Diplomasi
Trump’ın ültimatomunun ardından İran, Körfez’deki enerji ve su tesislerine misilleme yapmakla tehdit etti

İran, ABD Başkanı Donald Trump’ın elektrik şebekesine saldırma tehdidini yerine getirmesi halinde Körfez genelindeki enerji ve su altyapısını vuracağı uyarısında bulunarak, içme suyu için büyük ölçüde tuzdan arındırmaya bağımlı olan bölgede büyük çaplı bir aksama endişesine yol açtı.
Trump, cumartesi günü geç saatlerde yaptığı uyarıda, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı 48 saat içinde tamamen açması halinde ABD’nin İran’ın elektrik santrallerini vuracağını belirterek, pazartesi günü saat 19.45 EDT (23.45 GMT) civarında bir son tarih belirledi.
Sivil altyapıya yönelik karşılıklı saldırı olasılığı petrol piyasalarını daha da tedirgin ederken, fiyatlar Asya’da erken işlemlerde dalgalı bir seyir izledi.
ABD ve İsrail’in üç haftayı aşkın süredir devam eden ve yİran’ın füze kabiliyetini de hedef alan ağır bombardımanının ardından Tahran, misilleme yapma kabiliyetini göstermeye devam etti. Pazar günü gece boyunca İran’dan gelen füzelerin uyarısı üzerine İsrail’in kuzey ve orta kesimlerinde, Tel Aviv ve işgal altındaki Batı Şeria dahil olmak üzere hava saldırı sirenleri çaldı.
İsrail ordusu saatler önce, Tahran’a düzenlediği ve askeri bir üssün yanı sıra silah üretim ve depolama tesislerini hedef alan bir saldırı dalgasını tamamladığını söyledi.
Yarı resmi Mehr Haber Ajansı’nın pazartesi sabahı erken saatlerde verdiği habere göre, İran’ın Basra Körfezi’ndeki liman kenti Bender Abbas’ta bir radyo istasyonuna düzenlenen hava saldırısında en az bir kişi hayatını kaybetti ve Doğu Tahran’da hava savunmaları devreye girdi.
Trump’ın uyarısı, ABD’nin çatışmayı sonlandırmayı değerlendirebileceğinin sinyalini vermesinden bir günden kısa bir süre sonra, ABD Deniz Piyadeleri ve ağır çıkarma gemileri bölgeye doğru yola çıkmışken geldi.
İran askeri sözcüsü İbrahim Zülfikari, devlet medyasına göre, “İran’ın yakıt ve enerji altyapısı düşman tarafından saldırıya uğrarsa, ABD ve bölgedeki rejime ait tüm enerji altyapısı, bilgi teknolojisi ve su tuzdan arındırma tesisleri önceki uyarılar uyarınca hedef alınacaktır” dedi.
Elektriğe yönelik saldırılar İran’ı zayıflatabilirken, kişi başına yaklaşık beş kat daha fazla elektrik tüketen Körfez’deki komşuları için potansiyel olarak felaket olabilir. Elektrik, parlak çöl şehirlerini yaşanabilir kılıyor, kısmen de Bahreyn ve Katar’da tüketilen suyun %100’ünü üreten tuzdan arındırma tesislerine güç sağlanıyor. Bu tesisler, Birleşik Arap Emirlikleri’nde içme suyu ihtiyacının %80’inden fazlasını, Suudi Arabistan’da ise su arzının %50’sini karşılamak için deniz suyunu kullanıyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, X üzerinden yaptığı paylaşımda, İran’ın elektrik santrallerine saldırı düzenlenmesi halinde Orta Doğu’daki kritik altyapı ve enerji tesislerinin “geri dönülemez şekilde yok edilebileceğini” söyleyerek söylemlerini sertleştirdi.
İran’ın Devrim Muhafızları, bunun aynı zamanda İran’ın güney kıyısı boyunca normalde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin geçtiği deniz yolunun da kapalı kalacağı anlamına geldiğini söyledi.
Devrim Muhafızları bir açıklamada, “Hürmüz Boğazı tamamen kapatılacak ve yok edilen elektrik santrallerimiz yeniden inşa edilene kadar açılmayacaktır” dedi.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı savaşta 2.000’den fazla kişi hayatını kaybetti; bu savaş piyasaları altüst etti, yakıt maliyetlerini artırdı, küresel enflasyon endişelerini körükledi.
‘YÜKSELEN BELİRSİZLİĞİN ZAMANLI BOMBASI’
IG piyasa analisti Tony Sycamore, “Başkan Trump’ın tehdidi artık piyasaların üzerinde 48 saatlik, yükselen belirsizliğin zamanlı bombasını yerleştirdi” dedi ve pazartesi günü piyasalar açıldığında borsaların düşmesini beklediğini söyledi.
İran saldırıları Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak 1970’lerden bu yana en kötü petrol krizine neden oldu. Boğazın neredeyse kapanması geçen hafta Avrupa gaz fiyatlarını %35’e kadar artırdı.
Trump, cumartesi günü saat 19.45 EDT (23.45 GMT) civarında sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Eğer İran, Hürmüz Boğazı’nı 48 SAAT içinde, şu andan itibaren, TAMAMEN, TEHDİT OLMADAN AÇMAZSA, Amerika Birleşik Devletleri onların çeşitli ELEKTRİK SANTRALLERİNİ vuracak ve yok edecektir, EN BÜYÜĞÜNDEN BAŞLAYARAK!” dedi.
İran medyası, ülkenin Uluslararası Denizcilik Örgütü temsilcisinin, boğazın “İran’ın düşmanlarıyla” bağlantılı gemiler dışında tüm seferlere açık olduğunu söylediğini aktardı.
Ali Musavi, su yolundan geçişin Tahran ile güvenlik ve emniyet düzenlemelerinin koordine edilmesiyle mümkün olduğunu söyledi.
Gemi takip verileri, Hint bayraklı gemiler ve Pakistanlı bir petrol tankeri gibi bazı gemilerin boğazdan güvenli geçiş sağladığını gösteriyor. Ancak gemilerin büyük çoğunluğu içeride beklemeye devam ediyor.
ABD ve İsrail, üç hafta süren yoğun hava saldırılarıyla İran’ın sınırları ötesinde güç projeksiyonu yapma kabiliyetini ciddi şekilde zayıflattıklarını öne sürüyor. Ancak Tahran cuma günü, bir ABD-İngiliz Hint Okyanusu askeri üssüne doğru 4.000 km menzile sahip bilinen ilk uzun menzilli balistik füzelerini fırlatarak saldırı riskini Orta Doğu’nun ötesine taşıdı.
Pazar günü, İran’ın güney İsrail’deki iki kasabasına düzenlediği füze saldırılarında, büyük çaplı can kaybı oldu ve düzinelerce kişi yaralandı. Kasabalar, İsrail’in gizli nükleer reaktörüne ve Nevatim Hava Üssü de dahil olmak üzere ülkenin en büyük askeri tesislerinden birkaçına yakın bir konumda bulunuyor.
Diplomasi
Ermenistan, yeni Anayasa taslağına AB üyeliği hükmünü eklemedi

Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmünün yer almadığını ve Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Ermenistan yönetimi, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmüne yer vermedi.
Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, bazı siyasi güçlerin böyle bir düzenleme önerdiğini ancak Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Petros Kazaryan’a verdiği röportajda konuyu değerlendiren Simonyan, “Böyle bir hüküm yok ve şu anda böyle bir normu anayasaya koymaya gerek olmadığını düşünüyorum. Anayasa reformlarının amacı bu değil” dedi.
Simonyan, Ermenistan’ın ortaklarıyla ilişkilerini bağımsız biçimde kurmayı hedeflediğini ve “Moskova’yı Brüksel, Washington ya da Paris ile değiştirmeyeceğini” kaydetti.
Grigoryan, AB sürecinin Rusya pazarına erişimi riske atacağını yazdı
Simonyan’ın açıklamaları, selefi Armen Grigoryan’ın “AB Üyeliği İllüzyonu” başlıklı makalesine yanıt niteliği taşıyor.
Grigoryan, bu makalede Anayasa Konseyi’nin, Cumhuriyet Partisi’nin Ermenistan’ın AB üyeliğini temel yasaya ekleme önerisini tartıştığını yazmıştı.
Üyelik perspektifini gerçekçi görmeyen Grigoryan, AB ile uzun süreli yakınlaşma sürecinin Rusya pazarına ve ucuz enerji kaynaklarına erişimi tehlikeye atabileceği uyarısını yaptı.
Grigoryan’ın değerlendirmesine göre, yaşanabilecek aksaklıkların sonunda Erivan’ın Moskova’ya bağımlılığı daha da artabilir.
Erivan ile Brüksel arasındaki süreç ayrı yasayla ilerliyor
Ermenistan’da AB’ye katılım sürecinin başlatılmasını öngören ayrı bir yasa halihazırda yürürlükte.
Parlamentonun 26 Mart 2025’te kabul ettiği ve Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan’ın 4 Nisan’da imzaladığı yasa, Erivan’ın bu süreci başlatma kararını kayda geçiriyor.
Adaylık statüsünün verilmesi ve üyelik müzakerelerinin açılması ise AB’nin alacağı ayrı kararları gerektiriyor.
Ermenistan ile AB arasındaki pratik işbirliği, 2021’den bu yana yürürlükteki Kapsamlı ve Genişletilmiş Ortaklık Anlaşması’na dayanıyor.
Taraflar Aralık 2025’te ekonomik kalkınma ve güvenliği kapsayan yeni stratejik gündem üzerinde uzlaşırken Mayıs 2026’da Erivan’da ilk Ermenistan-AB Zirvesi düzenlendi.
Yeni Anayasa taslağı gelecek hafta yayımlanıyor
Başbakan Nikol Paşinyan, Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı yeni Anayasa taslağının ön metninin gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu.
Yetkililer, metni yayımladıktan sonra kamuoyunun tartışmasına açmayı ve gelecek önerileri değerlendirmeyi planlıyor.
Hükümet son hali verilen taslağı parlamentoya sunacak; Paşinyan kasım ayı başında yeni Anayasanın referanduma götürüleceğini de ifade etmişti.
Diplomasi
Bakan Bolat’tan “Made in Europe” çağrısı

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’yi “Made in Europe” kuralları dışında tutmanın Avrupa otomotiv endüstrisine zarar vereceğini savundu.
Avrupa Birliği, rekabet gücünü artırmak ve yerel sanayiyi düşük maliyetli ithalatlardan korumak amacıyla bir dizi sanayi önlemi paketi hazırlıyor.
Bu önlemler, bölgenin elektrikli araçlara geçişiyle birlikte popülerliği artan Çin yapımı otomobilleri de kapsıyor.
AB’nin üçüncü büyük araç ihracat pazarı ve Ford gibi otomobil üreticileri için önemli bir üretim merkezi olan Türkiye, Fransa ve Almanya’nın 27 AB üye devletini kapsayan ve İngiltere’ye özel statü tanıyan bir “Made in Europe” tanımını benimsemesi nedeniyle dışarıda bırakılma riskiyle karşı karşıya.
Bolat, Berlin’de düzenlenen bir sektör etkinliğinde şunları söyledi:
“Türkiye’yi ‘Made in EU’ çerçevesinin dışında bırakan bir senaryo, Türkiye’ye yapılacak yeni yatırımların azalması, Avrupalı tedarikçiler ve otomobil üreticileri için pazarın daralması ve son otuz yılda geliştirilen entegre değer zincirlerinin kademeli olarak zayıflaması anlamına gelir.”
Bolat, AB’yi, Türkiye’nin blokla uzun süredir devam eden gümrük birliği de dahil olmak üzere, bir ticaret ortağı olarak “benzersiz konumunu” tanımaya çağırdı.
Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) yönetim kurulu üyesi Zeki Şafak Ozan, hedefin yıl sonuna kadar AB müzakerelerini sonuçlandırmak olduğunu ama bunun gerçekçi görünmediğini belirterek, bunun yerine önümüzdeki yılın başlarını işaret etti.
Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Yakup Birinci de Reuters’a verdiği demeçte, “Elimizden gelen hemen hemen her kapıyı çalıyoruz,” dedi.
Diplomasi
Pentagon stratejisti Colby Brüksel’deki Ukrayna zirvesini terk etti

ABD Savaş Bakanlığı yetkilisi Elbridge Colby, Brüksel’deki Ramstein görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
ABD Savaş Bakanlığının (Pentagon) politikadan sorumlu müsteşar yardımcısı Elbridge Colby, Brüksel’de 17 Kasım Salı günü düzenlenen Ukrayna Savunma Temas Grubu (Ramstein formatı) görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
İngiliz The Telegraph gazetesinin haberine göre mevcut ABD Ulusal Savunma Stratejisi’nin yazarı olan Colby, görüşmeler sırasında Rusya’nın iç kesimlerine yönelik saldırı taktiğine karşı çıktı.
Kapalı oturumda mevkidaşlarına rapor sunan Ukrayna Savunma Bakanı Hmara’nın hitabı öncesinde salondan çıkan Colby’nin ayrılışını ABD tarafı resmi olarak uçağa yetişme zorunluluğuyla açıkladı.
Toplantıda ABD’yi temsilen ülkenin NATO Daimi Temsilcisi Matthew Whitaker kaldı.
The Telegraph’a konuşan Almanya hükümeti kaynakları, Ukrayna’nın Rusya topraklarının derinliklerine düzenlediği saldırıları eleştiren ABD’li yetkilinin açıklamalarından “endişe” duyduklarını söyledi.
Alman kaynakların aktardığına göre Colby, bu taktiği “askeri değeri düşük” ve çatışmanın sonunu “yaklaştırmayan” bir yöntem diye nitelendirdi.
Gazeteye konuşan muhataplar, bu gelişme üzerine Donald Trump yönetiminin “Rusya’nın tarafına geçmesi” ihtimaline dair kaygılarını dile getirdi.
İngiliz gazetesine bilgi veren bir kaynak da sürece dair şu ifadeleri kullandı:
“Colby, Ramstein toplantısının halka açık bölümünde ABD’nin derinliklere yönelik saldırılara karşı olduğunu ve bunlarda hiçbir askeri fayda görmediğini söyledi. Toplantıya katılanların çoğu bu yorumlar karşısında şaşkınlık yaşadı.”
Elbridge Colby kimdir?
Cumhuriyetçi siyasetçi Colby, Nisan 2025’ten bu yana Pentagon’da politikadan sorumlu müsteşar yardımcılığı görevini yürütüyor ve Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer bir görev üstlenmişti.
Kariyerinin başında ABD Dışişleri Bakanlığı ile ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisinde çalışan Colby, 1970’li yıllarda Merkezi Haberalma Teşkilatına (CIA) başkanlık eden William Colby’nin torunu.
Pentagon’un bu yılın ocak ayında açıkladığı ve 46 yaşındaki Colby’nin başyazarı olduğu Ulusal Savunma Stratejisi, Rusya’yı “yönetilebilir bir tehdit” olarak tanımlarken ülkenin “büyük askeri ve endüstriyel güç rezervlerini” koruduğunu ve “ulusal kararlılık sergilediğini” öngörüyordu.
ABD’nin bu stratejisinin yazarları Ukrayna ile Avrupa’nın savunulması sorumluluğunu Avrupalı ortaklara yüklüyordu.
Pentagon’un temel çalışma alanları arasında Çin’in dizginlenmesini gösteren Colby’nin, geçmişte de ABD’nin bu ülkeyle rekabetini Ukrayna ve Ortadoğu hatlarına kıyasla öncelikli gördüğü biliniyor.
Mart ayında Kongre’de yeni stratejiye ilişkin düzenlenen oturumlarda konuşan Colby, belgenin “esnek realizm” ilkelerine yanıt verdiğini savunmuştu.
ABD’li yetkili o oturumda şöyle konuşmuştu:
“Bu, sıradan Amerikalıların somut çıkarlarını pratik ve gerçekçi bir şekilde ilerletme ve koruma girişimidir. Bu stratejinin merkezinde, belgede de açıkça ifade edildiği üzere ‘değerlendirme, ayıklama ve önceliklendirme’ yer almaktadır.”
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Görüş4 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu1 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü











