Bizi Takip Edin

SÖYLEŞİ

‘Dış güçler istikrarı ve CPEC’i engellemek için Belucistan’ı hedef alıyor’

Yayınlanma

Pakistanlı uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Salma Malik yarın yapılacak seçimleri ve terör saldırılarını Harici’ye değerlendirdi. Esra Karahindiba’nın sorularını yanıtlayan Malik, Belucistan’ın Pakistan için son derece stratejik bir bölge olduğunu ve Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nun başlangıç noktası olduğunu vurgulayarak, diğer ülkelerin bölgenin istikrar kazanmasını engellemek için burayı bilinçli olarak hedef aldıklarını söyledi.

Pakistan’da yarın yapılacak seçimlerden önce tansiyon yükseldi. Belucistan eyaletinde milletvekili adaylarını hedef alan bombalı saldırılarda ilk belirlemelere göre 28 kişi hayatını kaybetti, 47 kişi yaralandı. Hayber Pahtunhva eyaletinin Bajaur bölgesinde ise 31 Ocak’ta eski Başbakan İmran Han’ın partisi Pakistan Adalet Hareketi (PTI) ile ilişkili bağımsız milletvekili adayı Rehan Zeb Han’a silahlı saldırı düzenlenmişti. “Devlet sırlarını ifşa etmekle” suçlanan ve tutuklu yargılanan Han’ın ve eşinin farklı davalarla cezalarının artırılması ise tepki çekti.

İçişleri Bakanı Gohar Ejaz, patlamaların ardından yaptığı açıklamada, seçim süresince “düşman unsurlarının güvensizlik ortamı oluşturarak Pakistan’ı karalamak istediklerini” vurgulayarak, masum vatandaşların hayatlarıyla oynayanlara “demir yumruklarla cevap verileceğini” ifade etti.

Ülkede yaşanan siyasi gelişmeleri, seçim sürecini ve Pakistan’ın dış politikasını İslamabad kentindeki Quaid-I-Azam Üniversitesi Savunma ve Stratejik Çalışmalar Bölümü’nde Yardımcı Doçent olarak görev yapan Dr. Salma Malik ile konuştuk. Çatışma ve Güvenlik Çalışmaları ve Güney Asya İlişkileri alanlarında uzmanlaşan Malik, Bölgesel Stratejik Çalışmalar Merkezi, Güney Asya Düşünce Kuruluşları Konsorsiyumu, Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi, WISCOMP (Güvenlik, Çatışma Yönetimi ve Barışta Kadınlar) gibi çeşitli kuruluşlarda görev yapmaktadır.

‘Davalar İmran Han’ın popülaritesini daha da artırdı’

Pakistan’da mahkeme, 8 Şubat’taki seçimler öncesinde İmran Han ve eşi Bibi’yi 14 yıl hapis cezasına çarptırmış, Han’ın ise 10 yıl siyasetten men edilmesine hükmetmişti. Seçimlerden hemen önce alınan bu kararı nasıl değerlendiriyorsunuz?

İmran Han ve eşi, şeriata aykırı olduğu düşünülen ve pek çok kişi tarafından hoş karşılanmayan iddet müddeti sona ermeden nikah akdi yapmak da dahil olmak üzere pek çok davada mahkum edildi. İmran’a, eşine ve parti liderlerine karşı açılan davalardaki tüm bu tür kararlar aslında onun popülaritesini azaltmada ters etki yaptı. Bununla birlikte, İmran Han liderliğindeki Pakistan Tehreek-e-Insaaf (PTI) partisi, seçimlere katılmasını engelleyen çeşitli usuli engellerle karşılaştı ve adaylarının çoğu bağımsız kuruluşlar olarak yarıştı, bazıları daha güçlü partilerle el ele verdi ve diğer birkaçı da seçimlerden uzaklaştı.

Han’ın partisi, sosyal medya faaliyetlerinin seçim öncesinde kasıtlı olarak kısıtlandığını söyledi. Bunun dışında Han’ın tutuklandığı mayıs ayından bu yana ordu ve devlet kurumlarının büyük baskısı altında olduklarını iddia ediyorlar. Bu kısıtlama ve baskıların amacı seçimlerde alacakları oyları engellemek miydi? Kısıtlamaların PTI’ya yönelik halk desteğini de artıracağı görüşü de hakim. Katılıyor musunuz?

Daha önce de belirttiğim gibi, kurumsal olarak bozulmadan kalan Han ve partisine kamusal düzeyde yaptırım uygulama çabaları, halkın oy verebileceği “bağımsız” PTI adaylarını aramasıyla, partiye desteği güçlü ve sağlam kalıyor. Bununla birlikte, hem Pakistan Müslümanlar Birliği-Navaz (PMLN) hem de Pakistan Halk Partisi’nin (PPP) kendi kaleleri ve oy tabanları var ve bu da seçim sonuçlarını çok çeşitli hale getirecek.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın, “Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki tarafsızlığı” nedeniyle İmran Han’ın başbakanlık görevinden alınmasını teşvik ettiği yönündeki iddialar geçen yıl tartışmalara yol açmıştı. Bu iddialar araştırıldı mı? Ülke kamuoyu buna nasıl yaklaşıyor?

Bu hususun lehinde ve aleyhinde çok çeşitli kamuoyu var ve olmaya devam edecek. Bu tartışma genel siyasi ortamı derinden etkiledi. Bu konuyla ilgili devam eden adli soruşturmalar bulunuyor.

Pakistan’da askeri ağırlıklı müesses nizam seçimlerde hangi partiyi destekliyor? Eski Başbakan Navaz Şerif’in Pakistan Müslüman Birliği-Navaz’ın öne çıktığı söyleniyor. Ne dersiniz?

Kamuoyunda her türlü söylenti var ancak ordu böyle bir görüş belirtmedi.

‘Pakistan’ın ve özellikle Belucistan’ın güvenli bölgeler olmadığı mesajını verme girişimi’

Belucistan’daki son bombalı saldırıları nasıl değerlendiriyorsunuz? Pişin’de Asfandiyar Han Kakar’ın ofisinin önünde onlarca kişinin hedef alındığı saldırılara ilişkin son dakika haberleri geliyor. Ayrıca Killa Seyfullah’taki Cemiyet Ulema-i İslam (F) parti binasını hedef alan başka patlamalar da olduğu bildiriliyor. Daha hareketli bir hafta mı beklemeliyiz?

Kampanyanın son gününe kadar işler olabildiğince sorunsuz ilerledi ancak adayların hedef alındığı çok talihsiz bu olay yaşandı. Seçim gününün güvenli ve sorunsuz geçmesini umut edebiliriz. Ancak bugün Belucistan’da olup bitenlerin seçimlerden bağımsız bir arka planı var; Tahrik-i Taliban Pakistan’ın (TTP) geri dönmesinden bu yana, ülke genelinde bu tür şiddet olaylarına tanık olduk. Belucistan, Pakistan için son derece stratejik ve önemli bir bölgedir. İsyancı ve militan unsurların sömürebileceği bir tarihe sahip bir yer. Dolayısıyla Belucistan bu insanlar için her zaman hedef olmuştur. Ayrıca Hindistan ve diğer ülkeler Pakistan devletinin Belucistan karşı duyarlılığını istismar etti. Bölgedeki şiddetin nedenlerinden biri de bu.

İkincisi, genel seçimlerden önceki son günde güvenlik birimleri bir sıkıntı olabileceğini algılıyordu; Belucistan’da yaşananlar gibi seçimler öncesinde çok fazla rahatsızlık yaratabilecek olası güvenlik tehditleri olabilir. Yani güvenlik seviyesinin kırmızı alarm durumuna geçmesine rağmen talihsiz olaylar yaşandı. Bunların daha da artmasından korkuluyor. Bu gerçek orada duruyor. Ve bunun Belucistan’da gerçekleşmesi, Belucistan’ın çalkantılı kalmasıyla ilgili ülkede olup bitenlere maalesef ayrı bir değer katıyor. İçişleri Bakanı’nın da belirttiği gibi bu, Pakistan devletine karşı çalışan güçlerin durumu istismar etme ve Pakistan’ın ve özellikle Belucistan’ın güvenli bölgeler olmadığı mesajını verme girişimidir. Ayrıca Belucistan’ın Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nun (CPEC) başlangıç ve en uç noktası olmasını da göz önünde bulundurarak; gerçekten Pakistan ve Belucistan’da herhangi bir ilerlemeye, hiçbir şeyin istikrarlı hale gelmesine ve normalleşmesine izin vermeyecekleri mesajını vermek istediklerini söyleyebiliriz. Belucistan ve çevresinde yoğunlaşan ekonomik kalkınma projeleri ne yazık ki bundan etkileniyor.

IMF’nin kurtarma fonunun bir kısmının devreye sokulduğu bildirildi. Pakistan, IMF ile mutabakata varılan kemer sıkma politikalarını uyguladı mı? Mevcut IMF yardımının ülke ekonomisini kurtarabileceğini düşünüyor musunuz?

Evet, uygulanması gereken bazı tedbirler yeni hükümetin kurulmasına kadar ertelendi.

‘Pakistan daha fazla sığınmacı kaldıramaz’

Biraz da bölgedeki gelişmelerden bahsedelim. Pakistan, Afgan mültecilerin bir kısmını artık bu yükü taşıyamayacaklarını söyleyerek geri gönderdi. BM, sınır dışı edilmeyi insan hakları ihlali olarak nitelendirerek tepki gösterdi. Göçmen krizinde son durum nedir? Kontrol altında mı? Taliban hükümetiyle bu konuda bir anlaşma var mı?

Pakistan resmi olarak “mültecileri” değil, yasadışı statüde olanları ve ayrıca daha geniş güvenlik ve siyasi ortam göz önüne alındığında Afganistan ve diğer birkaç ülkenin vatandaşlarını geri gönderdi. Ancak yardım kuruluşlarınca onaylanan mülteci ve sığınmacı olarak kayıtlı olanlar ülkede kalıyor.

Pakistan hükümeti Taliban rejimiyle resmi olarak görüştü ve onlara Pakistan’ın ciddi gerginliklere sahip olduğu mesajını vermeye çalıştı. Çok ciddi sorunlar var. Başka ülke vatandaşlarını daha fazla içeri alamayız. Taliban yönetiminin bu soruna ilişkin kendi bakış açısı var. İki aktör bu konuda görüş alışverişi yaptı. Bu ülkeler, bu kaygıları anlıyor ve empati kuruyorlar. Ama bunun ötesine geçmiyorlar. Dolayısıyla Pakistan-Taliban görüşmesi, verimli bir görüşme olmadı. Hele insani açıdan bakarsak, Taliban’ın kadınlara nasıl davrandığına, bunun durumu nasıl etkilediğine vs. baktığınızda, durumun kendi içinde de sorunları var. Bu sorunlar devam ediyor. Pakistan da bunun genel halk üzerindeki etkisinden endişe duyuyor. Ama bizim çok gerçek kısıtlamalarımız var. Ne yazık ki bu sorunlar her iki taraf için de devam edecek.

‘Orta Doğu’daki çatışmanın yayılmasını sürdürme girişimi’

İran’ın Pakistan sınırında terör örgütü olarak kabul ettiği milislere yönelik saldırısının ardından Pakistan karşılık vererek Sistan ve Belucistan’daki militan grupları hedef aldı. Yetkililer devreye girdi ve gerginlikler azaldı. Ancak ilgili kuruluşların bölgede yeni provokasyonlar yaratabileceği söyleniyor. Bu gelişmeyi nasıl yorumluyorsunuz?

Pakistan’ın İran’ın füze saldırılarına misilleme olarak yaptığı karşı saldırılar pek çok kişi için sürpriz oldu, çünkü birçoğu Pakistan’ın anında tepki vereceğini, ancak ihtiyatla, sağduyuyla ve hala çok güçlü bir diplomatik bağı sürdüreceğini tahmin edemiyordu. Bu, ilgili tüm aktörlere (iç ve dış) çok yüksek ve net bir mesaj verdi. Ayrıca, genel Orta Doğu senaryosuna bakıldığında, çatışmanın daha da yayılmasını sürdürmeye yönelik belirgin bir girişim olduğu görülüyor.

‘CPEC’in başarısız olmasını isteyen Hindistan militan grupları destekliyor’

Pakistan Talibanının ülke içindeki saldırılarını artırdığını söylediniz. Özellikle Pakistan’daki Çin varlığını hedef alan saldırılar var. Bu saldırılar Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nu (CPEC) ve Çin’in yatırımlarını nasıl etkiliyor?

Oluşturulan Özel Yatırım Kolaylaştırma Konseyi, CPEC için tek merkezden hızlı takip yaklaşımı sağlıyor; seçilmiş hükümetin gelmesiyle daha fazlası bekleniyor. Ve evet, ne yazık ki CPEC, Hindistan ve bu projenin başarısız olmasını isteyen diğer ülkeler tarafından desteklenen militanların tercih edilen hedefi olmayı sürdürüyor ve Pakistan’ın güvenlik aygıtı için yüksek koruma değeri taşıyan bir unsur olarak kalmaya devam edecek.

‘BRICS’in parçası olmak ekonomik zorunluluklardan dolayı bir önceliktir’

Pakistan geçen yılın sonunda BRICS’e üye olmak için resmi başvuruda bulunmuş ve üyelik sürecinde Rusya’nın desteğine güvendiğini açıklamıştı. 2024 yılında üyelik bekleniyor mu? Seçim sonuçlarının Pakistan’ın BRICS’e ve küresel güneye yönelik politikasını etkileyeceğini düşünüyor musunuz?

Pakistan, bölgesel yardımları artırmak ve kendisini ilerleme yoluna sokabilecek ekonomik ittifaklara girmek için tüm seçenekleri denemeli. Yarışan partiler seçim sahalarında dışarıya çok fazla odaklanmadılar ve çoğunlukla yurt içi büyüme ve kalkınmaya odaklandılar. Dolayısıyla yeni seçilen hükümetin hangi yolu izleyeceği önemli.

Bir numaralı mesele kuruluşun nasıl çalıştığı. BRICS’in parçası olmak ekonomik zorunluluklardan dolayı bir önceliktir. Kesinlikle bunun için ellerinden geleni yapacaklardır. Hangi hükümetin iktidara geleceğine bağlı olarak değişir ancak şimdilik yaygın kanı bize iktidarın PML-N partisinde olacağını söylüyor. Ama tabi ki şu anda kesin bir şey diyemeyiz. Diyelim ki senaryoyu konuşalım; PML-N ekonomi merkezli. BRICS fikri olumlu olabilecek bir fikir. Ekonominin iyileştirilmesi gerektiği için farklı yollar arayacaklardır.

Özellikle BRICS konusunda asıl mesele Hindistan’ın yapının bir parçası olması. Çoğu zaman değerlendirmelerimizin çoğu uzak geleceğe dair fikirler değil. Farklı ittifaklara katılmak, farklı sistemlerin parçası olmak Hindistan’ın bu yönlerdeki etkisi nedeniyle engelleniyor. Hindistan, Pakistan’ın bu sahalara girmesine ve faydalanmasına izin vermiyor. Ayrıca Pakistan’ın bu çok taraflı kurumlara neler kattığı da önemli. Dolayısıyla bir sonraki hükümetin veya iktidara gelecek herhangi bir hükümetin stratejisi ülkenin ekonomik toparlanması olmalıdır. Eğer bu, duygusallığı azaltmayı, kalıpların biraz dışında düşünmeyi, bu işlerin ülkenin yararına nasıl çalışması gerektiğini düşünmeyi gerektiriyorsa o halde Pakistan’ı yönetecek gelecekteki herhangi bir liderlik için de bu öncelik olmalıdır. BRICS bütün olarak ideallerden ibaret değil. Eğer Rusların açısından bakıyorsanız, bu değişken bir durum. Rusya bize pek bir şey söylemedi. Ancak BRICS’in başta Hindistan olmak üzere diğer tarafları da benzer fikre ısınacak mı, ısınmayacak mı? Çünkü Güney Asya Bölgesel İşbirliği Teşkilatı’nın (SAARC), Pakistan’ı Güney Asya’nın sahip olduğu tek ulusal yapı olan SAARC’tan çıkaracak eksi bir formülle yeniden canlandırılmasının önerildiğini gördük. Daha sonra SAARC’ın Pakistan olmadan nasıl çalışacağına bakın. Açıkçası BRICS, SAARC değil. BRICS çok canlı. Ancak yine de bu, Hindistan’ın bizim katılmamız fikrine ısınması ya da fikri kabul etmemesi açısından çok önemli olan faktörlerden biri.

SÖYLEŞİ

Malvinas’tan Arjantin hükümetine çağrı: Egemenlik haklarımızdan geri adım atmayın

Yayınlanma

Javier Milei’nin iktidara gelmesiyle birlikte Arjantin Cumhuriyeti’nin dış politikası tamamen yeniden yapılandırılıyor. Arjantin toplumu ve siyasetinde mutlak bir mutabakat olduğuna inanılan konulardan biri olan ülkenin Malvinas Adaları üzerindeki egemenliği konusu, 1982’deki Falkland Savaşı’ndan önce —ya da sonra— hiç olmadığı kadar önemli hale geldi. Söz konusu savaş, Güney Amerika ülkesini Birleşik Krallık ile karşı karşıya getirdi. ABD ve Şili’nin desteğiyle silahlı çatışmanın galibi olan emperyalist güç, 3 Ocak 1833’ten bu yana Malvinas Adaları’nı İngiliz nüfusu ve onların soyundan gelenlerle birlikte gasp etmeyi sürdürüyor.

Son zamanlarda sağcı ve aşırı sağcı Arjantin hükümetlerinin aldığı kararların bizi nasıl etkilediğini öğrenmek için 1982 savaşının gazisi ve şu anda Malvinas İşlerinden Sorumlu Bakan olan Daniel Arias ile söyleşi yapmak üzere Ushuaia’ya gittik. Tüm dünyada dünyanın en güneyindeki şehir ya da Dünyanın Sonundaki Şehir olarak bilinen Ushuaia’nın Malvinas Adalarının başkenti olduğunu ve sokaklarında adaların Arjantin’e ait olduğuna dair hem hafızanın hem de kesinliğin canlı tutulduğunu belirtmek gerekir.

Malvinas’ın başkenti Ushuaia, Foto: Micaela Ovelar

Malvinas İşlerinden Sorumlu Bakan hakkında

Daniel Arias, 1979 yılında Arjantin Donanması Mekanik Okuluna girdi ve 1982 yılında, Birleşik Krallık ile savaş başladığında, 19 yaşındayken, 2 Mayıs 1982 tarihinde İngiliz Donanması tarafından daha önce belirlenen yasak bölgenin dışında saldırıya uğrayan ve batırılan hafif kruvazör ARA Manuel Belgrano’ya refakat eden ARA (Arjantin Cumhuriyeti Donanması) Piedrabuena muhribine atandı. ARA Piedrabuena savaş gemisi de İngiliz donanması tarafından aynı saldırıya maruz kalmış, ancak füzeler tarafından vurulmamıştı. Piedrabuena muhribi, 277 Arjantinli askeri sağ olarak kurtarmayı başarmış ve bu askerler en güneydeki şehre götürülmüştü. 770 kişi, gemide 1093 kişilik mürettebatı bulunan ARA Belgrano’dan sağ kurtulanlar.

Arias 1984 yılında Arjantin Donanması’ndan ayrılmaya (terhis edildi) ve Ushuaia şehrine yerleşmeye karar verdi. Ona göre, “Arjantin topraklarında Ushuaia’yı daimi ikamet yeri olarak seçen çok sayıda son savaş gazisi var.” Birçoğuyla birlikte 40 yıldır Malvinas Eski Muharipler Merkezini ve Malvinas Adaları üzerindeki Arjantin egemenliğinin tarihini ve savunmasını gelecek nesiller adına korumak ve muhafaza etmek amacıyla diğer alanları sağlamlaştırmak için çalışıyor: “Pek çok Arjantinli de dahil olmak üzere pek çok kişi Falkland Adaları’nın tarihinin 1982’de başladığını düşünüyor, oysa durum böyle değil, tarihimiz 1500’den önce, İspanyol sömürgecilerin gelişinden önce başlıyor.”

Arias halen Ushuaia Belediyesinde Malvinas İşlerinden Sorumlu Bakan olarak görev yapıyor.

Foto: Micaela Ovelar

Malvinas sorunu ve Arjantin sağının dış politikası

Arias bize şunları söyledi: “Geçmişte, güney ülkesindeki birkaç sağcı hükümet, Malvinas’ı Arjantin dış politikasından çıkarma amaçlı eylemler gerçekleştirdi, yani topluma bir savaş olduğunu, Arjantin topraklarında Birleşik Krallık’ın bir askeri üssü olduğunu, bunun egemenlikten vazgeçmek ve kapıyı NATO’ya açık bırakmakla eşdeğer olduğunu unutturmaya çalıştılar. Savaş geçmişte kaldı, böyle düşünmemizi istiyorlar ama burada, ülkemizde bir savaş yaşandı ve sonuçları oldu. Hükümet düzeyindeki tüm girişimlere rağmen Malvinas davası, Arjantin kolektif bilincinde, çatışmayı yaşamamış ya da hatırlamayan en gençlerde bile giderek daha fazla pekişiyor.” Gazi, bir futbol tezahüratının son dizesini “Asla unutmayacağım Malvinaslı çocukların (oğlanların) söylediklerini…” gururla hatırlattı.

Arjantin futbol kamuoyu İngilizlere pek çok kışkırtıcı tezahürat ithaf etti ve bu rekabetin kökeni Malvinas’a dayanıyor.

Alfonsín-Menem: Birinci ve İkinci Madrid Anlaşmaları

Dış politika konularına dönecek olursak, demokrasiye dönüşün ilk başkanı Raúl Alfonsín hükümeti döneminde başlatılan ve Carlos Menem’in neoliberal hükümeti döneminde sonuçlandırılan Birinci ve İkinci Madrid Anlaşmalarına işaret etmemiz gerekir. Bu anlaşmalar, 24184 sayılı İngiliz Yatırım Garanti Yasasının onaylanmasının ardından Arjantin’in, Birleşik Krallık’ın Patagonya bölgesi (Arjantin ve Şili) üzerindeki iktisadi çıkarlarına ve Malvinas ve İngilizlerin komşu adaların doğal kaynakları üzerindeki kontrolüne tamamen boyun eğmesi anlamına geliyordu. Arias, Madrid anlaşmalarının özellikle iktisadi konularda, balıkçılık ve petrol alanlarında, her ikisi açısından da zengin bir bölge olan Arjantin için getirdiği korkunç sonuçlardan üzüntü duyuyor.

Macri: Foradori-Duncan Anlaşması

2016 yılında Mauricio Macri hükümeti döneminde sadece Birinci ve İkinci Madrid Antlaşmalarını onaylanmakla kalmadı, aynı zamanda Arjantin için daha da zararlı olan ittifaklarda da ilerleme kaydedildi. Anlaşma —yasal geleneklere göre— her iki devletin dış ilişkilerinden sorumlu kişilerin soyadını aldı. Bu anlamda ilk olarak Malcorra (Arjantin) ve Duncan (Birleşik Krallık) olarak biliniyordu ve Malcorra, Macri hükümetinden ayrıldığında Foradori-Duncan olarak yeniden adlandırıldı. Alberto Fernández hükümetinin güney ülkesi için zararlı olan bu yasal belgeleri yürürlükten kaldırdığını belirtmek gerekir.

Bu bağlamda, Malvinas İşlerinden Sorumlu Bakan kategorik olarak şunları söylüyor: “Bu anlaşmalar Arjantin için felaket oldu ve Malvinas’ın Arjantin dış politikasından çıkarılmasını devam ettirdi. Malvinas davası,  hükümetlerin siyasi yönelimleri ne olursa olsun, bir devlet meselesi olmaya devam etmelidir.”

Foradori-Duncan anlaşmasının maddeleri, hemen hemen tümüyle dönemin Birleşik Krallık Başbakanı Theresa May’in Arjantinli mevkidaşı Mauricio Macri’ye gönderdiği bir mektuptan doğdu. O dönem basında çıkan haberlere göre Macri, “May’in tüm taleplerini kabul etti ve böylece sömürgeci işgale boyun eğdiğini teyit etti.” Söz konusu belgenin imzalanması, Birleşik Krallık’ın Malvinas, adalar ve komşu deniz alanlarından iktisadi, askeri, jeopolitik ve jeostratejik olarak faydalanması anlamına geliyordu.

Milei, sömürgeci güçlere boyun eğme ve hayranlık duyma ile eşanlamlı

Son devlet başkanlığı münazarasında Javier Milei, yasak bölge dışında bulunan ARA askeri kruvazörü Manuel Belgrano’nun batırılması emrini veren Margaret Thatcher’a olan hayranlığını bir kez daha dile getirdi. Arjantin’in şimdiki Devlet Başkanı, ayrıca Winston Churchill ve Ronald Reagan ile kendisini fazlaca özdeşleştirdiğini çeşitli vesilelerle ifade etti. Milei’nin ABD ve Avrupa güçlerine olan yakınlığı tam, hatta liberteryen lider ilk uluslararası gezisini ABD’ye yaptı, bir diğer emperyal ve sömürgeci güç olan İsrail devletine olan hayranlığı da biliniyor, öyle ki şu anki Arjantin Devlet Başkanı Yahudi dinine geçmeyi planlıyor.

Arias, Falkland Savaşı çatışmasında ABD’nin, bir Amerikan ulusuna yapılan saldırının Amerika kıtasını oluşturan tüm ülkelere yapılmış bir saldırı anlamına geldiği Amerikalılar Arası Karşılıklı Yardım Anlaşmasına (TIAR) saygı göstermediğini hatırlatıyor. ABD, yalnızca saldırıya uğradığını hissetmemekle, Arjantin’i savunmamakla kalmadı, aynı zamanda Birleşik Krallık’ın yanında yer aldı. O zamandan beri, Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) tarafından onaylanan TIAR geçersiz hale geldi.

Şili de TIAR’a saygı göstermedi, bu durumda dar And ötesi ülke toprak bütünlüğünden korkuyordu, eğer Arjantin çatışmayı kazansaydı, bu Şili’nin Patagonya bölgesindeki çıkarlarını hassas bir yere koyacaktı.

Milei’nin aksine Arjantin toplumunun çoğunluğunun, özellikle de Malvinaslı eski savaşçıların, Thatcher’ı güney ulusunun düşmanı ve çatışma sırasındaki insan kayıplarının doğrudan sorumlusu olarak gördüğünü belirtmek önemli. Milei, Dünyanın Sonundaki şehirde her zaman mevcut olan bir şeyi unutmuş görünüyor: 1982’de Ushuaia limanı askeri amaçlarla kullanıldı, rıhtımlarında ARA Manuel Belgrano kruvazörü, ARA Bouchard destroyeri ve ARA Piedrabuena destroyeri vardı, bu son iki askeri gemi düşen kruvazörün mürettebatını kurtardı. Bu şehir, Falkland Savaşı’nın eski muharipleri için güçlü bir duygusal ve tarihi bağa sahip. Milei’nin sözlerinin gözden kaçması mümkün değil.

Ushuaia ve Malvinas’ın jeostratejik önemi

Ushuaia Malvinas’ın başkentidir, bu durum Arjantin Cumhuriyeti Anayasasına da yansımış ve dünyanın en güneyindeki şehrin Tierra del Fuego eyaletinin, Antarktika’nın ve Güney Atlantik Adalarının başkenti olması kararlaştırılmıştı. Malvinas, Güney Atlantik’teki adalardan biri. Ayrıca Ushuaia, Antarktika’ya açılan kapı, limanlarından beyaz kıtaya ziyaretler ve keşif gezileri düzenleyen gemiler kalkıyor.

Malvinas’ın gaspını sürdüren Britanya İmparatorluğu, doğal kaynakları elde etmenin yanı sıra Atlantik-Pasifik iki okyanuslu geçidinin (Macellan Boğazı) kontrolünü sağlamayı ve aynı zamanda jeostratejik olarak yeni bir emperyalist yayılma girişiminde bulunmayı amaçlıyor. Arjantin Cumhuriyeti’ne ait olan Malvinas ve komşu adaların işgali yoluyla Antarktika topraklarının bir kısmı üzerindeki gelecekteki haklarını güçlendirmeye çalışıyor. Bu konuda, gelecekte savaşların Antarktika’da bol miktarda bulunan bir kaynak olan su etrafında döneceği biliniyor.

Çatışmanın çözümüne giden diplomatik yol

3 Ocak 1833’ten bu yana Arjantin, Malvinas ve komşu adaların İngilizler tarafından gasp edildiğini uluslararası forumlarda diplomatik olarak iddia etmekten hiç vazgeçmedi. Bir diğer önemli kilometre taşı da Malvinas Adalarının sömürge işgali altında olduğunu kabul eden 2065 sayılı Birleşmiş Milletler kararı olmuştur. Malvinas Savaşında savaşmış eski bir askerin oğlu ve Malvinas’ı Düşünmek Müzesi üyesi Jonatan Bonetti’nin de belirttiği gibi BM, adaların bir ülkeye mi yoksa başka bir ülkeye mi ait olduğu konusunda bir açıklama yapmak yerine Arjantin Cumhuriyeti ile Birleşik Krallık arasında bir egemenlik ihtilafı olduğunu kabul ediyor ve tarafları bu ihtilafı diyalog ve barışçıl bir anlaşma yoluyla çözmeye davet ediyor. Bu karar aynı zamanda “Ruda iddiası” olarak da biliniyor ve Arjantin’in BM Daimî Temsilcisi José María Ruda’nın soyadını taşıyor.

Son düşünceler

Ushuaia’nın Malvinas İşlerinden Sorumlu Bakanı Daniel Arias, Devlet Başkanı Javier Milei ve Arjantin Dışişleri Bakanı Diana Mondino’ya bir çağrıda bulundu: “Sizden Malvinas Adaları üzerindeki egemenlik haklarımızdan geri adım atmamanızı rica ediyorum. Bilakis, bu konunun diplomatik yollarla çözülebilmesi için ilerlemeliyiz.” Arias, her savaş gazisinin arzusunun Malvinas Adalarında Arjantin bayrağının dalgalandığını görmek olduğunu sözlerine ekledi.

Arjantin hükümeti ve devletinin mevcut yönetimi —70/2023 sayılı Devlet Bakanlığı Zorunluluk ve Aciliyet Kararnamesi (DNU) ve “torba yasa” ile— ülkenin Malvinas Adaları, Patagonya ve Arjantin Antarktika’sı ve Arjantin’in diğer toprakları üzerindeki egemenliğini tehlikeye atıyor. Milei’nin Patagonya ve Antarktika’ya olan ilgisi, serbest piyasa yatırımları için yollar açmak ve bu stratejik bölgeleri ulus ötesi yabancı sermayeye sunmaktır.

Malvinas Kahramanları Meydanı, Ushuaia, Foto: Micaela Ovelar

Okumaya Devam Et

SÖYLEŞİ

‘ABD, Zelenskiy’i kurban verecek’

Yayınlanma

Emekli Tuğgeneral Naim Babüroğlu, küresel jeopolitik gelişmeleri Harici’ye değerlendirdi: “NATO ve ABD, askeri teknik uzmanları bir hesap yaptı ve denildi ki Çin 2030’larda ABD için bir tehdit oluşturacak. İki cephede savaşmam, mücadele etmem mümkün değil. Ne yapmamam lazım? Rus askeri gücünü ve ekonomisini Ukrayna üzerinden çökertirsem Rusya’yı tehdit olmaktan çıkarırım. Ancak iki yıl boyunca ne Rus askeri gücü çöktü ne de Rus ekonomisi çöktü. Tersine Rusya’nın üyesi olduğu BRICS daha da büyüdü, G7’nin karşısına çıktı.”

Mehmet Kıvanç: Emekli Tuğgeneral sayın Naim Babüroğlu ile bölgemizde küresel anlamda yaşanan gelişmeleri  konuşacağız. 2024 yılına Kuzeyde Rusya – Ukrayna savaşı ve güneyimizde Ortadoğu’da Gazze savaşının yoğunlaştığı bir ortamda girdik. Bunlar elbette son 20-30 yılın birçok küresel olayların sonucu, çıktısı olarak da değerlendirilen askeri mücadele alanları. Bunların politik yansımalarını da Türkiye olarak yakından hissediyoruz. Ankara’daki karar alıcılar bütün bu jeopolitik baskılar altında hareket ediyor. Sizinle de bugün önce genel anlamda içinde bulunduğumuz bu süreci nasıl tanımladığınızı sorarak başlamak istiyorum. Kimilerine göre çok büyük bir değişimin içinde yaşıyoruz son 20, 30 yıl değerlendirildiğinde “çok kutupluluk” yorumları var. Bazı görüşlere göre de  Batı sistemi 21. yüzyılın sonuna kadar her ne kadar bazı arızaları olsa da üstünlüğü ve hegemon pozisyonunu korumayı sürdürecek. Sizin yorumunuzu merak ediyorum Naim Bey.

Naim Babüroğlu: Şöyle yorumlayabiliriz, İkinci Dünya Savaşından sonra 4 Nisan 1949’da NATO kuruldu ABD’nin liderliğinde. Bunun amacı doğuya karşı bir savunma paktı oluşturmaktı. NATO’nun ardından Varşova Paktı kuruldu. Dolayısıyla bir Batı bir de Doğu olmak üzere 2 kutup meydana geldi. İki kutuplu Soğuk Savaş dönemi 1990’ da Sovyetler Birliği’nin dağılmasına kadar devam etti.

1990’da Sovyetler Birliği dağıldı. Sebebine ilişkin birçok yorum var. Ekonomik yorum; sosyalizmin dezavantajlarının yani sahadaki öngörülebilir öngörülemeyen bazı sonuçların ortaya çıktığı şeklinde. 1979’da o zaman Afgan hükümeti Sovyet yanlısıydı ve 1979’da Afganistan’daki Afgan hükümeti Sovyetleri yardıma çağırdı. Sovyetler 1979’da tanklarıyla Afganistan’a girdi. 10 yıl sürdü ve 10 yıl içerisinde önemli bir kırılma noktası yaşandı Soğuk Savaş’ta. ABD El Kaide terör örgütünü yetiştirip büyüttü, besledi. Pakistan’ın da büyük yardım desteği oldu. Sovyetler Birliği gerçekten Vietnam’ını yaşadı Afganistan’da. Sovyetler 10 yıl kaldı Afganistan’da bu sürede 600.000 kadar Sovyet askeri ayak bastı ve milyarlarca dolarla 50.000 ölüyü geride bıraktı. Sonuçta Sovyetler Birliği, Afganistan’dan çekilmek zorunda kaldığında 1989’da çöküşün ayak sesleri geliyordu. 1991’de zaten resmi olarak ortadan kayboldu.

Soğuk Savaş döneminde her şey çok basitti rahattı. Türkiye ordusunun belirli tatbikatları vardı. Doğuda Sovyet askerleri belirli bir yerdeydi. Planları belliydi. İki tarafın da huzurlu olduğu çok da riskli olmayan bir durum vardı. Yani öngörülemeyen riskler yoktu. Belirsizlikler yoktu, Soğuk Savaş bitiminde Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla beraber bir belirsizlik ortaya çıktı. NATO tek başına kaldı. Varşova Paktı yok, Sovyetler Rusya oldu. Fakat öyle bir Rusya Federasyonu ki ekonomik açıdan büyük bir problemi var. Yurtdışına kaçışlar var ve yurt dışında batının gazetelerinde medyalarında o eski ihtişamlı Sovyet’in yeni kalan o kalıntısının özellikle tırnak içinde söylüyorum, kadınlarını kullanarak alay eder şekilde büyük bir medyanın bir yaklaşımı oldu. Ben de o zaman Kuveyt’te Irak’ta Birleşmiş Milletler askeri gözlemci olarak görev yapıyordum. Rus subayları da vardı. 1997’de o zaman o heybetli Sovyetler’in kalıntıları olan o Rus askerleri Batı’da ortaya çıkan o resimlere baktığında çok büyük bir üzüntüye kapılıyordu. Ben hissediyordum yani öyle bir duruma gelmişti. NATO tek başına kaldı. Bu sefer NATO’nun yeni bir tehdide ihtiyacı vardı. Yani NATO’nun ayakta kalması için bir düşmana ihtiyacı vardı.

Bu kez ne yaptı NATO? Belirsiz öngörülemeyen krizleri bir tehdit olarak ortaya çıkardı ve devam etti. Nedir bunlar önlenemeyen açlık krizi olabilir. İran, Kuzey Kore, Suriye, hepsini bir tehdit sistemine koydu. Belirsizlikler, yoksulluktan kaynaklanan kuraklıktan kaynaklanan iç çatışmalar, bunlar belirsiz riskler, belirsiz bölgeler… NATO çok kısa bir dönem bir sarsıldı. Kendisini toparladı ve bu senaryoyu, bu doktrini bu konseptten çıkararak devam etti.

“ABD değişim hızını öngöremedi”

Ne Rusya Federasyonu ne de ABD bu kadar hızlı değişimi öngöremediler. Ben 1998-2000’de NATO’da göre yaptığım için biliyorum. Ne demek bu? Varşova Paktı’ndan ayrılan bütün ülkelerin NATO üyesi olmak için başvuracaklarını sıraya gireceklerini öngöremediler. Önce Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti üye oldu 1999’da. Sonra diğerleri takip ettiler ve 16 üye ülke vardı Sovyetler dağıldığında. Doğu Avrupa ülkelerinin üyesi olmasıyla şimdi sayı 32 ülkeye çıktı.

Bu 32 ülkeden İsveç ve Finlandiya hariç 14 ülkenin hepsi Varşova Paktı’ndan ayrılan Doğu Avrupa ülkeleri. Baltık ülkeleri, Letonya, Estonya, Litvanya, güneyinin Polonya, Macaristan, Slovakya, Çek Cumhuriyeti, güneyinde, Bulgaristan, Romanya, Slovakya… Bunların hepsi NATO üyesi oldular. Sonra kimler oldu işte Hırvatistan oldu, Yugoslavya’dan dağılan. Sonra kimler oldu, Montenegro (Karadağ) ve şimdi 32 üyeli bir NATO var.

Sovyetler Birliği dağıldığında 16 üye ülkesi olan NATO, şimdi Finlandiya ve İsveç’i dahil ettiğimizde 32 ikiye çıktı. Yani 2 katına çıktı. Hele Finlandiya ve İsveç NATO üyeliğiyle beraber, Rusya tamamen kendi doğusundan çevrilmiş oldu. Bu tabii Rusya’nın öngöremediği bir şey. ABD de bu kadar beklemiyordu. Bulgaristan, Romanya, güneye gidelim Polonya, Macaristan, kuzeye gidelim, Letonya, Estonya, Litvanya, Slovakya, Hepsi Rusya’yla sınırı olan ülkeler veya Rusya Federasyonu işte doğusundan tamamen kuşatıldı. Putin iktidara gelince Rusya’nın bu şekilde kuşatılmasını bir tehdit olarak algıladı. Soğuk Savaş döneminde iki kutup vardı. Herkes rahattı. Kimin ne kadar nükleer silahı var belliydi, sonra dağılma sürecine girdik. Doğu Avrupa ülkelerinin NATO üyesi olma sürecinde burada bir kutupsuzluk yaşandı. Bir dengesizlik oldu. ABD, süper güç, lider ve istediğini yaptırıyor ama Putin Rusya’sının ortaya çıkmasıyla beraber Putin Rusya’sıyla yavaş yavaş aslında ikinci kutup veya çok kutuplu dünyaya doğru bir yolculuk başladı.

Mehmet Kıvanç: Yani o boşluk döneminde Rusya’nın hissettiği tehdit algısı ne ölçüde gerçekçiydi ya da oradaki senaryo neydi? NATO ülkelerinin genişlemesi ile Rusya yönelik bir askeri taarruz mu? Burada Moskova’nın kafasındaki neydi?

Naim Babüroğlu: Tabii Sovyetler dağıldıktan sonra NATO bir açık kapı politikası, genişleme politikası uyguladı. Bütün Doğu Avrupa ülkelerine kapısını açtı ve açınca 14 ülke işte Bulgaristan, Romanya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Slovakya hepsi üye oldu. Üye olunca batısı kuşatıldı Rusya’nın. Kuşatılınca teyit et orada ne olacak ABD askeri üsleri konuşlandı. NATO ve ABD kendi dokümanlarında belgelerinde Rusya’yı daima birinci tehdit olarak gördüğü için “şimdi Rusya birinci tehdittir” denildi.

NATO için, ABD için ve NATO kuvvet havuzunu oluştururken yani şu kadar tank şu kadar uçak şu kadar piyade askeri şu kadar komando şu kadar özel kuvvetler şu kadar nükleer, şu kadar F35, şu kadar Avaks bütün bu kuvvet havuzunu oluştururken Rusya tehdidine göre oluşturuyor ve ülkeler NATO’ya bağlı ülkelerde savunma harcamalarını buna göre arttırıyor.

Dolayısıyla Rusya bunu biliyor. İki kırmızı çizgisi vardı Putin Rusya’sının. Bir güney Kafkasya, “NATO gelemez gelirse benim kırmızı çizgimdir.” İki Ukrayna Asya’nın kalbidir. Asya’nın kalbi olan Ukrayna’yı ele geçiren taraf imparatorluğu kurar, jeopolitik gerçek budur. Ukrayna’yı kim ele geçirirse o Asya’nın sahibi olur. Gerçek bu.

Gürcistan 2008’de George W. Bush, Bükreş’te yapılan NATO zirvesinden önce Gürcistan NATO üyeliğine hazır dedi. Bir baktı ki Putin Rusya’sı kısa sürede tanklarıyla beraber Gürcistan’a girdi. Osetya’yla Abhazya’yı Gürcistan’dan koparttı ve bağımsızlıklarını tanıdı. Gürcistan parçalandı. 2008’de. Yani Rusya için Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan’ın o bulunduğu bölgeye NATO’nun gelmesi kırmızı çizgisi. 2014’lerde Ukrayna için bir şey çıktı buna benzer; Putin Rusya’sı Kırım’ı işgal etti. Batı ciddiyette kavrayamadı. 

Gürcistan elden gitti, ABD tepki göstermedi. Kırım işgal edildi tepki göstermedi ama Putin Rusya’sı şunu ilan etti, Ukrayna’nın NATO üyeliği veya batı ittifakında yer alması benim kırmızı çizgimdir…

Ukrayna’nın NATO üyesi olması mümkün değildi. 2020’de. Ama bir kışkırtma vardı. NATO üyesi olmanız için hazır olmanız lazım veya NATO üyesi olmanız için toprağınızın bir bölümünün işgal edilmemiş olması lazım. Sadece NATO üyesi olmak için değil, Avrupa Birliği üyesi olmanız içinde öyle. Çünkü güvenlik mimariniz eğer tamamlanmamışsa yani Kırım işgal edilmiş. Ukrayna’nın doğusundaki Donbas’ın bir bölümü işgal edilmiş bir ülke, Avrupa Birliği’ne de NATO’ya da üye olamaz. Neden? Çünkü güvenlik bir mimarisi oluşmamış onlar için bir tehdit, bir risk olur, büyük bir maddi kayıp olur. Dolayısıyla NATO üyesi olması mümkün değildi Avrupa Birliği üyesi olması da mümkün değil ama  Biden yönetimi kışkırttı.

Devlette mürekkep yalamamış, devlet altyapısı olmayan NATO’nun ne olduğunu, Avrupa Birliği’nin ne olduğunu, 5000 yıllık yazılı savaş tarihinin konsepti doktrini ruhunu bilmeyen Zelenkiy ABD’nin ve batının kışkırtmasına inandı. “Bizi NATO’ya üye yapacaklar” rüzgârına kapıldı. Halbuki NATO üyesi olması mümkün değildi.

Bu kışkırtma gerçekten işe yaradı. Putin, Silahlı Kuvvetleri’nin ordusunu intikal ettirdi. ABD seyrediyor, bütün ülkeler seyrediyor ama CIA’in İngiliz MI6’in istihbarat örgütünün Alman istihbarat örgütünün, MOSSAD’ın ve diğer ülkelerin haberi olmaması mümkün değil.

Ukrayna’yı elden çıkaracak bir motivasyon maalesef. Sonuçta Putin Şubat 2021’de işgale başladığında Ukrayna’yı işgal gününe kadar herkes sessiz bekledi. Halbuki işgal gününden önce mesela Ukrayna hava sahasını ABD kapatabilirdi. Oradaki hava savunma sistemlerini patriot hava savunma sistemlerini Kiev’e yerleştirir, Harkov’a yerleştirir, birkaç yere yerleştirir. Kendi arasında birkaç müttefikiyle, Kanada’yla Avustralya ile İngiltere ile oluşturacağı koalisyonla hava sahasında bir şemsiye oluşturur ve daha Putin işgal etmeden der ki hava sahasını kapatın der. Bunu yapmadı, yapabilirdi, yapmadı. Çünkü işgali bekledi.

Mehmet Kıvanç: Yani istedi o zaman.

Naim Babüroğlu: İstedi kışkırttı, Putin de işgal etti, işgal ettikten birkaç gün sonra “Batı Ukrayna’nın arkasında, bu bir işgal” dedi. Uluslararası hukuka aykırıdır soru şu, tamam işgal de işgal edeceğini herkes biliyordu da neden F16 – F35 savaş uçaklarını uçurmadınız Ukrayna hava sahasında? Patriot gibi hava savunma sistemlerini konuşlandırıp hemen hava sahasını kapatmadınız ki Rusya’nın uçaklarını engelleyebilirdiniz.

Orada NATO beşinci maddesini çalıştıramazsınız NATO’nun. Neden? Çünkü Ukrayna üye değil. Bekledi işgal etti, işgal edince dedi ki, bütün Batı Ukrayna’nın arkasında başladılar silah desteği para desteğine. Neden? Çünkü Putin de bunu röportajında söylemiş. Diyor ki Putin ben de aynı şeyi söylüyorum yıllardır… NATO askeri teknik uzmanları bir hesap yaptılar, önemlidir. Bu bilimsel bir hesaptır. En hafif silah sayısına kadar ekonomiye kadar endüstriye kadar insan gücüne kadar hepsi değerlendirildi. Ve denildi ki, Çin 2030’larda ABD için bir tehdit olacak. O zaman Rusya’nın askeri gücü zaten ABD için ve NATO için bir tehdit. Çin’in askeri gücü değil ama ekonomisi bir tehdit. O zaman 2030’a gelmeden Çin askerî açıdan da ABD ve NATO’yu tehdit eden bir cephe haline dönüşmeden benim NATO ve ABD olarak hem Çin Denizi’nde Güney Çin Denizi’nde hem de Rusya cephesinde doğuda 2 cephede savaşmam mücadele etmem mümkün değil. Ne yapmam lazım? Rus askeri gücünü Ukrayna üzerinden çökertirsem ekonomisiyle beraber Rusya’yı tehdit olmaktan çıkarırım, geriye bir aktör kalır. Çin’le tek başına uğraşabilirim.

Mehmet Kıvanç: Yani gelecekte 2030’larda Rusya ve Çin arasında her anlamda potansiyel birlikteliği şimdiden kesmek için yapılmış.

Naim Babüroğlu: Şimdi Ukrayna üzerinden Rus askeri gücünü ve ekonomik gücünü çökertme öngörüsü ve hedefiyle başladı ve Batı, ABD başta olmak üzere her türlü silah desteği ve para desteğini sağladı. Neden? Ne kadar savaş fazla uzarsa Ukrayna’da Rus askeri gücü o çamurun içinde bataklığın içinde o kadar fazla yıpranır. Ekonomisi de o kadar fazla yıpranır. Ama 2 yıl oldu değil mi?

Mehmet Kıvanç: Dolduruyoruz ikinci yılını.

Naim Babüroğlu: 2 yılı dolduruyor. Ne oldu 2 yılın sonunda Rus askeri gücü çökmedi. Rusya ekonomisi de çökmedi. Tersine Rusya’nın üye olduğu BRICS üye sayısı daha da arttı. G7’nin karşısına çıktı ve tersine Çin ve Rusya ittifak yapar hale geldi.

Mehmet Kıvanç: Ticaretleri 200 milyar doları aştı.

Naim Babüroğlu: Artı ittifak yapar hale geldiler. Çin şunun farkında; NATO’nun ABD’nin hedefi Rusya’nın yükselen gücünü şu anda yok etmek daha sonra önlenemez yükselişte olan Çin ile tek başına uğraşmak.

Şimdi ABD’nin ve Batının öngördüğü bu hedef gerçekleşmedi. Ukrayna Genelkurmay Başkanını değiştirdiler. Kim değiştirdi? Ukrayna devlet başkanı Zelenskiy’nin değiştirdiğini düşünmeyin. Ukrayna devlet başkanı Zelenskiy ABD’ye sordu, ABD ile isim üzerinde anlaştılar ve Genelkurmay başkanını görevden aldılar. Yeni Genelkurmay Başkanı atadı. Bu ne demek? Başarı hikayesi yok Ukrayna’nın. Bu ne demek? İstedikleri kadar silah versinler Rusya başarıya doğru ilerliyor demek. Şimdi hem Avrupa Birliği yoruldu hem Ukrayna yoruldu hem ABD kamuoyu da yoruldu. Ukrayna’nın yüzünden yardım etmekten yoruldular.

Mehmet Kıvanç:  Burada hesap hatası olduğunu anlıyorum. Ancak ilk anlarda Rusya sanki Afganistan’daki gibi bir tuzağa düşmüş gibiydi.

Naim Babüroğlu: Öyle gibi göründü.

“Rusya henüz zafer elde edemedi ama oraya gidiyor”

Mehmet Kıvanç: Orada ne değişti peki sizce kritik müdahaleler mi oldu? Çünkü ilk birkaç aydaki durum sanki Batı lehineydi.

Naim Babüroğlu: Şöyle, ilk başta zannedildi ki, ben hiçbir zaman öyle düşünmedim, gerçekten Putin’in Rusya’sı askeri yönden askerî açıdan orada çökecek. Ekonomisi de 1 – 2 yıl sonra buna yetmeyecek çökecek. Fakat 6 -7 ay geçtikten sonra işler değişti, şimdi Ukrayna elden çıktı. Ukrayna’nın altyapısı çöktü. Ukrayna’yı heba etti ABD ve NATO.

Rusya, Putin Rusya’sı, evet başta kayıp verdi, general kaybı verdi, görevden almalar oldu. Başta bir sarsıntı geçirdi ama şimdi savunma sistemini kurdu. Savunan taraf savaşta daima avantajlıdır. Çünkü savunma yerini siz seçersiniz, mevzileri siperleri yaparsınız, düşmanı beklersiniz. Rusya savunma yerini seçti, tahkim etti. Bir de Donbas’ın bağımsızlığını tanıdı, imzaladı Rus toprağı olduğunu. Kırım Rus toprağı, Donbas Rus toprağı zaten. NATO üyesi olması mümkün mü bundan sonra Ukrayna’nın? Hayır. Avrupa Birliği üyesi olması mümkün mü? Hayır. İstedikleri kadar desinler ki yok olması mümkün. Bunu da sağladı Putin. Peki ekonomisi çöktü mü? Hayır. Ordusu çöktü mü? Hayır. Tersine ne oldu? Ordusu bir deneyim sahibi oldu, tecrübe sahibi oldu. Dolayısıyla aslında Rusya’nın burada bir başarısı var ama zafer daha elde edilmedi. Zafer ne zaman elde edilir? Masaya oturulur, kalıcı bir ateşkes sağlanır ve Putin’in şu anda Rus toprağı olarak ilan ettiği kendi anayasasına kattığı toprakların Ukrayna tarafından ve ülkeler tarafından tanınması sağlanır. Ayrıca Ukrayna’nın NATO ve Avrupa Birliği’ne dahil olmaması ve ordusunuz silahsızlandırılması sağlanır. Putin şu anda oraya doğru gidiyor.

“Zelenskiy kurban seçilecek”

ABD ve Avrupa Birliği ne yaptı? Yoruldular, para vermekten yoruldular, silah vermekten yordular. Kamuoyları önünde de öngördükleri hedefe zamanında ulaşamadıkları için bir eleştiriye uğruyorlar. Kim zararlı çıktı? Zararlı çıkan Ukrayna halkı oldu. Şimdi göreceksiniz. Önümüzdeki süreçte bir kurban seçecek ABD kurban kim olacak? Genelkurmay başkanından sonra Zelenskiy olacak, Zelenskiy’i de alacaklar.

Dolayısıyla buradaki başarı hikayesi ABD’nin Batı’nın değil. Tersine aslında NATO ve ABD burada yenilmiştir Rusya’nın karşısında. Ama Çin’e karşı da yenilmiştir. Nedir? Çin kendisinden beklenmeyen bir adım attı. Tarafsız gibi görünüyordu seyrediyordu ortamı. Sonra baktık ki sıra kendisine gelecek. Neyin üzerinden? Tayvan üzerinden. Yine o zaman dedi ki Çin, “ben Rusya’ya destek vermek zorundayım.” İşte Ukrayna üzerinden Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle çok kutuplu düzene hızla geçildi. Şu anda biz çok kutuplu düzendeyiz.

“Ukrayna maalesef elden çıkmıştır”

Mehmet Kıvanç: Sizce batının elinde oynayacağı askeri anlamda stratejik silahların verilmesi ya da politik anlamda atabileceği adım var mı? Ukrayna özelinde?

Naim Babüroğlu: Şu anda ne yapıyorlar? Bazı ülkeler, Polonya gibi, Macaristan gibi bazı Doğu Avrupa ülkeleri yardım yapılmamasına karşı silah  vermiyorlar. Ama ne yapıyorlar ordular ben size söyleyeyim, eski silahlarını veriyorlar, kullanmadıkları depolardaki silahları. Nedir bu biliyor musunuz? Şimdi eski silahların bir ülkenin kendi coğrafyasında tahrip edilmesi, ortadan kaldırılması önemli bir paraya harcama yapmanıza bağlı. Yani hem ekolojik açıdan bir kirlenme oluyor, toprağımızı kirletiyor, ekolojik kirlenme oluyor hem de o silahı tahrip etmeniz için para harcamanız lazım. Şimdi bundan kurtulmak için batı ne yapıyor biliyor musunuz? Depoda bulunan kullanmadığı eski silahları Yunanistan dahil Ukrayna’ya gönderiyor. Ukrayna burada silah deposu haline geldi. Hurda silah deposu haline geldi. Ukrayna bu sistemle Ukrayna’nın savaşı kazanması mümkün değil. Peki ABD NATO gelir Ukrayna’ya yardım eder mi? Hayır, beşinci maddeyi çalıştırması mümkün değil. Kim karşı çıkar, önce Macaristan karşı çıkar oy birliğiyle alınıyor, Türkiye karşı çıkar.

Rusya’yla karşı karşıya gelmek istemeyen o Doğu Avrupa ülkesi sınırdaki ülkeler karşı çıkar. NATO içinde üyeler dolayısıyla NATO da yardım edemez. O zaman ne yapacak? ABD bir koalisyon kuracak. Yemen’de Husiler’e şu anda biliyorsunuz, hava harekâtı yapıyor, bir koalisyon kurdu. Kimdi bu işte ABD, İngiltere, Avustralya, Birleşik Arap Emirlikleri… Böyle bir koalisyon kurar, yardım edebilir Ukrayna’ya ama bu koalisyona kim katılır? İngiltere belki katılır, bunun haricinde hiçbir ülke katılmaz dolayısıyla Ukrayna maalesef elden çıkmıştır. Ukrayna coğrafyası şu anda Ukrayna ülkesi harap bir ülkeye çökmüş bir ülkeye dönüşmüştür maalesef gitmiştir.

Olan Ukrayna halkın olmuştur ama ABD ve NATO burada öngördüğü hedefleri ele geçirememiştir. 5 Kasım 2024’te ABD başkanlık seçimleri var. Göreceksiniz Başkanlık seçiminden sonra ABD’nin ve NATO’nun bu Ukrayna’daki başarısızlık hikayesi ortaya çıkacak.

Mehmet Kıvanç: Nasıl olacak? Siz ciddi bir politika değişikliği bekliyor musunuz Amerikan seçimlerinden sonra?

Naim Babüroğlu: Ukrayna ateşkese zorlanacak. Putin ne diyecek? Bu savaşı niye yaptı bu kadar kaybı niye verdi? Bir de zafer elde başarı elde etmiş. Rus anayasasına göre şu şu şu topraklar, Donbass, Rus toprağı, Kırım Rus toprağı diyecek. Ukrayna ordusu sadece asayiş açısından silahsızlandırılacak bir de hiçbir Batı ittifakında yer almayacak. Bu koşulları ileri sürecek. Putin’in buradan geri adım atması mümkün mü? Hayır, peki batı ne yapacak? Savaşa devam. Savaşta zaten bir başarı elde edemiyor. Avrupa Birliği, Almanya İngiltere daha fazla bu işin içine girmek istemiyorlar artık. Zaman geçtikçe Avrupa Birliği kamuoyu da yorulacak. Benim param oraya niye harcansın diyecek. Dolayısıyla Rusya sonuç itibariyle askerî açıdan ekonomik açıdan çökmemiştir. Tersine biraz güçlenme olmuştur. G7 karşısında ve Ukrayna savaşı Çin’e de yaramıştır. Çin tedbirini almıştır, önlemini almıştır, hazırlık yapmıştır. Sıranın 2030’da kendisine geleceği düşüncesine göre silahlanmaya başlamıştır.

Çin ve Rusya’yla bir ittifak yolculuğuna çıkmıştır. Bu ABD ve Batı için olumsuz bir tutumdur ama bu 1 – 2 yıl sonra tamamen ABD, Rusya’nın Çin’in gerisinde olur mu sorusunun cevabı hayır. 2030ları 2030’la 40’ları beklememiz lazım ama Çin ilk defa NATO stratejik belgesine “meydan okuyan” bir ülke olarak yazıldı.

Mehmet Kıvanç: Peki Naim Bey şu da batının başarı hanesi olarak değerlendirilen bir konu o da Washington’ın Avrupa Birliği ile Rusya arasındaki stratejik ilişkileri, enerji, ekonomi gibi ilişkileri baltaladığı ve uzun sürede geri dönülemeyecek ölçüde Rusya-Avrupa ilişkilerini bozdu. Bunun da Washington’ın aslında uzun erimli politikasıyla uyumlu olduğu şekilde bir değerlendirme var. Siz buna katılır mısınız? Yani bu anlamda Rusya, orta veya uzun vadede komşusu olan Avrupa’yla böyle bir duruma düşerek stratejik bir ciddi bir darbe almıştır yorumuna katılır mısınız?

Naim Babüroğlu: Şöyle katılırım, şimdi ABD’nin burada hedefi neydi? Rusya Ukrayna savaşı üzerinden Rus askeri ve ekonomik gücünü çökertmek. Doğu Avrupa ülkelerini, yani NATO üyesi yapılmış Doğu Avrupa ülkelerini Rusya ile sınırı olan Avrupa ülkelerini, yani Romanya, Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti yani Çekya, Slovakya. Ondan sonra Letonya, Estonya, Litvanya gibi ülkelerde üs açmak, o ülkelere fazla silah sistemi yığmak, konuşlandırmak ve onlara satmak. Çünkü askeri şirketlerin, daha doğrusu silah şirketlerin de bunda çok isteği var. Savaşın devam etmesi için o bölgelere silah satmak ama önemlisi de en önemlisi de Finlandiya ve İsveç’i NATO üyesi yapmaktı. ABD’nin arzusu öngörüsü buydu. Bir de sizin belirttiğiniz gibi biraz çatlaklık olan NATO ülkeleri arasında oluşan çatlaklığı giderek ABD’nin yanında konumlandırmasını sağlamak, Avrupa Birliği’yle NATO arasında meydana gelen veya Avrupa Birliği ABD arasında meydana gelen o mesafeyi, uzaklaşma mesafesini kısaltarak yine Avrupa Birliği’nin NATO’da olduğu gibi ABD cephesinde konumlandırma hesabı bunu sağladı. Kısmen yani.  ABD zararlıdır diyemeyiz. Eğer Rusya Ukrayna savaşı olmasaydı, Finlandiya ve İsveç’in NATO üyesi olması mümkün değildi. Neden? Çünkü Finlandiya kamuoyu %23- %24 oranında NATO üyesi olalım diyorlardı. Sonra %65’i buldu bu oran.

Mehmet Kıvanç: Tehdit algısı yoktu en azından.

Naim Babüroğlu: Yani algı oluşturdu. Yoksa şimdi NATO üyesi olunca ne yaptı? Finlandiya’nın Rusya’yla 1340 km kara sınırı var. Baltıklarda kuzeyden kuşattı. Nereye kadar kuşattı? Bulgaristan’a kadar kuşattı.

Mehmet Kıvanç: Yani Soğuk Savaş’taki demir perdenin değişik bir türde yeniden çekildiğini…

Naim Babüroğlu: Yeniden bir duvar çekti Rusya’ya? Şimdi ABD bunu istedi. Hedefine ulaştı. Demek ki ABD şu hedeflere ulaştı. Finlandiya ve İsveç’in NATO üyeliği çok önemli Rusya’yı çevirdi. Doğu Avrupa ülkelerine, NATO ülkelerine Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Litvanya gibi ülkelere silah sattı. Rekor kırdı, silah satışında ve orada ABD üsleri oluşturdu. NATO üsleri oluşturdu. Bir kazancı daha oldu. NATO’yu ve Avrupa Birliği’ndeki meydana gelen o çatlaklığı giderdi.

Mehmet Kıvanç: Beyin ölümü yorumları yok artık.

Naim Babüroğlu: Kalktı, %100 giderdi mi, hayır ama büyük bir bölümünü giderdi. Bu ABD’nin kazancı. Fakat en büyük kazanç kime ait? ABD silah şirketlerine. Rekor kırdılar silah satışında. Hem İsveç hem Finlandiya hem Doğu Avrupa ülkelerine unutmayın, para için savaş, savaş için para. Savaş çarkı böyledir. Bütün silah şirketleri, küresel silah şirketlerini, ağızlarını açıp bakarlar. İşte ABD bu hedefine de ulaştı. Onu da söyleyelim. Bu hedef 2030’lardan sonra çok kutuplu düzende olduğumuz şu anda 2030’lardan sonra Rusya ve Çin’in askeri gücünün ABD ve NATO’nun önüne geçmesini engelleyemiyor.

Mehmet Kıvanç: Geçerse ne oldur Naim Bey?

Naim Babüroğlu: Aynen geçerse yine çok kutuplu düzen devam eder. Şunu unutmayın bir kere nükleer güç olduğunuz zaman, geçerse geçmezse sorusu çok anlamlı değil. Nükleer güçsünüz sonuçta.

Mehmet Kıvanç: Caydırıcılık.

Naim Babüroğlu: Elbette Rusya’nın şu anda eli niye kuvvetli? Ben gerekirse nükleer silah kullanırım diyor. Böyle bir rekabet var. 2030 2040 yılları arasındaki dönem çok kritik bir dönemdir. Çin açısından kritiktir. Ekonomik açıdan ve askerî açıdan bununla beraber G7 karşısında BRICS ülkeleri var, gittikçe büyüyorlar, ekonomik açıdan yakalamaya çalışıyorlar. Bu da önemli. Rusya’nın ve Çin’in artık dengeyi sağlaması bana kalırsa çok kutuplu düzende ABD’nin bu ölçüsüz, orantısız Irak’ı parçalama, Suriye’yi parçalama, Libya’yı parçalama, tırnak içinde söylüyorum, demokrasi, insan hakları, özgürlük diyerek girdiği bütün ülkeleri tamamen kan ve gözyaşına dönüşen bir coğrafyaya dönüştürme hesapları en azından biraz durulur.

ABD çünkü çok hoyratça ve çok tutarsızca hareket ediyor. 10.000 kilometreden gelip Irak’ı ye parçalıyorsun. Sen hani özgürlük getirecektin? Irak şimdi kendi güvenliğini sağlayamıyor. Bir PKK terör örgütü Türkiye’nin başına bela, radikal terör örgütler El Kaide IŞİD. 10.000 kilometreden gelip Suriye’yi niye parçalıyorsun? Türkiye’nin de başına bela bütün coğrafyanın da başına bela mülteci, sığınmacı, göç sorunu herkesi etkiledi. PYD-PKK terör örgütü devletçik oluşturdu. Afganistan’ı yerle bir etti. Ne oldu kan gövdeyi götürüyor, Libya’yı yerle bir ettin ne oldu kan gövdeyi götürüyor. ABD’nin gerçekten bu hoyratça bu tutarsızca ne diyelim insan haklarına aykırı bu politikasının önüne bir set çekmek lazım. Onun için Çin ve Rusya’nın yükselişi belki o dengeyi sağlama açısından dünya için bir fırsat olabilir. Ama şunu unutmayalım, Rusya ve ABD hiçbir zaman savaşmadılar, karşı karşıya gelmediler. Ama her büyük savaştan sonra daima paylaştılar. Yani Rusya Çin gelirse günlük gülistanlık olur her şey iyi olur demek doğru değil. Öyle bir dünya yok. Onun için ben denge olur diyorum. Rusya Çin ikilisi ABD’den iyi veya ABD, Rusya Çin’den iyi demek  5000 yıllık yazılı savaş tarihinin hükmüne aykırı olur.

Mehmet Kıvanç: Yeni bir Yalta ve Postdam olur mu yani?

Naim Babüroğlu: Yok, sanmıyorum bu dönemde ama 2050’lere doğru olabilir. 2050’lere doğru öyle bir gidiş var. Yani özellikle nükleer silahlarla ilgili. Özellikle artık birbirlerinin bölgesine girmemesiyle ilgili. Mesela Ukrayna’nın, Gürcistan’ın, Ermenistan’ın NATO üyesi yapılmamasıyla ilgili belki böyle bir durum olabilir.

Okumaya Devam Et

DİPLOMASİ

Mısır-Türkiye ilişkisinin ivmelenmesi bölgesel güç dengesi açısından önemli

Yayınlanma

Yazar

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 12 yıl aradan sonra Mısır’a giderek Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi ile görüştü. Ziyaret, bölgenin iki büyük ve önemli ülkesi arasında yaşanan soğukluğun kesin ve resmi olarak sona ermesi ve yeni bir dönemin başlaması açısından önem ve anlam taşıyor.

Nişantaşı Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vişne Korkmaz, iki liderin görüşmesi sonrası Mısır-Türkiye ilişkilerinin geleceğini, iki ülke işbirliğinin Türk dış politikasında önemli yer tutan başlıklara nasıl etki edeceğini Harici’ye değerlendirdi:

Mısır Cumhurbaşkanı, “İkili ilişkilerde yeni bir sayfa açıyoruz” dedi. Bu yeni sayfalar, hangi alanlara odaklanacak? İlişkilerin normalleşmesi iki ülkeye ne kazandıracak?

Sayın Cumhurbaşkanının Mısır ziyareti ve nisanda da Mısır Cumhurbaşkanının Türkiye’ye gerçekleştirmeyi planladığı ziyaretin açıklanması bugünün konjonktüründe yani 7 Ekim sonrasında oluşan konjonktürde gerçekleşiyor. Aslında biliyorsunuz Mısır-Türkiye normalleşmesiyle ilgili süreç daha önce başlamıştı. 7 Ekim’den önce de Mısır-Türkiye ilişkileri belli bir noktaya gelmişti. O günün konjonktürü normalleşmeler üzerinden gidiyordu. Sadece Mısır ve Türkiye normalleşmesini değil, bütün aktörler birkaç aktörle kurdukları ilişkilerdeki soru işaretleri dışında bölgesel olarak daha normal, iyi ve işbirliğini önceleyen ilişkileri oluşturmayı düşünüyorlardı.

O çerçevede de Mısır-Türkiye ilişkileri belli bir olgunluğa ve iyiliğe, iyileşmeye doğru gelmişti. Bunda tabi 2019’da imzalanan anlaşmaların 2022’nin sonunda tekrar kabul edilmesiyle Libya’da Türkiye’nin olmadığı bir denklemin de çok mümkün olmadığının görülmesinin de etkisi var. Libya mücadelesindeki aktörlerin yavaş yavaş o mücadeleden düşmesi ya da profilde bir varlığa doğru evrilmesi ve Libya’da aslında siyasi dengeleri ve ordu içerisindeki dengeleri etkileyebilecek iki temel aktörün Türkiye ve Mısır’ın kalması önemli oldu. Dolayısıyla Libya’da da işbirliğine dönük bir tablo belirmişti. Özetle 7 Ekim eğer konsepti değiştirmeseydi de biz Türkiye-Mısır ilişkilerinde bu tür bir normalleşme görecektik.

Mısır’ın güvenlik ihtiyacı

Fakat tabi 7 Ekim’le beraber bölgesel konjonktür değişti ve bölgesel konjonktürün değişmesi Mısır’ın güvenliğini doğrudan etkiliyor. Konjonktür birkaç açıdan değişti. Birincisi 7 Ekim saldırısı sadece güçler dengesindeki değişimle ilgili değil. Filistin meselesine dokunuyor. Filistin meselesi Arap sokaklarına dokunuyor. Bölgedeki Arap kimliğine dokunuyor. Tüm bunlar Mısır’ın hassas olduğu yerler. Bu noktada yönetimlerin İsrail politikası eleştirilere açık. Dolayısıyla Mısır yönetimi sokaklara Filistin davası için tavır aldığını göstermek zorunda. Mısır’daki ekonomik dar boğazı hesaba kattığımızla ülke bir krizle karşı karşıya kalabilir. Zaten Refah’a olası bir İsrail operasyonu Mısır’ın sınır güvenliği açısından her zaman bir sorun. Yani o operasyon Filistin’in ne veya Gazze’nin insansızlaştırılması için yapılırsa eğer Sina üzerinden ciddi güvenlik sorunu ortaya çıkar.

İkinci olarak bölgesel güç dengesi değişti. Aslında Mısır, son 10 yıllarda bölgesel güç dengesini, konvansiyonel veya konvansiyonel olmayan güç anlamında etkileyebilen bir ülke olmaktan çıktı. Ama yine de yani hem Sahel bölgesi hem Kuzey Afrika hem Orta Doğu’daki dengelerde hem kurumsal açıdan hem işte bu bölgelerin oluşmasındaki söyleme katkısı ve insan kaynağı açısından çok önemli bir aktör olmaya devam ediyor. Dolayısıyla Mısır güvenliğini daha maksimize edebilmek için bölgesel dengeleri dikkate almak zorunda. Bu bağlamda 7 Ekim sonrasındaki konjonktürde Türkiye ile iyi ilişkiler kurmak Mısır için çok çok daha önemli hale geldi. Hem İsrail politikasının sürdürülebilir olması için hem Filistin davası ile ilgili mesajı Arap sokaklarına iletebilmek ve burada ciddiyeti göstermek için önemli ve tabii ki güvenliğin sarsıldığı bir yerde daha başka güçlü bölgesel konvansiyonel aktörlerle ilişkisinin iyi olması gerekiyor.

Tabi ki Türkiye de bölgesel istikrar istiyor ve bölgesel istikrar bölgesel dengeler üzerinden gidiyor ve dengeler açısından Mısır’ın konvansiyonel güçsüzlüklerine rağmen hâlâ önemli bir ülke olmaya devam ettiğini dikkate alırsak ilişkilerin iyileşmesi bugünün konjonktüründe gelecekteki bölgesel dengeler adına verilmiş bir mesaj. Hatta bu anlamda Filistin davasının da ötesindeki bölgesel dengeler açısından önemli bir mesaj ama Filistin davası unutulmuş değil. İki Cumhurbaşkanı da ana gündemlerinin Gazze olduğunu açıkladı çünkü.

Türkiye ve Mısır Gazze’de ateşkes ve insani yardım noktasında ortak hangi adımları atabilirler?

Şimdi iki ülke de Gazze meselesi açısından ayrı ayrı öneme sahip aktörler. Ama tabii sadece iki ülkenin çabalaması ile ateşkes veya daha ciddi bir şekilde Filistin sorunun çözülmesi mümkün değil. Filistin sorunu pek çok tarafın müdahil olduğu bir sorun haline geldi. Nitekim ateşkesle ilgili müzakereler farklı farklı aktörlerin çabalarıyla yürütülüyordu ama olumlu bir şey çıkmadı şimdilik.

Netanyahu hükümeti bir önceki ateşkesten Hamas’ın veya Hamas’ı destekleyenlerin veya Arap sokaklarının kazançlı çıktığına dair bir hülasası var ki, bu çok da yanlış değil. Şimdi yine böyle bir kazancı karşı tarafa vermek istemiyor. Hamas da tabi Filistin davası üzerinden meşruiyet sağlıyor ve Filistin davasının yarar görmediği bir anlaşma imzalamak istemiyor. Ama tabii bu bir sıradan bir savaş değil. Küçük bir alanda gerçekleşen ve sivil ile savaşan arasındaki ayrımın kalmadığı ve İsrail’in sivillerin üzerine yaptığı baskı üzerinden kazanç devşirmeye çalıştığı bir savaş.

“İşbirliği çatışma sonrası önemli katkı sunabilir”

Dolayısıyla Gazze’de çözüm de sadece Gazze’deki ateşkes ile sağlanabilecek bir çözüm değil. Bu konuda aslında Türkiye’nin duruşu son derece doğru. Ancak Filistin devletinin kurulmasıyla Filistin meselesinin çözülebileceğini söylüyor. Bunun dışında bölgedeki Arap ve Filistin nüfusunun kendini güvende hissetmesi çok zor. Onlar güvende hissetmedikçe İsrail’in güvende hissetmesi çok zor.

Bunun için kolay olacak bir iş değil ancak İsrail politikasının değişmesi lazım. Ancak acil olarak belli bir süre ateşkesin sağlanması insani açıdan elzem hale geldi.

İki ülke arasındaki işbirliğinin Gazza’ye esas katkısı, bir gün o noktaya gelebilirsek eğer çatışmalar durduktan sonra gündeme gelecektir. Orayı siviller adına en azından daha yaşanılır kılmak için hem insani yardım hem yeniden yapılandırma ihtiyacı noktasında Mısır ve Türkiye’nin iş birliğinin iyi sonuçlar üretebilir.

İki ülkenin uzlaşıya varması Libya’da siyasi çözüm için bir umut olabilir mi?

Bugün Libya’daki tablo 2017 veya 2021’deki tablo değil. 2022’den sonra özellikle Mısır ve Türkiye’nin daha başat aktör olduğu bir Libya dengesi ortaya çıktı. Diğer aktörlerden Rusya Ukrayna ile meşgul. Libya’nın da parçası olduğu Fransa’nın kuzey Afrika stratejisinde Fransa başarılı olamadı, geriledi. Birleşik Arap Emirlikleri Sahel’de Sudan gibi başka yerlerde farklı yatırımlar içerisinde.

Türkiye ve Mısır Libya’daki tüm başlıklarda anlaşamasalar bile siyasi süreci işletmek, seçimlerin yapılması, istikrarın ve orduda birliğin sağlanması konusunda işbirliğini önemsediklerini daha önce söylemişlerdi. Ancak Libya’nın normalleşmesi açısından iki aktörün anlaşabildiklerini uluslararası topluma ve bölgesel topluma duyurması son derece önemli. Yani cumhurbaşkanlarının açıklaması sürpriz değil ama son derece ciddi bir noktaya geldiğimizi gösteriyor.

Türkiye-Mısır ilişkilerindeki ivmelenme, Doğu Akdeniz’deki dengeleri nasıl etkileyebilir?

Libya’dakine benzer bir tablo Doğu Akdeniz’de de yaşandı. Yani 2017-2021 arasında yaşanan o kutuplaşma dönemi şu anda yok. Bütün aktörler arasında kazanç getiren bir işbirliği tam olarak başlamadı ama 7 Ekim saldırılarının neden olduğu konjonktür sona erdiğinde işbirliğinin daha bölgesel olarak kazanç üretebilmesi için fırsatlar çıkabilir.

O fırsatlar henüz doğmadan iki ülkenin sektörel olarak çeşitli alanlarda işbirliği yapması son derece önemli. O sektörlerden biri de enerji. LNG konusunda önemli mutabakatlar imzalandı. Nükleer enerji ve yenilenebilir enerji Mısır’ın ilerleme kaydetmeyi arzu ettiği bir alan. Türkiye ile bu konuda işbirliği önemli.

Ticaretin artırılması ve çeşitlenmesi hem dar boğazdan geçen Mısır hem de Türkiye açısından önemli. Çünkü Mısır hem büyük bir pazar hem de bir yatırımcı. Savunma sanayi ve enerji alanında teknoloji satın alma konusunda pek çok kapıyı çaldığını, Rusya’dan Avrupa ülkelerine ve Körfez’e kadar pek çok ortak yatırıma girdiğini biliyoruz. Bütün bunlar Türkiye açısından da Türk ekonomisi açısından da son derece önemli. Ayrıca güven artırıcı adımlar bunlar yani karşılıklı bağımlılık artarsa o zaman aktörler, jeopolitik krizleri daha rahat göğüslerler. Ve bir gün tabii ki Doğu Akdeniz’de enerji anlamında bölgesel bir pazar veya işte Avrupa’ya ulaşacak bir pazar oluşursa Türkiye ve Mısır işbirliği de bunun içerisinde çok önemli bir halka olur, bir başlangıç noktası teşkil eder. Ama bunun için 7 Ekim sonrasındaki konjonktürün başka bir yere doğru evrilmesi lazım.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English