülüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi de dahil olmak üzere evlilik dışı ilişkilerine dair haberlerin ardından geçen hafta görevinden ayrılmıştı.

Zirve kapsamında gerçekleştirilecek ikili görüşmeler de yakından takip edilecek.

Trump ve Xi, geçen yılki APEC Zirvesi’nden kısa süre önce Güney Kore’de ticari ateşkes üzerinde anlaşmıştı. İki lider, Shenzhen’de bu uzlaşmayı sürdürmeye çalışacak.

Çin, APEC’e üçüncü kez ev sahipliği yapıyor. Resmî gündemde temiz enerji, tedarik zincirlerinde işbirliği, yapay zekâ ve serbest ticaret bulunuyor.

APEC İcra Direktörü Eduardo Pedrosa, bu haftaki toplantılardan somut sonuçlar çıkacağı konusunda iyimser. Üyelerin yıl boyunca 300 hazırlık toplantısı gerçekleştirdiğini belirten Pedrosa, “Çok taraflılık canlılığını koruyor ve iyi işliyor” dedi.

Trump ve Xi’nin bu yılki üçüncü görüşmesinden ne çıkacak?

İki taraf ticari ateşkesi ocak ayına kadar uzattı. Ancak eylül ayında açıklanan ve karşılıklı 60 milyar dolarlık ticarete uygulanan gümrük vergilerinin düşürülmesini öngören plan henüz sonuçlandırılmadı. Her iki ülkedeki şirketler de bu konuda alınacak kararı endişeyle bekliyor.

Devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle daha kapsamlı uzlaşmalara varılması yönündeki beklentiler düşük.

Çin’in nadir toprak elementleri ihracatına uyguladığı lisans zorunluluğu, ABD’li üreticiler üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Xi’nin ise Trump’tan Tayvan’ın “bağımsızlığına” karşı çıkmasını ve adaya silah satışlarından kaçınmasını istemeyi sürdürmesi bekleniyor.

Pekin ayrıca ileri teknolojilere yönelik ihracat kontrollerini gündeme getirebilir. Yarı iletken çiplerin ABD düzenlemeleri ihlal edilerek Çin’e ulaştırılıp ulaştırılmadığına ilişkin soru işaretlerinin ortaya çıkmasının ardından Washington’daki Çin karşıtı şahinler, daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi için baskı yapıyor.

Bunlardan ayrı olarak, iki tarafın yapay zekâ alanında ilk ikili diyalog toplantısını gerçekleştirmesi bekleniyor. Bu görüşmelerin amacı, yapay zekâdan kaynaklanabilecek ortak risklere karşı önlem almak.

ABD ve Çin daha önce yapay zekâyla bağlantılı acil durumlarda kullanılmak üzere bir doğrudan iletişim hattı kurulması konusunda anlaşmıştı.

Johns Hopkins Üniversitesi Amerika, Çin ve Küresel İlişkilerin Geleceği Enstitüsünde kıdemli araştırmacı olan Samm Sacks, Pekin ile geçmişte kurulan geleneksel doğrudan iletişim hatlarının pek başarılı olmadığını, ancak taraflar arasında resmî bir iletişim kanalına ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

Sacks, “Hangi yapay zekâ olaylarının bilgi paylaşımı kapsamına girdiğini, hangilerinin girmediğini tanımlamak için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor” dedi.

Trump-Xi-Putin üçlü zirvesinden neler bekleniyor?

Çin, Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales’in cuma günü gazetecilere Trump’ın “dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını görüşeceğini” söylemesinin ardından, üçlü zirvenin perşembe günü gerçekleştirileceğini açıkladı.

Wales, aynı zamanda “Herhangi bir anlaşmaya varılmasını beklemiyoruz” dedi.

Wall Street Journal’ın haberine göre Putin ise görüşmenin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını sona erdirme konusunu ele almak için kullanılmasını önerdi.

Trump, Putin ile son olarak Ağustos 2025’te Alaska’da bir araya gelmiş ve Ukrayna’daki savaşı görüşmüştü.

Analistler, gerçekleşmesi halinde üçlü zirveden somut sonuçlar çıkmasını beklemiyor. Ancak görüşmenin siyasi mesajlar vermek için önemli bir platform oluşturabileceğini düşünüyor.

ABD’nin deneyimli diplomatlarından ve The Asia Group’un yönetici ortaklarından Kurt Tong’a göre zirve, Xi’ye Çin’i diplomatik girişimlerin merkezinde yer alan bir aktör olarak sunma fırsatı verecek.

Öte yandan Tong, Trump’ın bu görüşmeye farklı bir açıdan yaklaşabileceğini belirtti. Ona göre Trump, Putin ile ilişkilerini güçlendirerek Rus lideri taviz vermeye ikna edebileceğini ve böylece Ukrayna’daki savaşın sona ermesini sağlayarak bu başarıyı hem kendisine hem de Xi’ye mal edebileceğini düşünüyor olabilir.

Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi (CNAS) kıdemli araştırmacısı Jake Stokes ise zirvenin zamanlaması ve düzenleneceği ortamın yanlış mesajlar verebileceği uyarısında bulundu.

Stokes, “Görüşmenin yaratacağı görüntü ve atmosferin bazı yönleri, Trump’ın Amerika’nın geleneksel dostları ve müttefikleriyle ilişkilerini geliştirmekten ziyade otoriter rakipleriyle ilişkilerini iyileştirmeye daha fazla ilgi duyduğu izlenimini veriyor” dedi.

Pekin ile gerilim yaşayan Japonya zirveye nasıl yaklaşacak?

Japon hükümeti, Başbakan Sanae Takaichi’nin Shenzhen’e gideceğini cuma günü nihayet doğruladı. Takaichi, Çin ziyaretinden önce Filipinler’in başkenti Manila’ya uğrayarak Güneydoğu Asya Uluslar Birliğinin (ASEAN) yıllık toplantısına katılacak.

Takaichi, seyahatinin ilk durağı olan Filipinler ile ikinci durağı Çin’de birbirinden oldukça farklı diplomatik ortamlarla karşılaşacak.

Filipinler, Japonya’nın yakın ortaklarından biri. Çin ile Japonya arasındaki ilişkiler ise 1972’de diplomatik ilişkilerin normalleşmesinden bu yana en düşük seviyelerinden birinde bulunuyor.

Takaichi’nin 7 Kasım 2025’te parlamentoda yaptığı ve Tokyo ile Pekin arasında diplomatik ilişkilerin donmasına yol açan açıklamalarının üzerinden bir yıldan biraz fazla zaman geçti.

Takaichi, Çin’in Tayvan’a saldırdığı ve ABD ordusunun deniz ablukasını güç kullanarak kırmak için müdahale ettiği varsayımsal bir senaryoyu değerlendirerek, bunun Japonya açısından “ülkenin varlığını tehdit eden bir durum” oluşturabileceğini iddia ederek müdahale edeceklerini söylemişti. Ayrıca Japonya son savunma belgesinde Çin’i bir kez daha “tehdit” olarak nitelendirdi.

Takaichi’nin Shenzhen’de Çin tarafından soğuk karşılanacağı neredeyse kesin. Pekin’in Japon lideri mümkün olduğunca yalnızlaştırmaya çalışması bekleniyor.

Takaichi ile Xi arasında planlanmış herhangi bir ikili görüşme bulunmuyor. Bununla birlikte iki liderin selamlaşması ya da kısa bir sohbet gerçekleştirmesi ihtimali var.

Takaichi açısından böyle bir temas bile diplomatik kazanım sayılabilir.

Shenzhen’de Takaichi’nin karşı karşıya kalacağı tek sınav Çin ile ilişkiler olmayacak. Japon hükümeti, Rusya ile de giderek derinleşen gerilimler yaşıyor.

Daha genel olarak Takaichi’nin bu fırsatı, Japonya’nın ikili ilişkiler ve bölgesel meselelerdeki tutumunu vurgulamak için kullanması bekleniyor.

Zirveyi hangi diğer jeopolitik sorunlar zorlaştırabilir?

Bölgenin birçok noktasında anlaşmazlıklar devam ediyor.

Japonya örneğinde olduğu gibi Çin’in Filipinler’e nasıl yaklaşacağı da yakından izlenecek. Güney Çin Denizi’nde, Filipinler’in Batı Filipin Denizi olarak adlandırdığı sularda deniz yetki alanlarına ilişkin gerilimler giderek tırmanıyor.

Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ASEAN toplantılarına ev sahipliği yaptıktan sonra Shenzhen’e gidecek. Ancak Xi ile baş başa bir görüşme yapıp yapmayacağı henüz belli değil.

Bir diğer önemli gündem maddesi de ev sahibi Çin’in Tayvan’la ilgili vereceği mesajlar olacak.

Tayvan, “Çin Taypesi” adı altında APEC’in tam üyesi konumunda.

Tayvan lideri Lai Ching-te, Çin’de geniş ticari faaliyetleri bulunan bilgisayar üreticisi Acer Group’un kurucusu Stan Shih’i APEC toplantısına temsilcisi olarak atadı.

Lai’nin Sözcüsü Karen Kuo, Pekin’e “ev sahibi olarak sorumluluklarını yerine getirmesi” çağrısında bulunarak Tayvan heyeti için “eşitlik, onur ve güvenlik” garantisi verilmesini istedi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise “Tayvan bölgesinin” katılımının “Tek Çin ilkesi ile ilgili APEC mutabakat zabıtlarının kural ve teamüllerine uygun biçimde” ele alınacağını açıkladı.

APEC üyesi olmayan Kuzey Kore meselesi de zirvenin gündemini etkileyebilecek konular arasında bulunuyor. Pyongyang, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarına rağmen nükleer silah ve balistik füze geliştirme faaliyetlerini sürdürüyor.

Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un, Trump’ın ilk başkanlık döneminde gerçekleştirdikleri bir dizi görüşmenin ardından yeniden bir araya gelebilecekleri yönünde spekülasyonlar ortaya çıkmıştı. Ancak her iki taraf da böyle bir görüşme planlandığını reddetti.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

BM’de “otonom silah” zirvesi

Yayınlanma

ABD ve Rusya’nın, Cenevre’de başlayan Birleşmiş Milletler toplantısında yapay zekalı otonom silahlara hukuki bağlayıcılığı olan kısıtlamalar getirilmesine yönelik müzakerelere karşı çıkması bekleniyor. Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne taraf 128 devletin çoğu bağlayıcı düzenlemeyi desteklerken, Washington beş yıllık yetkiyle tavsiye niteliğinde bir belge öneriyor.

ABD ve Rusya’nın, Cenevre’de bu hafta düzenlenen toplantıda yapay zekalı otonom silahlara hukuki bağlayıcılığı olan kısıtlamalar getirilmesine yönelik müzakerelere karşı çıkması bekleniyor.

Reuters haber ajansı, diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberinde iki ülkenin mevcut hukuk kurallarını yeterli gördüğünü aktardı.

Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğündeki toplantı bugün başladı.

Katılımcılar, insan müdahalesi olmadan güç kullanabilen ölümcül otonom silah sistemlerine yasak ve kurallar getirecek bir anlaşma için müzakereleri başlatıp başlatmamaya karar verecek.

Reuters’ın verilerine göre Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne taraf 128 devletin çoğu, hukuki bağlayıcılığı olan bir düzenlemeyi destekliyor.

ABD, Rusya ve İsrail ise mevcut uluslararası insancıl hukuk normlarını yeterli görerek daha önce bu yaklaşıma karşı çıkmıştı.

Ajans, Moskova’nın bu toplantı öncesinde tutumunu henüz kamuoyuna açıklamadığını belirtti.

Moskova gözlemci Avrupa Birliği’nin söz almasını engellemeyi planlıyor

Üst düzey bir Batılı diplomat, Rusya’nın görüşmelere gözlemci olarak katılan Avrupa Birliği’nin (AB) konuşma yapmasını da engellemeyi planladığını söyledi.

Washington yönetimi, bağlayıcı kurallar yerine tavsiye niteliğindeki ilkeleri tercih ediyor.

ABD, hukuki bağlayıcılığı olmayacak bir belge üzerinde müzakere yürütülmesi için beş yıllık bir yetki süresi verilmesini önerdi.

Mevcut toplantının başkanı ise bağlayıcı bir protokol üzerinde uzlaşılması için iki yıllık bir yetki süresi öneriyor.

Reuters’a konuşan iki diplomat, görüşmelerin zorlu geçeceğini ancak hafta sonuna kadar bir uzlaşıya varılabileceğini söyledi.

Diplomatlardan biri, bağlayıcı bir anlaşma, tavsiye niteliğinde bir belge ya da her iki yaklaşımın birleşimi dahil tüm seçeneklerin değerlendirildiğini belirtti.

Düzenleme yanlıları, otonom sistemlerin öngörülemez biçimde hareket edebileceği ve ölümcül hata riskini artırabileceği uyarısında bulunuyor.

Uluslararası Kızılhaç Komitesi, mevcut insancıl hukukun bu tür silahların yarattığı özgül riskleri yeterince kapsamadığı görüşünde.

Washington ve Moskova eylül ayındaki metni birlikte yumuşattı

Future of Life Institute adlı kuruluşun askeri yapay zeka düzenlemeleri birimi yöneticisi Anna Hehir, ABD ve Rusya’nın eylül ayında olduğu gibi sonuç belgesini yumuşatmaya çalışacağını öngördü.

Hehir, tam otonom sistemlerin Ukrayna’da ilk kez kullanıldığına dair basında yer alan haberlere de işaret etti.

The Washington Post gazetesi daha önce, kapalı kapılar ardındaki görüşmelere katılan üç kişiye ve incelediği belgelere dayanarak Rus ve Amerikan heyetlerinin otonom silahlara yönelik şartları yumuşatmak için ortak çaba harcadığını yazmıştı.

Cenevre’de 31 Ağustos ile 4 Eylül arasında yapılan oturumlarda, sistemlerin öngörülebilirliği ve güvenilirliği, etik kaygıların gözetilmesi ve yapay zekanın seçtiği hedeflerin saldırı öncesinde insan tarafından doğrulanması gibi hükümler taslaktan çıkarılmıştı.

Gazetenin verilerine göre taraflar, müzakerelerin son aşamasında yaklaşık onar hukukçuyu devreye soktu ve yaklaşık 15 saat içinde bu değişikliklerin yapılmasını sağladı.

Üzerinde uzlaşılan metin hukuki bağlayıcılık kazanmadı.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Paşinyan: Ermenistan’ı 20 yıl içinde AB’de görüyorum

Yayınlanma

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ülkesini önümüzdeki 20 yıl içinde Avrupa Birliği bünyesinde gördüğünü açıkladı. Muhalefetteki Cumhuriyetçi Parti’den Artak Zakaryan ise 10 yıl sonra AB’nin kalmayabileceğini savunarak Paşinyan’ı dış güçlerin talimatlarını uygulamakla suçladı.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ülkesinin önümüzdeki 20 yıl içinde Avrupa Birliği (AB) üyesi olacağını öngördü.

Aravot gazetesinin aktardığına göre Paşinyan, bu değerlendirmeyi Dublin Uluslararası ve Avrupa İşleri Enstitüsü’nde uzmanlarla yaptığı toplantıda dile getirdi.

Tartışmanın sonunda kendisine Ermenistan’ı 20 yıl sonra nasıl hayal ettiği soruldu.

Paşinyan soruyu “Ermenistan’ı Avrupa Birliği bünyesinde görüyorum” sözleriyle yanıtladı.

Paşinyan’dan dengeli dış politika vurgusu

Başbakan konuşmasının önceki bölümünde ülkesinin dış politika çizgisini anlattı.

Moderatör, Ermenistan’ın dış politika yönelimini değiştirip değiştirmediğini sordu.

Paşinyan, Erivan’ın başka bir ortakla yakınlaşmak adına mevcut ortaklarından uzaklaşma arayışında olmadığını belirtti.

Ermenistan hükümetinin başı şöyle konuştu:

“Ermenistan dün neredeyse, bugün de orada. Ermenistan gelecekte de aynı yerde, kendi yerinde olacak. Hiçbir ortaktan uzaklaşmak ve başka ortaklara yaklaşmak istemiyoruz. Biz yalnızca dengeli ve dengeleyici dış politikamızı uyguluyoruz.”

Muhalefet: Paşinyan üçüncü tarafların talimatını uyguluyor

Muhalefetteki Ermenistan Cumhuriyetçi Partisi temsilcisi Artak Zakaryan, Paşinyan’ın öngörüsüne itiraz etti.

Zakaryan, AB’nin o zamana kadar varlığını sürdüremeyebileceğini savunarak ülkenin önümüzdeki yirmi yılda birliğe katılacağından şüphe duyduğunu dile getirdi.

Muhalif siyasetçi şu ifadeleri kullandı:

“Büyük ihtimalle 10 yıl sonra Avrupa Birliği diye bir yapı kalmayacak, ama o 20 yıl sonra Ermenistan’ı AB içinde görüyor. Aslında Nikol’un ne söylediğinin bir önemi yok. Bu yıllar boyunca her türlü yalanı söyledi ya da yazdı. Gerçekte ise bambaşka, çoğu zaman da söylediklerinin tam tersi işler yaptı.”

Zakaryan’a göre Paşinyan bağımsız bir siyasetçi değil ve kendisini kontrol eden üçüncü tarafların talimatlarını Ermenistan’da hayata geçiriyor.

Zakaryan, “Ermenistan’ı temel güvenlik bölgesinden dikkatlice çıkarmaya ve onu pantürkizm zincirinin bir halkası olarak Türk devletlerinin nüfuz ve kontrol alanına yerleştirmeye çalışıyorlar” iddiasında bulundu.

Ermeni halkının bu politikanın sürmesine izin vermesi halinde 10 ila 15 yıl içinde ülke nüfusunun yapısında ciddi bir değişim yaşanacağını öngören Zakaryan, bunun iç ve dış politikanın kökten gözden geçirilmesine yol açacağını ileri sürdü.

Erivan’ın AB süreci 2013’ten bugüne nasıl ilerledi?

Ermenistan, 2010 yılından beri üzerinde çalışılan AB Ortaklık Anlaşması’nı 2013 yılında imzalamaktan vazgeçmişti.

Erivan bunun yerine daha sonra Avrasya Ekonomik Birliği’ne (AEB) dönüşen Gümrük Birliği’ne katılma niyetini açıklamıştı.

Kasım 2017’de Brüksel’de Ermenistan ile AB arasında Kapsamlı ve Genişletilmiş Ortaklık Anlaşması (CEPA) imzalandı.

1 Mart 2021’de yürürlüğe giren bu belge mevcut ilişkilerin temelini oluşturdu.

Şubat 2023’te ise ülkede Azerbaycan sınırı boyunca gözlem yapan sivil AB misyonu göreve başladı.

Mart 2025’te Ermenistan parlamentosunun ülkenin AB’ye katılım sürecini başlatan yasayı kabul etmesiyle yeni bir aşamaya geçildi.

Erivan aynı zamanda AEB üyeliğini sürdürürken, Paşinyan ülkenin hiçbir ortağından uzaklaşmadığını düzenli olarak dile getiriyor.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English