ABD’nin Çin’e uyguladığı gümrük vergileri, Çin’e olan bağımlılığını azaltmaktan çok, Çin menşeli ürünlerin ABD’ye ulaşma yollarını değiştirdi.

2024 yılına kadar olan katma değerli ticaret akışlarının incelenmesi, ABD’nin Çinli üreticilere olan bağımlılığının, ikili ticaret verilerinin gösterdiğinden çok daha az azaldığını ortaya koyuyor.

Başkan Donald Trump’ın ilk dönemindeki Çin’e yönelik gümrük vergilerinin de etkisiyle, Çin mal ve hizmetleri, üçüncü ülkelerden yapılan ABD ithalatına dahil olarak giderek artan bir şekilde ABD pazarına giriyor.

Katma değerli ticaret akışlarının ölçülmesi, malların ABD’ye ulaşmadan önce geçtiği son sınırdan ziyade, ithal edilen ürünlerin nihai kaynağını belirler.

Örneğin, ABD’nin Vietnam’dan 1.000 dolarlık bir dizüstü bilgisayar ithal etmesi, ABD ile Vietnam arasındaki ikili ticaret olarak ölçülür. 

Fakat diyelim ki dizüstü bilgisayarın nihai değerinin yüzde 60’ı Çin menşeli parçalardan oluşuyor. Katma değerli ticaret yöntemlerine göre, dizüstü bilgisayarın Vietnam’dan yapılan ABD katma değerli ithalatı 400 dolar, Çin’den yapılan ABD katma değerli ithalatı ise 600 dolar olarak ölçülür.

The Peterson Institute for International Economics (PIIE) tarafından yapılan araştırmaya göre, ABD ithalatındaki toplam katma değerde Çin’in payı, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ayrışmanın, Çin’in toplam ABD ithalatındaki payına kıyasla önemli ölçüde daha az olduğunu gösteriyor.

Trump’ın ilk ticaret savaşından hemen önceki yıllarda, bu iki gösterge neredeyse birbirine yaklaşmıştı: 2017 itibarıyla Çin, toplam ABD ithalatının yaklaşık yüzde 18’ini oluştururken, Çin kaynaklı katma değer ise ABD ithalatında yer alan toplam katma değerin tahmini olarak yüzde 17,7’sini oluşturuyordu. 

Fakat 2018’den sonra bu iki gösterge keskin bir şekilde birbirinden uzaklaştı. Çin’in toplam ABD ithalatındaki payı istikrarlı bir şekilde azalarak 2024’te yaklaşık yüzde 11’e geriledi.

Buna karşılık, katma değer payı 2018’den sonra daha da yükseldi, 2021’de yüzde 19’un biraz üzerinde zirveye ulaştı ve ardından 2024’te yüzde 15,4’e hafifçe geriledi.

Başka bir deyişle, ikili ithalat göstergesi ticaret savaşı öncesi seviyesine kıyasla yaklaşık 7 puanlık bir düşüş gösterirken, katma değer göstergesi yalnızca 2,3 puanlık bir düşüşe işaret ediyor.

Dolayısıyla katma değer verileri, Çin menşeli ürünlerin gümrük vergilerini aşmanın yollarını bulduğunu gösteriyor.

Ortadoğu’daki sevkiyat kesintileri sebebiyle Grup 3 baz yağlarında yaşanan hammadde açığı, Volkswagen, Stellantis ve Toyota gibi üreticileri yeni motor yağı formüllerine geçmeye yöneltti. ABD ve Avrupa’da ton fiyatı neredeyse üç kat artarak 4 bin dolara ulaşan hammadde stoklarının tükenme noktasına geldiği bildirildi.

Ortadoğu kaynaklı sevkiyat kesintilerinin Grup 3 baz yağlarında yol açtığı hammadde açığı nedeniyle Volkswagen, Stellantis ve Toyota dahil olmak üzere dünyanın önde gelen otomotiv üreticileri motor yağlarında yeni formülasyonlara geçiş yapmaya başladı.

Financial Times’ın haberine göre, ABD ve Avrupa’nın ağırlıklı olarak Ortadoğu’dan tedarik ettiği yüksek kaliteli hammadde rezervleri neredeyse tamamen tükendi.

Avrupa ve ABD pazarlarında Grup 3 baz yağlarının ton fiyatı savaş öncesi döneme kıyasla yaklaşık üç kat artış göstererek 4 bin dolar seviyesine ulaştı.

Haberde, hammadde açığının derinleşmesi durumunda dünya genelindeki araç sahipleri için periyodik yağ değişim maliyetlerinin artabileceği ve bakım servislerinde gecikmeler yaşanabileceği kaydedildi.

Motor yağlarının temel bileşeni olan yüksek düzeyde rafine edilmiş bu petrol türevleri, motor parçalarının yağlanması ve aşınmaya karşı korunması amacıyla kullanılıyor.

Otomotiv devleri alternatif tedarikçilere yöneldi

Otomotiv grubu Stellantis, yeniden formüle edilen madeni yağları test ettiğini ve sektör standartlarını karşılayan alternatif ürün tedarikini güvence altına aldığını bildirdi. Toyota da benzer şekilde alternatif tedarikçiler bulduğunu açıklarken, Volkswagen gerekli hacimleri sağladığını ve ek alım seçeneklerini değerlendirmeyi sürdürdüğünü duyurdu.

ABD Bağımsız Madeni Yağ Üreticileri Birliği (Independent Lubricant Manufacturers Association) Başkanı Holly Alfano, alternatif kanalların da sınırsız olmadığını belirterek şu uyarıyı yaptı:

“Alternatif tedarikçiler de kısıtlı kapasitelerle çalışıyor. Taşımacılıkta yaşanabilecek yeni aksamalar, rafinerilerin durması veya benzeri şoklar mevcut tabloyu hızla daha da ağırlaştırabilir.”

Sektörün çok dar bir güvenlik marjıyla faaliyet gösterdiğini vurgulayan piyasa analiz kuruluşu Argus Media’nın Baz Yağ Fiyatlandırma Birimi Yöneticisi Gabriella Twining ise alternatiflerin giderek azaldığına dikkat çekti.

Twining, “Hürmüz Boğazı yarın açılsa dahi Avrupa ve ABD’nin stoklarını yenileyecek yeni partileri en erken ekim ayına kadar teslim almasını beklemiyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

Grup 3 baz yağlarındaki açık, Shell’in Katar’daki tesisinin hasar görmesi dahil olmak üzere Ortadoğu’daki sevkiyat kesintilerinin ardından ortaya çıktı. Japonya’daki bazı Suzuki servislerinde yağ değişimi süreçlerinde gecikmeler yaşanırken, Osaka merkezli bir taksi işletmesi baz yağ maliyetlerinin iki katına çıktığını bildirdi.

ABD, İran’a karşı Türkiye’nin de dahil olduğu kara ablukasını gündemine aldı

Hürmüz Boğazı’nın kapanması yeni petrol ihracatçılarını öne çıkardı

The Times gazetesinin aktardığına göre, Hürmüz Boğazı’nın deniz trafiğine kapanmasından en büyük kazanımı daha önce önde gelen petrol ihracatçıları arasında yer almayan ülkeler sağladı.

ABD ile İran arasındaki savaşın ithalatçıları farklı güzergahlar aramaya zorlaması, enerji piyasasındaki güç dengelerini değiştirdi.

Nüfusu 1 milyonun altındaki Guyana, günlük yaklaşık 1 milyon varil petrol üretimi gerçekleştiriyor. Rezervleri 11 milyar varil olarak hesaplanan ve kıyı ötesi ilk üretimine 2019’da başlayan ülkenin, 2030 yılına kadar petrol sevkiyatını iki katına çıkarabileceği öngörülüyor.

Namibya ve Fildişi Sahili açıklarında yeni petrol yatakları keşfedilirken, Uganda da üretime başlamaya hazırlanıyor. Ortadoğu’ya olan bağımlılıklarını azaltmak isteyen Çin ve Hindistan, Brezilya ve Afrika’dan yaptıkları petrol alımlarını artırdı.

Yaşanan bu yapısal değişimle birlikte ABD, Kanada, Brezilya, Arjantin ve Guyana’dan oluşan ve gazetenin “Amerikan Beşlisi” olarak tanımladığı yeni grup, piyasayı Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünü (OPEC) baypas edecek şekilde şekillendirmeye başladı.

ABD ve İsrail’in İran ile savaşı şubat ayı sonunda başladı. Çatışmaların doğrudan sonuçlarından biri, küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’nda deniz seyrüseferinin durması oldu.

Uluslararası Para Fonu (IMF) uzmanlarının değerlendirmelerine göre, boğazın tamamen ulaşıma açılmasının ardından petrol sevkiyatının büyük bir kısmının eski seviyesine dönmesi iki ila üç ay sürecek.

İran ve Umman transit hat üzerinde anlaştı: Hürmüz Boğazı’nda kontrol Tahran’a geçebilir

Ukraynalı firari oligark Konstantin Jevago ile Kiev yönetimi arasındaki anlaşmazlık, madencilik şirketi Ferrexpo’yu iflasın eşiğine getirdi. Ukrayna hükümeti 90 milyon dolarlık KDV iadesini tutarken, şirkette yüzde 49 hisseyi kontrol eden Jevago ek hisse ihracını engelliyor.

Ukraynalı firari oligark Konstantin Jevago ile Kiev makamları arasındaki anlaşmazlık, madencilik şirketi Ferrexpo’yu fiilen ödeme güçlüğü sınırına getirdi.

The Financial Times’ın (FT) Ukraynalı kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Ukrayna hükümeti şirkete 90 milyon dolarlık katma değer vergisi (KDV) iadesini ödemezken, hisselerin yüzde 49’unu kontrol eden Jevago ise ek sermaye artırımı için hisse ihracı yapılmasını engelliyor.

Jevago tarafından kurulan Ferrexpo, 2021 yılında 3 milyar dolarlık piyasa değeri ve 2,5 milyar dolara varan yıllık satış geliriyle küresel çapta önemli bir demir cevheri peleti tedarikçisi konumundaydı.

Gazetenin aktardığına göre, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş, şirket çalışanlarının askere alınması ve Ukraynalı yetkililerle yaşanan adli ihtilaflar bu tabloyu köklü biçimde değiştirdi.

Mayıs ayında denetçilerin finansal tabloları imzalamayı reddetmesi üzerine şirket hisselerinin borsadaki işlemleri durduruldu ve piyasa değeri 200 milyon dolara kadar geriledi. Ferrexpo, ağustos ayı başında ise madencilik faaliyetlerini tamamen durdurarak stoktaki ürünlerini satmaya başladı.

Eylül ortasına kadar 100 milyon dolar bulunamazsa iflas başvurusu yapılacak

Ferrexpo’nun faaliyetlerini sürdürebilmek için eylül ayı ortasına kadar en az 100 milyon dolar kaynak temin etmesi gerekiyor. Haziran ayı sonu itibarıyla kasasında yalnızca 27 milyon dolar bulunan şirket, yürütülen görüşmelerin sonuçsuz kalması durumunda iflas başvurusunda bulunabileceğini belirtiyor.

Ferrexpo Geçici İcra Kurulu Başkanı Lucio Genovese FT’ye yaptığı açıklamada, “Ferrexpo’nun, Ukrayna ile en büyük hissedarımız [Jevago] arasındaki anlaşmazlığın içine haksız yere çekildiğini düşünüyoruz” ifadelerini kullanarak resmi makamlarla görüşmelerin sürdüğünü kaydetti.

Şirket açısından temel sorun, kurucusu ve en büyük hissedarı olan Jevago’nun hukuki durumu olmaya devam ediyor. 2015 yılında Finans ve Kredi Bankası’nın iflası sürecinde zimmete para geçirme suçlamasıyla Ukrayna’da aranan eski milletvekili, Ferrexpo’nun yüzde 49’una sahip olan Fevamotinico tröstünün intifa hakkı sahibi olmayı sürdürüyor.

Kiev yönetiminin Şubat 2025’te Jevago’ya yönelik kişisel yaptırımlar uygulamasının ardından vergi dairesi, kısıtlamaları gerekçe göstererek mart ayından itibaren şirkete KDV iadesi yapmayı durdurdu.

Şirkete yakın bir kaynak, bu gelişmenin ardından durumun hızla kötüleştiğini belirtti. Kaynağın aktardığına göre Jevago, sermaye artırımına yalnızca mevcut hisse oranının korunması şartıyla onay veriyor; Ukraynalı yetkililer ise Fevamotinico’nun payının azaltılmasının Ferrexpo’nun durumunu belirgin biçimde kolaylaştıracağını ifade ediyor.

Hakkındaki suçlamaları reddeden Jevago ise FT’ye yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Ukrayna’da şahsıma yöneltilen asılsız suçlamalar ve uygulanan yaptırımlar haksızdır ve siyasi saiklerle alınmıştır. Ukrayna mahkemesinde bu suçlamalara itiraz etmek için adil bir fırsatım olmadı. Adaletin ve gerçeğin galip geleceğine dair iyimserliğimi koruyorum ve Ferrexpo’nun parlak bir geleceği olduğuna inanıyorum.”

FT’nin aktardığına göre, Ferrexpo’nun bağlı ortaklığı Poltava Mining şirketine ağustos ayında 788 milyon dolarlık vergi cezası kesildi. Şirketin bir diğer birimi ise iflas prosedürü kapsamında Maxi Capital yatırım ve finans grubu ile hukuki uyuşmazlık yaşıyor.

Fransa iade taleplerini reddetmişti

RBC-Ukrayna’nın haberine göre, Jevago hakkında ceza soruşturması kapsamındaki suç şüphesi Eylül 2019’da açıklandı. İfade vermeye gitmeyen oligark yurtdışına çıktı. Jevago, 2015’te iflas eden Finans ve Kredi Bankası’ndan 113 milyon doları zimmetine geçirmekle suçlandı ve suçlamaları defalarca reddetti.

İnterpol, Ukrayna’nın talebi üzerine 2021 yılında Jevago hakkında kırmızı bülten çıkardı. Gözaltına alınan iş insanının Ukrayna’ya iadesi Fransa mahkemesi tarafından reddedildi; Ukrayna tarafının yaptığı temyiz başvurusu da geri çevrildi.

Aralık 2022’de Fransa’nın Courchevel kayak merkezinde Kiev’in talebiyle yeniden gözaltına alınan Jevago’nun iadesi, Fransız mahkemesi tarafından bir kez daha reddedildi.

Jevago, Forbes’un 2026 yılı küresel milyarderler sıralamasında yer alan yedi Ukraynalı arasında bulunuyor. İş insanının servetinin 1,2 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.