Amerika
Mülk sahipleri için ütopya, mülksüzler için egemenlik kaybı

7 Aralık 2025 tarihli Financial Times’ta, teknoloji elitlerinin kendi “kâr amacı güden şehirlerini” inşa etmeye başladıklarının anlatıldığı makale şöyle başlıyordu:
“Kripto para borsası Coinbase’in eski teknoloji direktörü Balaji Srinivasan, Singapur’da karanlık bir salonu dolduran yüzlerce teknoloji çalışanı ve yatırımcıya hitap ediyor; hepsi imparatorluk kurmayı öğrenmek için buradalar.
‘Bence şunu söylemek doğru olur,’ diyor sahneden, avuçlarını açarak, “2025’te bir hareketimiz var.’
Bu ekim ayının başlarıydı ve Srinivasan, ‘yeni topluluklar kurmak, finanse etmek ve bulmakla ilgilenenler’i hedefleyen Network State Conference adlı bir etkinlik düzenliyordu.”
Financial Times makalesine döneceğiz ama önce Balaji Srinivasan ve Network State hakkında hatırlatma yapmam gerek. Srinivasan’ın ismini nereden hatırladığımı düşünürken, önce “Amerika’nın yegane monarşisti” olarak bilinen Curtis Yarvin’in uzun portresine yöneldim. Gerçekten de bu teknoloji zengini, Peter Thiel ile birlikte Yarvin’in “Karanlık Aydınlanma” çevresine mensuptu.
Daha sonra, geçen yaz Silikon Vadisi zenginlerinin, beklenen apokalipsten kaçış yollarını incelediğim yazı dizisinde kendisinden çokça faydalandığım Quinn Slobodian’ın Crack-Up Capitalism kitabı aklıma geldi. Kitabın 11. Bölümünün (“Metaverse’te Bir Bulut Ülkesi”) önemli bir kısmı Srinivasan ve onun Network State (Ağ Devleti) projesine ayrılmıştı.
Özetle, Hint-Amerikan zenginin şahsında, zenginlerin kendi devletlerini ille de fiziksel mekanlarda kurmak zorunda olmayabileceklerinin hikayesiydi bu. Marc Andreessen ve Peter Thiel gibi teknoloji zenginlerinin başucu kitaplarından The Sovereign Individual [Egemen Birey] ile refah devletinin yaklaşan çöküşünde (zenginlerin) hayatta kalma kılavuzunu elde etmişlerdi: yıkıcı mikroçiplerin icadı ve onların “ulus-devleti yıkma”(1) potansiyeli gözlerini kamaştırıyordu. İnternet karşısında, teritoryal egemenliğe işaret eden hükümet/devlet fikirleri eriyordu. Sonuçta, hiper-mobil ve yüksek IQ’lu bireylerden müteşekkil bir süper-sınıf ortaya çıkacak, bunlar düşük IQ’lu uysal işgücünü uzaktan kontrol edecek ve kendi zenginliklerini devletlerden uzakta gönül rahatlığıyla gömüleyeceklerdi.
Ulus-devlet biçimi “disjenik” idi, yani biyolojik olarak zayıf olanların hayatta kalmasına neden oluyordu; evrimsel gelişimin ve hayatta kalma güdüsünün emirlerine karşı işliyordu. Hipermobilite çağında, mikroçipler ve İnternet, evrimsel çıkarların ulusal kısıtlamalardan kurtulmasını sağlayacaktı. Elitler, artık ulusal kimlikleri anlamlı bir şey olarak görmeyecekti, daha doğrusu, görmelerine gerek yoktu; kendi sözde yurttaşlarına herhangi bir şey borçlu olduklarına dair “kandırmaca”, bundan böyle gülüp geçilecek bir şeydi: Kendi memleketlilerinin aslında “esas asalak ve gaspçı” olduklarını anlayacaklardı. Egemen bireyler için kendileri dışında sorumlu oldukları hiç kimse yoktu.
Bu akıl yürütmenin iyi bilindik mantıksal sonucu, Ortaçağlara özlemdir; yazarlar açısından da öyle oluyordu. Yeni milenyumda, tıpkı ulus-devletler öncesinde olduğu gibi, egemenliklerin parçalandığı bir dünya hayal ediyorlardı. Çözülme ve dağılma, seçilmiş bir grubun işine gelirdi; onlara göre her ulus-devlet dağıldığında, egemen bireylerin özerkliği teşvik edilirdi.
Gerçek hayatın mülkiyet hakkını kısıtlayıcı, hatta yer yer yok edici korkunçuluğunun yerine siber uzamın ferah havası, zenginlerin zenginliğini koruyacak bir ütopya olarak şekilleniyordu. Yeni topraklar, yeni mülkiyet demekti ve sanal dünya, fetihçi düşlere yeni kapılar aralıyordu.
İşte Srinivasan, bu fikrin en dirayetli temsilcilerinden biri olarak ortaya çıktı. “Bulut ülkesi” olarak adlandırdığı kendi şehrini, Washington’ın boğucu yasalarının, bürokrasisinin, medyasının, Harvard ve Yale’in diplomalarının karşısına çıkarıyordu. Thiel gibi o da Yarvin’in “yeni internet”i inşa etmek isteyen şirketi Tlon’a yatırım yapıyordu.
Fiziki topraklara göçün sürdürülebilir olmayacağını kabul eden Srinivasan, dijital topluluklar kurmayı kafasına koymuştu. Ona göre çevrimiçi ilişkiler dil-din-ırk farkı bilmiyordu ve yakınlık kurmaya fiziksel ilişkilerden daha meyyaldi. Önce sanal bir ağ kuracak, sonra o sanal ağ yeni bir şehre dönüşecek, en nihayetinde de yeni bir ülke meydana gelecekti. Minecraft gibi bir şey: Çevrimiçi olacaksınız, “crowdfunding” yoluyla dünyanın herhangi bir yerinde yeni bir yerleşim yeri kuracaksınız.
Srinivasan, münzeviliğe ve kendi kendine yeterliliğe vurgu yapan “Ada” temalı kaçışlardan ziyade, daha “kolektif” bir kuruluşa çağrı yapıyordu. Singapur ve onun ebedi şefi Lee Kuan Yew bu nedenle ona daha çok hitap ediyordu. Bunun yanı sıra, Güney Kore’de yer alan ve bir özel şirket tarafından “yurttaş-müşteri”lerin pay sahibi olduğu New Songolo City de, teknoloji zenginimizin gözdelerindendi.(2)
Y Combinator’ın Startup School’unda 2013 yılında yaptığı ünlü konuşmada, Srinivasan bazı modern ulus-devletler ile inovasyon arasında temel bir çelişki olduğunu düşündüğü konudaki fikirlerini daha geniş bir kitleye aktarıyordu. Konuşmasında, Silikon Vadisi’nin ABD’den “nihai çıkışını” (ultimate exit) savunmuş ve ABD’nin “modası geçmiş ve yenilikçilere düşman” olduğunu iddia etmişti. Özünde şunu diyordu: Yaşadığınız toplum bozulmuşsa, neden “çıkıp” yeni bir toplum yaratmıyorsunuz?
Slobodian, Srinivasan’ın “kolektif” vizyonunun, The Sovereign Individual’ın yazarları William Rees-Mogg ve James Dale’in egemen bireyinden sadece semantik olarak farklı olduğunu yazıyor:
“Üçü de aynı şeyleri görmüştü: yeni bir teknolojinin yarattığı çıkış olanağı; meritokratik mütehassıslardan müteşekkil yeni bir küresel kastın yaratılışı; ve özel şirket çizgisinde örgütlenmiş yeni ilişkileri ve hatta yeni toprakların yararına, vergilendirmenin ve düzenleyici devletin terki.”
Fredric Jameson’ın, tarihin sonu tartışmaları üzerine yazdığı bir makalesinde (“‘Sanatın Sonu’ mu, ‘Tarihin sonu’ mu?”), “kapitalizmin üçüncü aşaması”nda sermayenin genişleme imkânlarının sınırlarına doğru gittiğimiz ve bu nedenle “tarihin sonu” tezinin bu türden bir “ötesini düşünememe hali”nin üzerinde yükseldiğine ilişkin gözlemi, sermayenin genişleme döngüsü uzunca bir süredir tökezlerken, şimdi yeniden teritoryalleştirme, ama bu sefer insan-ötesinde ve mekan-ötesinde, bunları da metalaştıran teknoloji elitleri eliyle boşa düşüyor gibi görünüyor.
***
Srinivasan, geçen ağustos ayında Hong Kong’da düzenlenen Bitcoin Asia konferansında yaptığı açılış konuşmasında, “Tıpkı 18 yaşında üniversitenizi seçtiğiniz gibi, 18 yaşında ülkenizi de seçeceksiniz ve bu, startup topluluklarıyla şimdiden başlamış durumda,” diyordu.
Bloomberg haberine göre, Srinivasan bunun için Malezya Forest City’de bir de okul açmıştı (Network School). Okul için neden Forest City’yi seçtiği tam olarak belli değil ama düşük kiralar ve Singapur ile uluslararası havalimanına kolay erişim gibi bazı avantajlar sıralanıyor.
Haberde, yaygın olarak “boş iş” olarak alay edilen bu projenin siyasi etkilerini önlemek isteyen yetkililerin, burayı gümrüksüz bölge ilan etmek de dahil olmak üzere, projenin cazibesini artırmak için bir dizi önlem aldığı belirtiliyor. Malezya, süper zenginlerin yatırım aracı olan aile ofislerinin buraya taşınması için %0 vergi oranı vaat ediyormuş.
Haber şöyle devam ediyor:
“Çoğu girişimci olan yaklaşık 400 öğrenci, kodlamadan devlet yapısı üzerine alışılmadık teorilere kadar her şeyi öğrenmek için Forest City’ye geldi. Kripto projeleri yapıyor, fiziksel kondisyonlarını geliştiriyor ve sadece ortak bir bölge değil, ortak bir ideolojinin de bir topluluğu bir araya getirebileceğini test ediyorlar. Ortak oda tercih edenler için fiyat, konaklama ve yemek dahil aylık 1.500 dolardan başlıyor.”
Okulun müfredatını da öğreniyoruz: Sabahları ürün sprintleri ve kodlama oturumları; öğleden sonraları ise Meiji Restorasyonundan Singapur’un devlet yönetimi ve merkeziyetsiz yönetimin işleyişine kadar çeşitli konuları ele alan seminerler.
Bloomberg’e konuşan öğrencilere göre, konuk konuşmacılar hem “teknolojiye derinlemesine dalışlar hem de ideolojik vaazlar” veriyorlar.
Silikon Vadisi eskatolojisi – 2: Çünkü eski düzen ortadan kalktı…
***
Financial Times makalesine dönelim. Muhabir Hannah Murphy, birkaç yıl önce marjinal olarak kabul edilen bu “zenginler ülkesi” veya startup şehri fikrinin, artık “cesur girişimcilerin ve mağdur milyarderlerin”, eski kurallar ve düzenlemelerle sınırlanmayan “teknoloji dostu cennetlerin cazibesine” artan bir ilgiyle kapıldığını haber veriyor.
Srinivasan tarafından paylaşılan açık kaynaklı bir veritabanına göre, şu anda yaklaşık 120 “startup cemiyeti” kurulma aşamasındaymış. Bunlardan birkaçı, yatırımcılar Peter Thiel ve Marc Andreessen, OpenAI kurucusu Sam Altman ve Coinbase CEO’su Brian Armstrong gibi isimlerin desteklediği fonlardan yüz milyonlarca dolarlık risk sermayesi toplamış.
Makalede, Srinivasan’ın Singapur yakınlarındaki yapay bir adada, “teknoloji optimistleri”nin bir otelde birlikte yaşarken uzaktan günlük işlerini yapabilecekleri ve yeni bir toplumun nasıl kurulacağını öğrenebilecekleri bir “Ağ Okulu” kurduğu yazılıyor. “Hizmet olarak toplum” olarak adlandırdığı üyelik ve konaklama ücreti aylık 1.500 dolardan başlıyor.
Murphy şöyle devam ediyor:
“Bu girişimlerin destekçileri, para politikasından vergilendirmeye kadar, Amerikan dinamizminin azalmasına neden olduğunu düşündükleri tüm sorunları ele alma fırsatı sunuyor. Özellikle San Francisco, yıllardır yüksek düzeyde evsizlik ve suç oranlarından etkilenmiş ve bu durum, Covid sırasında teknoloji çalışanlarının buradan göç etmesine neden olmuştur.”
AI kodlama şirketi Replit’in CEO’su Amjad Masad’ın, “Gençler stagnasyondan, yolsuzluktan ve izolasyonundan memnun değiller,” dediğini öğreniyoruz. Masad geçen yıl, San Francisco sokaklarındaki “ıstıraptan” kaçmak için Replit’i Foster City’ye taşımış. Foster City, 1960’larda Silikon Vadisi yakınlarındaki bataklık arazilerinde inşa edilmiş, “ustaca planlanmış” bir şehir. Masad, “Gençler, teknoloji aracılığıyla yeni yaşam ve inşa etme yolları keşfetmeyi açıkça arzuluyorlar,” diye ekliyor.
Srinivasan ve teknoloji milyarderlerini büyüleyen “sınır zihniyeti” hakkında birkaç söz etmek için duralım. Frederick Jackson Turner, 1893 tarihli ünlü bildirisinde (“Amerikan Tarihinde Sınırın Önemi”), Amerikan tarihini ve gelişimini, esas olarak Batı Amerika’nın kolonizasyonu ile açıklıyordu. Amerikan kurumlarının özgünlüğü, yerleşimcilerin yabanı verimli kılmasıyla, ezcümle, sınırın ilkel siyasi ve iktisadi koşullarını şehir yaşantısının karmaşıklığına dönüştürmesinde yatıyordu. Amerikan kabalığının ve yontulmamışlığının olduğu kadar, dinamizminin ve açıkgözlülüğünün de arkasında işte bu “sınır ulusu” olma, sınırı sürekli Batıya doğru kaydırma, her kaydırışta yeni sınırlara ulaşma ve bu sınırları dönüştürme vardı. “Yoğun nüfuslu bölgelerden geçen, surlarla çevrili bir sınır hattı olan” Avrupa sınırlarının tersine, ABD’nin “özgür topraklarla” dolu olduğunu ileri süren Turner, Amerikan toplumun tüm sınıflarının büyük nüfuslar halinde bu hamleye katıldığını söylüyordu. “Milliyetçiliğin yükselişi ve Amerikan siyasi kurumlarının gelişimi,” diyordu Turner, “sınırın genişlemesine bağlıydı.”
Turner, Amerikan sınır zihniyetinin ve bu zihniyetin Yeni Kıtada oynadığı rolün, bugünkü deyişle “inovasyon”a kapı araladığına işaret ediyor:
“Bir an için, sınırda, geleneklerin bağları kopar ve sınırsızlık zafer kazanır. Tabula rasa yoktur. İnatçı Amerikan ortamı, koşullarını kabul etmek için emir verici çağrısıyla oradadır; miras alınan iş yapma biçimleri de oradadır; ve yine de, çevreye ve geleneklere rağmen, her sınır bölgesi gerçekten de yeni bir alan, yeni bir fırsat, geçmişin esaretinden kaçış kapısı sunmuştur; ve tazelik, güven, eski topluma karşı küçümseme, onun kısıtlamalarına ve fikirlerine karşı sabırsızlık ve onun derslerine karşı kayıtsızlık, sınır bölgesine eşlik etmiştir.”
Srinivasan, The Network State [Ağ Devleti] adlı kitabında, “sınırın yeniden açıldığını” ve teknolojideki ilerlemeler sayesinde yeni egemen entitelerin sayısının katlanarak artacağını savunuyordu.
Gençler (ama zengin olanlar), teknoloji ve internet eliyle yeni yaşam biçimlerini araştırmaya hevesliler diyordu Masad. Yerleşik hayatın sıkıcılığına, bürokrasisine, kurumlarına karşı “sınırlara” yeni bir çağrı aslında bu.
Aynı FT makalesinde, neoliberalizmin gurusu Milton Friedman’ın torunu Patri Friedman, hareketin amacını, “startup’lar ve internetten ilham alarak 21. yüzyıl için yönetişimi yeniden şekillendirmek olarak saptıyor. Friedman, deneysel şehirlere yatırım yapan girişim şirketi Pronomos Capital’in kurucusu.
Ülkesini bir demokrasi olarak değil, kâr amaçlı bir şirket gibi yönetmek istiyor. “Özel bir girişim tarafından desteklenen bir şirket şehir operatörü olur ve [yöneticileri] yasaları tasarlar ve kira, vergi ve hizmet ücretlerinin bir kombinasyonu yoluyla gelir elde ederler,” diyor önerdiği model hakkında. “Modeli” için Afrika’da sekiz ülkeyle görüşüyormuş.
Srinivasan ise daha çık sözlü. Kripto para teknolojisindeki gelişmelerden yola çıkarak, devletlerin kripto ekonomisiyle desteklenmesi gerektiğini yazıyor:
“Bir startup kurduğunuz gibi bir kabile de kurabilirsiniz. Mormonların Joseph Smith’i bunu yaptı. Abraham bunu yaptı. İsa bunu yaptı. Benim gerçekten istediğim şey, tekno-Siyonizm gibi bir şey.”
Srinivasan, kitabında da İsrail’in kendilerine bir model olduğundan bahsediyordu. İsrail’in kuruluşu ile birlikte Yahudiler, “Tanrı/Devlet/Ağ” dizisinin başarılı bir örneğini sergiliyorlardı.(3) Theodor Herzl’in eserlerini kitabının ilham kaynağı olarak gösteren Srinivasan, ABD-Çin kutupları dışındaki üçüncü bir kutbun, teknolojik olarak gelişkin İndo-İsrail kutbu olacağına inanıyor.
Silikon Vadisi eskatolojisi – 3: Kudretli elimle sizi özgür kılacağım
***
Egemenliklerin çoğalması, sıradan insanların elindeki egemenlik kırıntılarının da yok olması anlamına geliyor. Yazın yaptığım yazı dizisinde bahsettiğim Honduras’taki Próspera “startup şehri” bunun örneği.
Delaware merkezli bir şirket tarafından işletilen bu kapalı toplulukta, 1.000 civarında insan yaşıyor ve FT’ye bakılırsa bu sakinler “ortak çalışma alanları, bir sahil tesisi ve bir golf sahasının keyfini çıkarabilir.”
Muhabir Murphy devam ediyor:
“Kâr amacı güden yarı özerk bir bölge olan Próspera’da vergiler düşük, kendi işgücü kuralları ve emekli Arizona yargıçları tarafından çevrimiçi olarak davaları dinleyen bir tahkim sistemi var. Bitcoin, tercih edilen para birimlerinden biri.”
Zenginler vergilendirmeden, işgücü piyasasını dizginleyen kurallardan, kağıt üzerinde de olsa kimi zaman mazlumun yanında duran yargıdan kaçmışlar. Dahası da var: Próspera’nın tıbbi regülasyonları da silip atması, uzun ömür veya sonsuz yaşam gibi Silikon Vadisi çevrelerinde popüler hale gelen temalarla birleşince, burayı “deneysel tedaviler” arayan insanlar için bir cennet haline getirmiş. Eski teknoloji girişimcisi ve “biyo-hacker-influencer” Bryan Johnson, başka ülkelerde onaylanmayan follistatin gen terapisi tedavisi için buraya gitmiş örneğin.
Bir başka Financial Times haberinde, zengin bir bitcoin yatırımcısının, “teknoloji destekli ağ devleti” hareketinin bir parçası olarak Karayiplerdeki Nevis adasında “liberteryen” bir topluluk içinde kendi mahkeme sistemini kurmak istediğini öğreniyoruz.
Olivier Janssens’in şirketi South Nevis, Nevis’te “Destiny” projesi için arazi satın alıyormuş. Bu proje, “Nevisyen” yeni bir yasa ile mümkün hale gelen, adada bu türden ilk projeymiş. Devamını haberden okuyoruz:
“Ada hükümeti tarafından milyarlarca dolarlık bir proje olarak nitelendirilen Destiny, villalar ve tıp klinikleri de dahil olmak üzere adanın güney kıyısının büyük ölçüde yeniden şekillendirilmesini içeriyor. Kasım ayı sonunda ada sakinlerinden oluşan bir panele video konferans yoluyla konuşan Janssens, Nevis’in mahkeme sistemini ‘verimsizlik’ nedeniyle eleştirdi. ‘Eğer bunu aynen kopyalayacaksak, insanlar buraya gelmek istemeyecek.’ Bunun yerine, Destiny’nin ‘belirli konularda kendi verimli mahkeme sistemlerimizi önermeyi’ ama nihayetinde ulusal hukuk sistemine ‘yine de uyacağını’ söyledi.”
Haberden öğrendiğimize göre 2025 yazında, St Kitts ve Nevis hükümeti, hükümetin Destiny gibi projeler için anlaşmalar yapmasına izin veren “Özel Sürdürülebilirlik Bölgeleri Yetki Yasası”nı kabul etti.
Janssens, hükümetle görüşmelerde bulunuyormuş ve projenin devam etmesi halinde Nevis’in altyapısına 50 milyon dolar yatırım yapılacağını açıklamış.
Yasa, geliştiricilerin kendi “uyuşmazlık çözümü hizmetleri ve mekanizmaları” kurmalarına yönelik bir hüküm de içeriyor. Bu durum adalıları endişelendirmiş ve birçoğu Destiny’nin “devlet içinde devlet” haline gelebileceğinden korkuyormuş.
Muhalefetteki Nevis Reform Partisi (NRP) üyesi Kelvin Daly, özel sürdürülebilirlik bölgelerini mümkün kılan yasanın “halkla herhangi bir istişare yapılmadan kabul edildiğini” söylemiş.
Daly, “Sürdürülebilir kelimesini kullanırken çok dikkatli davrandılar, çünkü bu kelime iyi ve dürüst bir şey anlamına geliyor. Bu, ek fayda sağlayan iktisadi bölge demek için kullanılan abartılı bir ifade,” diye eklemiş.
Janssens ise, Destiny’nin tüm ada sakinlerine açık olacağını ve nihayetinde hükümetin yargı yetkisine tabi olacağını belirterek, devlet içinde devlet tanımını reddetmiş. Yatırımcımız elbette adaya inşa edilecek lüks evlerin fiyatını söylememiş. Janssens, “Politikacılara güvenmiyorum… Biz sadece ‘Bizi rahat bırakın ve işimizi yapmamıza izin verin’ diyoruz,” diyerek liberteryen bir topluluk istediğini söylemiş ve Nevis’i “ev sahibi ülke” olarak nitelendirmiş.
Tabii, herkes yeni sınırlar peşinde değil. Kimileri de, verili sınırlar içerisindeki egemenliklerin iç insicamını bozup yeniden yapma peşinde. Halihazırda yasal özerkliğe sahip Singapur, Hong Kong ve Dubai gibi regülasyonların daha az olduğu, “charter şehirler” modelinden esinlenerek, hususi bir egemenlik peşinde koşmadan mevcut şehirlerde yönetişimin iyileştirilmesine odaklanıyorlar.
Örneğin Donald Trump, 2024 başkanlık kampanyası sırasında, ABD-Çin teknoloji yarışı ışığında Amerikan inovasyonunu artırmak için “charter şehirleri” olarak adlandırılan 10 bölgeyi ABD’de geliştireceğine söz vermişti.
Egemenliği kaçırmanın bir boyutu daha var. Patri Friedman, “tekno-faşizm” suçlamalarına karşılık olarak, açıkça, göğsünü gere gere, “Demokratik olmayan şehirleri yönetecek şirketlere finansman sağlıyoruz ve eğer bu hoşunuza gitmiyorsa, oraya taşınmamalısınız,” diye cevap veriyor. Bu “demokratik olmayan şehirler”in inşa edilmesini planladığı Afrika’da, zaten orada olanlar ne olacak? Friedman, Afrika’daki charter şehirlerde, insanların yaşayabileceği kadar büyük araziler aradıklarını söylüyor. Bu arazileri çitledikten sonra, burada “yaşamak istemeyenlere”, bölgeden taşınmaları için “yer değiştirme ikramiyesi” vereceklermiş.(4)
Silikon Vadisi eskatolojisi – 4: Tanrınız da sizin için sevinecek
***
Kapitalist genişlemenin sınırı ile insanın sınırının örtüştüğüne inanıyorlar. Burada insanın sınırı, tarihsel olarak belirlenmiş insanın sınırı. Burada, egemenlik mekanizmaları insanla, daha doğrusu, ayaktakımı ile, düşük zekalılarla, bürokratlarla, ulusal sınırlara hapsolanlarla eş görülüyor. Vergilendirme, “demokratik temsil”, seçimler, sendikalar, devlet teşvikleri, kamusal eğitim ve sağlık… hepsi bunlarla el ele ve “refah devleti sosyalizmi” ile eşdeğer.
İnsanın sınırlarının ötesine geçilmesi, yeni metalaştırma alanlarının açılması ile paralel ilerliyor. Sınır zihniyeti, başkalarının sınır zihniyeti ile karşı karşıya gelen sınır sakinleri için mutlak egemenlik kaybıdır; ya da “orman kanunları”dır, “vahşi batı”dır. Turner’ın deyişiyle, sınır boyunda ilkel dünyayla boğuşan kişi esas olarak “kolcu”dur (ranger); kaba-sabalığını, ilkelliği karmaşıklığın gelişkinliğine dönüştürmesi ile tolere edebilirdik.
Jameson’a göre tarihin sonu iddiasında rağmen, aklımızın bir yanı hep “sistemik” olana ve geleceğin tahminine yöneliyordu. Kendi üretim tarzımızın geleceğine yönelik anksiyete, ezilenlerin egemenlik kaybını süreklileştirecek ve garanti altına alacak bir parçalanmaya yöneltiyor ultra zenginleri.
(1) Yazarların ulus-devlet derken, ulusal devleti kastettiğini zannediyorum. Ulusal devletler, kültürel olarak çok farklı, ulusal özellikleri bakımından birbirine benzemeyen halkların yer aldığı; merkezi veya federal veya özerk yapıları da içinde barındıran bir teritoryal egemenlik biçimi olarak birkaç yüzyıldır neredeyse tüm dünyaya damga vurmuştur. Ulus-devlet ise, belirli bir homojenlik varsayımıyla, ulusal devlet formunun ancak bir alt kümesi olabilir; yani her ulus-devlet ulusal devletken, her ulusal devlet ulus-devlet değildir. Örneğin bırakın Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ni, Rusya Federasyonu bile bir ulus-devlet olmanın uzağından yakınından geçmez. Türkiye’de son “çözüm süreci” bağlamında yapılan tartışmalarda kavram çorbasının çeşnileri arasında bu tuhaflık da yer alıyor.
(2) Slobodian, buradaki kurnazlığa da dikkat çekiyor: Geleceğin bulut şehrinde, bireyler toprağın sahibi olmayacak, yalnızca bütün şehirden bir paya/hisseye sahip olacaktı. Toprağın sahibi ise o araziyi geliştirene (developer) aitti. Slobodian şöyle özetliyor: “Bulut şehri, haklar ve yükümlülüklerden ziyade, hükümler ve koşullardı.”
(3) Srinivasan, “Uluslararası Aradakiler” (International Intermediate) diye bir grup uyduruyor. Bu grup, “Amerikan anarşisi”ne de “Çin kontrolü”ne de karşı olanlar. Bu grupta Hindistan ve İsrail’in yanı sıra Amerikan merkezciler, Çinli liberaller, küresel teknoloji uzmanları gibi gruplar da yer alıyor.
(4) İnsan, siyonist literatürdeki “transfer” fikrini düşünmeden edemiyor: Daha İsrail devleti kurulmadan önce siyonist yerleşimciler, Filistinlileri belirli bir miktar para karşılığında Ürdün, Suriye, hatta Irak’a tehcir etmeyi (“transfer”) planlamışlardı.
Amerika
Amazon ve Google, Anthropic’in hisselerinin neredeyse yüzde 30’una sahip

Günümüzün en önemli aktörleri olan Amazon ve Google, Anthropic’in halka arzının ardından şirketin hisselerinin yaklaşık %30’una sahip oldu.
Amazon ve Google, Anthropic henüz halka açık olmayan bir şirketken bu şirkete yatırım yaptı.
Anthropic borsada işlem görmeye başladığında, bu şirketlerin hisseleri oy hakkı olmayan özel bir hisse sınıfına dönüştürüldü.
Bu hafta başında yapılan bir açıklamaya göre, halka arzın ardından Amazon, Anthropic hisselerinin %14,7’sine sahip olacaktı.
Şirket, elindeki diğer tahvilleri şirket hisselerine dönüştürme hakkını da kullanabilir.
Google ise %13,7’sine sahip oldu. Bu oran, halka arzla birlikte gerçekleştirilecek özel bir plasman yoluyla satın alınan 10 milyar dolarlık ek Anthropic hissesini de içeriyor.
Bunlar oy hakkı olmayan hisseler olduğundan, teknik olarak bu durum teknoloji devlerinin etkisini sınırlayacak.
Öte yandan Büyük Teknoloji şirketleri sadece hisse sahibi olmakla kalmıyor. Aynı zamanda Anthropic’e bilgi işlem gücü ve diğer altyapı hizmetleri de satıyorlar.
Bu, Axios’a göre bazı eleştirmenleri rahatsız eden “döngüsel finansman” düzenlemelerinin bir örneği.
“Döngüsel finansman” kapsamında, teknoloji şirketleri, öncü yapay zeka firmalarına sermaye aktarıyor ve bu firmalar da bu sermayenin bir kısmını bulut ve bilgi işlem kapasitesi satın alımları yoluyla geri aktarıyor.
Anthropic’in halka arz prospektüsü de bu karmaşık ilişkilerin beraberinde getirdiği zorlukları kabul ediyor:
“Stratejik ortaklarımızla olan ilişkilerimiz, ister aynı anda hem yatırımcı, hem müşteri, hem dağıtım ortağı hem de rakip olarak rol alan Amazon, Google veya Microsoft ile olsun, ister aynı anda hem tedarikçi hem de kiraya veren olarak rol alan Broadcom ile olsun, tam olarak öngörülmesi veya hafifletilmesi zor olan potansiyel çıkar çatışmalarına yol açıyor.”
Endişe, büyük teknoloji şirketlerinin sahiplik paylarının ve ticari ilişkilerinin rekabeti zayıflatabileceği, tüketici seçeneklerini kısıtlayabileceği, fiyatları yüksek tutabileceği ve yeni kurulan şirketlerin yapay zeka alanına girmesini zorlaştırabileceği.
Columbia Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Tim Wu, bu hafta San Francisco’da düzenlenen bir konferansta, “Yapay zeka sektörlerinin ve teknoloji platformlarının birbirleriyle rekabet etmeleri gerekiyor, işbirliği yapmaları değil,” dedi.
Ne var ki, aslında tüm bu şirketler yapay zeka alanında rekabetle karşı karşıya. Sektör özellikle açık kaynaklı modeller ve Çin’den gelen rekabet konusunda endişeli.
Elbette hâlâ bir miktar rekabet var: Örneğin, Claude ve Google Gemini müşteri kazanmak için rekabet ediyor.
Federal Ticaret Komisyonu, eski başkanı Lina Khan’ın önderliğinde, Başkan Donald Trump’ın göreve dönmesinden hemen önce yayınlanan bir raporda, Büyük Teknoloji şirketleri ile Anthropic ve OpenAI arasındaki bağlantılara dikkat çekmişti.
Kurum, yapay zeka firmaları ile Büyük Teknoloji şirketleri arasındaki ortaklıkların, girişimlerin bulut sağlayıcılarını değiştirmesini zorlaştırabileceğini ve teknoloji şirketlerine hassas bilgilere erişim imkânı ile ortaklarının kararları üzerinde etki gücü sağlayabileceğini tespit etmişti.
O dönemde komisyon üyesi olan ve şu anda kurumun başkanlığını yürüten Andrew Ferguson, yaptığı açıklamada şunları söylemişti:
“Yapay zeka, Büyük Teknoloji şirketlerinin hakimiyet kurmalarından bu yana karşılaştıkları en önemli zorluk olabilir.”
Amerika
Anthropic’in halka arzı teknoloji hisselerini canlandıramadı

Anthropic’in alka arzının, son zamanlarda zayıflayan yapay zeka (AI) sektörünü yeniden canlandıramaması üzerine, küresel teknoloji hisseleri düştü.
Güney Kore’nin teknoloji ağırlıklı Kospi endeksi ve Japonya’nın Nikkei 225 endeksi, Asya’daki düşüşlere öncülük etti; her ikisi de yüzde 5’in üzerinde değer kaybetti.
Avrupa’da ise Stoxx Europe 600 endeksi yüzde 0,7 geriledi; dünyanın en büyük çip üretim ekipmanı üreticisi ASML ise neredeyse yüzde 5 değer kaybetti.
Asya ve Avrupa’daki satış dalgası, Wall Street’te gece boyunca yaşanan düşüşlerin ardından geldi.
Nasdaq 100, Claude’un geliştiricisi Anthropic’in hisselerinin halka arzında yüzde 17 artış kaydetmesine rağmen yüzde 2,2 düşüşle kapandı.
Anthropic’in halka arzı, teknoloji sektörü için çığır açan bir an olarak nitelendirildi ve yatırımcılara, bu teknolojinin dünyanın önde gelen geliştiricilerinden birine yatırım yapma fırsatı sundu.
Silikon Vadisi merkezli grubun başarılı halka arzına rağmen, analistler ve yatırımcılar bunun yapay zeka patlamasının sürdürülebilirliğine dair artan endişeleri gidermek için yeterli olmadığını belirtti.
Lotus Asset Management’ın yatırım direktörü Hao Hong, “Normalde en büyük halka arzlar piyasanın dip noktasında değil, zirvesinde gerçekleştirilir,” dedi.
Vadeli işlemler, Wall Street’in cuma günü açılışında Nasdaq endeksinin yüzde 1 daha düşeceğine işaret ediyordu.
Anthropic hisseleri, piyasa kapanış sonrası işlemlerde neredeyse yüzde 5 değer kaybetti.
Güney Kore’de, yapay zeka veri merkezlerinde kullanılan bellek çiplerinin üreticileri Samsung Electronics ve SK Hynix, her ikisi de yüzde 5’in üzerinde değer kaybetti.
Dünyanın en büyük çip üreticisi Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) ise yüzde 4’ün üzerinde değer kaybetti.
Tayvan’ın ana borsa endeksi, neredeyse yüzde 18 düşerek piyasa değerinden 500 milyar dolardan fazla kaybedince, 1991’den bu yana en kötü haftasını yaşadı.
Anthropic, Nasdaq’ı Ekim başındaki en son rekor zirvesinden aşağıya iten teknoloji hisselerindeki son dönemdeki zayıflığa rağmen halka arzına devam etti.
Varlık yönetimi şirketi GAM Holding’in grup CEO’su Albert Saporta, Anthropic’in halka arzının “birkaç hafta önceki değerlemelerin yüzde 25 altında fiyatlandırıldığını” belirtti ve “Kimsenin yatırım getirisi konusunda bir fikri olmadığı bu devasa sermaye harcaması çılgınlığı çöküyor,” dedi.
Lombard Odier’in Asya yatırım direktörü John Woods, Asya’daki düşüşlerin, yatırımcıların odağını çip üreticileri gibi donanım tedarikçilerinden Anthropic gibi yapay zeka yazılım geliştiricilerine kaydırdığını gösterdiğini söyledi.
Woods, “Anthropic’in halka arzı oldukça güçlüydü. Asya’daki düşüş, yapay zeka sektörünün olgunlaştığını gösteriyor,” dedi.
Asya’daki düşüşler, 2025 yılının başından bu yana dünyanın en iyi performans gösteren şirketlerinden bazıları için keskin bir tersine dönüş anlamına geliyor.
Jensen Huang’ın Nvidia’dan ani ayrılışı ve ABD’nin çip ihracatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırma olasılığı, küresel yapay zeka veri merkezlerinin kurulmasında hayati öneme sahip olan bölgedeki yonga üreticilerine yönelik yatırımcı güvenini zaten sarsmıştı.
BNP Paribas Asset Management’ın kıdemli piyasa stratejisti Ecaterina Bigos, “Bu sektör çok dar ve yüksek kaldıraçlıydı. Şu anda piyasa, elinden geldiğince kaldıraç oranını düşürüyor,” dedi.
Amerika
Venezuela, ABD ile askeri anlaşma imzaladı

ABD ve Venezuela, Amerikan güçlerinin Nicolás Maduro’yu kaçırmasının üstünden bir yıl geçmeden askeri ilişkilerini yeniden kurdu.
Maduro’nun eski başkan yardımcısı Delcy Rodríguez’in liderliğindeki geçici hükümet, çarşamba günü ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ile bir askeri işbirliği anlaşması imzaladı.
Anlaşma hakkında şu ana kadar çok az ayrıntı açıklanmış olsa da Hegseth, Venezuela’nın 12 aydan kısa bir sürede “bölgedeki en agresif tehdidimizden, uyumlu bir güvenlik ortağına” dönüştüğünü söyledi.
Rodríguez, anlaşmanın “ortak tehditlerle” mücadeleye yardımcı olacağını savundu.
İki ülke arasındaki askeri işbirliği, 2005 yılında Hugo Chávez tarafından sonlandırılmıştı.
Chávez, meslektaşlarını eğitmek üzere Venezuela’ya gönderilen ABD’li askeri personelin, hükümeti hakkında aşağılayıcı açıklamalarda bulunduğunu iddia etmişti.
Ayrıca, Venezuela’nın en büyük askeri kompleksi olan Fuerte Tiuna’da bulunan ABD askeri ofisini, “hükümete karşı komplo kuran CIA’nın bir organı” olmakla suçlamıştı.
Chávez’in ölümünün ardından onun yerine geçen Nicolás Maduro döneminde, iki ülke arasındaki ilişkiler daha da kötüleşti.
Maduro ve eşi Cilia Flores, şu anda New York’ta uyuşturucu kaçakçılığı ve işkenceye teşebbüs suçlamalarıyla gözaltında tutuluyor; ikisi de bu suçlamaları reddediyor.
Hegseth, çarşamba günü Caracas’taki ABD Büyükelçiliği’nde yaptığı konuşmada, Maduro’nun yakalanmasından bu yana iki ülke arasındaki ilişkilerde yaşanan değişime değindi:
“Bu yüzyılda Venezuela’ya ayak basan ilk ABD Savaş Bakanı olarak burada bulunmak büyük bir onurdur. Bu anın önemini çok iyi anlıyorum. Sadece bir yıl önce, benim burada bulunmam, bizim burada bulunmamız imkansız, neredeyse hayal bile edilemez olarak görülürdü. Tam olarak bir yıl önce bugün, hakkında dava açılmış kaçak uyuşturucu teröristi Nicolás Maduro, on yıldan fazla bir süre boyunca Venezuela’nın sınırlarını ve topraklarını dünyanın dört bir yanından gelen teröristlere teslim eden adam, buradan çok da uzak olmayan bir sahnede durmuş ve alaycı bir şekilde ‘Gelin de yakalayın beni!’ diye bağırmıştı. Eh, biz de o çağrıya cevap verdik.”
Hegseth, 3 Ocak’ta gerçekleştirilen ABD işgalinin sonucunun Maduro’nun öngördüğü gibi olduğunu ekleyerek, kaçırılan liderin şu sözlerini aktardı: “Savaş hayır, barış evet.”
Çarşamba günü kendisi ile Venezuela savunma bakanı arasında imzalanan anlaşmayı, “Amerika Kıtası Kartel Karşıtı Koalisyonu aracılığıyla ABD, Venezuela, Venezuela ordusu ve Batı Yarımküre için yeni bir sayfa” olarak nitelendirdi.
Rodríguez ise anlaşmayı “ikili ilişkilerimiz açısından son derece önemli” olarak nitelendirdi.
Başkanlık sarayında düzenlenen bir toplantıda Hegseth’e hitaben konuşan Rodríguez, “Sayın Bakan, birkaç ay içinde halkımız için çok zor anları, her iki ülkemiz için de işbirliği ve karşılıklı fayda sağlayacak bir alana dönüştürdük,” dedi.
Anlaşmanın ayrıntıları kamuoyuna açıklanmamış olsa da, Rodríguez konuşmasında “ortak tehditlerle mücadele etmek” amacıyla Venezuela silahlı kuvvetlerinin eğitilmesinden, “operasyonel teçhizatının” iyileştirilmesinden ve yeni teknolojilere erişimin sağlanmasından bahsetti.
Hegseth, ABD büyükelçiliğinde yaptığı konuşmada, bu tehditlerin kimler olduğunu daha açık bir şekilde ifade etti ve “Burayı [Venezuela’yı] sığınak olarak kötüye kullanan uyuşturucu teröristlerine” seslenerek, “Sizi avlayacağız, bulacağız ve öldüreceğiz” diye uyardı.
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Görüş4 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu2 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü












