Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’da Rusya ile derinleşen ilişkilerin ve ekonomik büyümenin etkisiyle lüks tüketime talep arttı. Ülke genelinde inşaat hamlesi hız kazanırken mağazalarda Batılı lüks markalar ve kayıt dışı IKEA ürünleri satılıyor. Ancak Financial Times gazetesine konuşan analistler, gelir artışına rağmen yapısal sorunların ve gıda yetersizliğinin sürdüğüne dikkat çekiyor.

Financial Times’ın haberine göre Kuzey Kore, analistlerin öncelikle Rusya ile derinleşen işbirliğine bağladığı belirgin bir inşaat ve tüketim patlaması yaşıyor.

Başkent Pyongyang’da son yıllarda yeni yerleşim bölgeleri, mağazalar ve eğlence merkezleri kuruldu. Büyük mağazalarda Omega marka saatler ve Chanel kozmetik ürünleri dahil olmak üzere lüks markalar satılırken alışveriş merkezlerinden birinde resmi olmayan bir IKEA mağazası faaliyet gösteriyor.

Şehirde ayrıca taksi çağırma ve QR kodla ödeme yapma imkanı sunan yaklaşık 500 dolar değerinde akıllı telefonlar bulunuyor.

Pyongyang’da altyapı alanında da gelişmeler yaşanıyor. Taksi çağırma hizmetleri, yeni mağazalar ve QR kodlu ödeme sistemlerinin yanı sıra internet kafeler ile BMW marka araçların da satın alınabildiği otomobil galerileri açıldı.

Güney Kore merkezli Kore Bankası (Bank of Korea), 1965 yılından bu yana düzenli resmi ekonomik veri açıklamayan Kuzey Kore’nin reel gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) 2025 yılında yüzde 3,5 büyüdüğünü tahmin etti. Bu veriyle birlikte ülke ekonomisi üst üste üçüncü yılı da yüzde 3’ün üzerinde büyümeyle tamamladı.

Dış ticaret verileri de toparlanmaya işaret ediyor. Kore Bankası verilerine göre 2025 yılında ülkenin ithalatı yüzde 14 artışla 2,66 milyar dolara, ihracatı ise yüzde 30 yükselişle 470 milyon dolara ulaştı.

Stimson Center düşünce kuruluşunun verileri de ocak-mayıs döneminde Çin’e yapılan ihracatın yüzde 68 artarak 287 milyon dolara çıktığını gösterdi. Bu artıştaki temel payı volfram sevkiyatı oluşturdu.

Ülkenin bir diğer gelir kaynağı ise kripto para hırsızlıkları oldu. TRM Labs’in değerlendirmesine göre Kuzey Kore yönetimiyle bağlantılı korsanlar, 2026 yılının ilk yarısında 643 milyon dolarlık kripto para çaldı.

Buna karşın analistler, yaşanan ekonomik büyümenin Kuzey Kore ekonomisinde henüz köklü ve yapısal bir dönüşüm anlamına gelmediğini savunuyor.

Güney Kore Ulusal Güvenlik Stratejisi Enstitüsü’nün tahminlerine göre ülke, Rusya ile yürüttüğü işbirliği kapsamında Ağustos 2023 ile Aralık 2025 döneminde nakit para ve mal olarak 7,7 milyar dolar ile 14,4 milyar dolar arasında kaynak elde etti.

Ekonomik hareketlilik sürerken Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, ekonomi üzerindeki devlet denetimini artırıyor. Salgın sonrasında devlet dağıtım sistemini güçlendirmeyi hedefleyen yönetim, kayıt dışı piyasalar ile özel ticaret üzerindeki kontrolleri genişletti.

Wall Street Journal haziran ayı başında yayımladığı haberde, uluslararası yaptırımlara rağmen yönetici elit tabakanın zenginleşmesini “dünyanın en şaşırtıcı ekonomik başarı hikayesi” olarak nitelendirmişti.

Gazete, ekonomik büyümeyi Pyongyang’ın enerji ve malzeme ithalatını artırmasını ve yaptırımların bir kısmını aşmasını sağlayan Rusya ve Çin desteğiyle ilişkilendirmişti.

Kuzey Kore’nin 2006 yılındaki ilk nükleer denemesinin ardından Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından uygulamaya konulan ve sonrasında defalarca genişletilen yaptırımlar; finansal varlıkları, ülkeye takım tezgahı, mineral, çelik ve demir sevkiyatını ve bazı malların ihracatını kısıtlıyor.

Kuzey Kore, uygulanan yaptırımları paravan şirketler, dost ülkelerdeki aracılar, korsanlar ve kripto paralar vasıtasıyla aşmayı öğrendi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı 2023 yılında, yaptırımların farklı bir jeopolitik ortamda alındığını belirterek Moskova ve Pekin’in Kuzey Kore’ye yönelik yaptırımlardan vazgeçeceğini açıklamıştı.

Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Rus tarafının Pyongyang ile askeri-teknik işbirliğine ilişkin yürürlükteki BM kısıtlamalarına uymayı sürdüreceğini ifade etmişti.

Bloomberg, 2025 yılındaki haberinde Kuzey Kore ekonomisinin 2024 yılında ağır sanayi, kimya sanayisi ve inşaat sektöründeki üretim artışının etkisiyle yüzde 3,7 büyüyerek 2016’dan bu yana en yüksek büyüme hızına ulaştığını bildirmişti.

Bununla birlikte Bloomberg, Kuzey Kore’nin yoksul bir ülke olmayı sürdürdüğünü vurgulamıştı. Ülkenin 2024 yılı gayrisafi milli geliri (GSMG) Güney Kore’nin yüzde 1,7’sine denk gelerek yaklaşık 33,3 milyar dolar, kişi başına düşen geliri ise Güney Kore seviyesinin yüzde 3,4’ü düzeyinde kalarak yaklaşık 1,24 bin dolar oldu.

Birleşmiş Milletler verilerine göre ise 26 milyonluk nüfusa sahip ülkenin yaklaşık yarısı yetersiz beslenme sorunu yaşıyor.

Çin ve Endonezya, üst düzey görüşmelerde ikili savunma bağlarını derinleştirme konusunda anlaştı.

Çin ve Endonezya, cuma günü Cakarta’da gerçekleştirilen üst düzey görüşmelerde askeri, denizcilik ve teknoloji alanlarındaki işbirliğini derinleştirme konusunda anlaşmaya vardı. Bu gelişme, ABD’nin Asya’daki güvenlik taahhütlerine ilişkin belirsizliğin yeniden arttığı bir dönemde Pekin’in bölgedeki etkisinin arttığına işaret ediyor.

Endonezya Savunma Bakanı Sjafrie Sjamsoeddin, Çinli mevkidaşı Dong Jun ile yaptığı görüşmenin ardından, iki ülkenin askeri kabiliyetlerini güçlendirmek amacıyla personel değişimlerini ve savunma sanayii işbirliğini artıracağını söyledi. Saatler sonra Dışişleri Bakanı Sugiono ile Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Endonezya’nın önemli ihraç ürünleri için pazara erişimin genişletilmesi olanaklarını araştırma ve yapay zekâ, haberleşme uyduları, enerji ve mineraller alanındaki işbirliğini derinleştirme konusunda mutabık kaldı.

Wang, iki ülkenin balıkçılık alanındaki işbirliğini yeniden başlatacağını, Güney Çin Denizi’nde ortak kalkınmayı teşvik edeceğini ve bölgesel bir davranış kurallarına ilişkin müzakerelerin sonuçlandırılması için çalışacağını söyledi. Sugiono ise tarafların, sürdürülebilir finansman yöntemlerinden yararlanarak ve yolcu sayısını artırmaya yönelik çalışmalar yürüterek Cakarta-Bandung yüksek hızlı demiryolu projesini sürdürme konusunda da anlaştığını belirtti.

Görüşmeler, cuma günü ilerleyen saatlerde yapılması planlanan ikinci dışişleri ve savunma bakanları toplantısı, yani “2+2” diyaloğu öncesinde gerçekleşti. Bu temaslar, geçen yıl yaklaşık 155 milyar dolarlık ikili ticarete dayanan ilişkilere yeni bir stratejik boyut kazandırıyor. Aynı zamanda, Devlet Başkanı Prabowo Subianto’nun bölgede nüfuz için rekabet eden hem Pekin hem de Washington ile ilişkileri derinleştirme çabasını da ortaya koyuyor.

Endonezya ile ABD, nisan ayında askeri modernizasyon, eğitim, tatbikatlar ve operasyonel işbirliğini kapsayan “Büyük Savunma İşbirliği Ortaklığı”nı kurmuştu. Buna rağmen Asya’da birçok kişi, özellikle ABD Başkanı Donald Trump’ın Güney Kore ile yapılan tatbikatları ani bir kararla kısıtlamasının ardından Washington’ın bölgeye bağlılığını sorguluyor.

Endonezya’nın Çin ile yakınlaşması, Cakarta ile Pekin’in güvenlik ve denizcilik işbirliğini derinleştirme konusunda anlaştığı Nisan 2025’te Pekin’de gerçekleştirilen ilk 2+2 diyaloğunun da devamı niteliğinde. O görüşmelerde istihbarat paylaşımı, koordineli operasyonlar ve sahil güvenlik güçleri arasındaki bağların güçlendirilmesi de dahil olmak üzere çeşitli alanlarda anlaşmaya varılmıştı.

Dışişleri bakanları cuma günü ayrıca ilk Endonezya-Çin Kapsamlı Stratejik Diyaloğu’nu başlattı ve 2027-2031 dönemini kapsayacak beş yıllık bir eylem planına ilişkin görüşmeleri memnuniyetle karşıladı.

Çin, iki ülke arasındaki ortaklığın daha geniş bir stratejik rol üstlenmesini istiyor. Dong, ülkelerin Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) çerçeveleri üzerinden güvenlik işbirliğini derinleştirmesi ve Küresel Güney ülkeleri arasındaki savunma ilişkilerine örnek teşkil etmesi gerektiğini söyledi. Eş zamanlı çeviriye göre Dong ayrıca taraflara “dış güçlerin kötü niyetlerini” boşa çıkarma çağrısında bulundu.

Çin ve Endonezya Tayvan’ın doğusunda deniz tatbikatı gerçekleştirecek

Güvenlik alanındaki yakınlaşma, Güney Çin Denizi konusunda iki ülke arasında uzun süredir devam eden görüş ayrılıklarına rağmen ilerliyor. Prabowo ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında 2024 yılında yayımlanan ortak bildiride “örtüşen hak iddialarının bulunduğu bölgelerde ortak kalkınma” ifadesine yer verilmesi, Cakarta’nın Pekin’in geniş kapsamlı deniz yetki alanı iddialarına yönelik muhalefetini yumuşattığı yönünde yorumlanmıştı.

Savunma ilişkileri, silah tedariki alanına da daha fazla yayılabilir. Endonezya, Çin yapımı Chengdu J-10 savaş uçaklarını satın almayı değerlendiriyor ancak henüz herhangi bir sözleşme sonuçlandırılmış değil.

Ekonomik işbirliği ise ilişkilerin merkezindeki yerini koruyor. Sugiono, iki ülkenin yerel para birimleriyle yapılan işlemleri ve finansal işbirliğini güçlendirme konusunda anlaştığını söyledi. Wang ise Endonezya’nın Çinli şirketler için adil, şeffaf ve elverişli bir iş ortamı sağlamayı taahhüt ettiğini belirtti.

Bununla birlikte şirketler düzeyinde bazı gerilimler de yaşanıyor. Çinli şirketler, Endonezya’nın nikel sektöründeki daha sıkı politikalarının maliyetleri artırdığından ve yatırımları tehdit ettiğinden şikâyet ederken, Çin Büyükelçiliği söz konusu politika değişikliklerinin mevcut ve planlanan yaklaşık 50 milyar dolarlık yatırımı riske atabileceği uyarısında bulundu.

Malezya, ABD destekli Filipin askeri üssü konusunda endişeli

ABD Başkanı Donald Trump’ın tatbikatları daraltma kararı ve Kuzey Kore ile temasları, Washington’ın Asyalı müttefiklerini savunma harcamalarını artırmaya ve yeni ortaklıklar aramaya itti. Bölge ülkeleri, uzun vadede Amerikan güvenlik şemsiyesine bağımlılığı azaltmayı ve askeri işbirliklerini çeşitlendirmeyi hedefliyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Güney Kore ile düzenlenen ortak askeri tatbikatların kapsamını daraltacağını açıklaması ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile temaslarda bulunması, Washington’ın Asya’daki müttefiklerini savunma alanında ABD’ye olan bağımlılıklarını yeniden gözden geçirmeye, askeri harcamalarını artırmaya ve alternatif ortaklıklar kurmaya yöneltti.

Politico’ya konuşan Asyalı bir diplomat, “Amerikan savunma teknolojileri halen en iyisi. Bu sisteme halihazırda entegre olmuş ülkeler için uyumluluk ve bakım sorunları sebebiyle yön değiştirmek ya da çeşitlendirmeye gitmek ne makul ne de mantıklı” dedi.

Diplomat sözlerini şöyle sürdürdü: “Ancak imkanı olanların, uzun vadede ‘Amerikan şemsiyesine’ olan bağımlılığı azaltmak için kendi savunmalarına daha fazla yatırım yapacağını düşünüyorum.”

George W. Bush yönetiminde 2001-2005 yılları arasında ABD Savaş Bakanı’nın Avrupa ve NATO’dan Sorumlu Yardımcısı olarak görev yapan ve Asya ülkeleriyle düzenli temaslarını sürdüren Ian Brzezinski, yalnızca Güney Kore’de değil, tüm Hint-Pasifik bölgesinde ABD ile ilişkilerin istikrarının sorgulandığını kaydetti.

ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth daha geçen aralık ayında Güney Kore’yi “özel muameleyi” hak eden “örnek bir müttefik” olarak nitelendirmişti.

Trump ise ağustos ayında Seul ile ortak tatbikatların kapsamının ciddi oranda daraltılacağını duyurdu.

Tatbikatların yüksek maliyetli olduğunu savunan Trump, bu faaliyetlerin Kuzey Kore’ye “tamamen yersiz ve düşmanca bir mesaj ilettiğini” belirtti.

Amerika’dan vazgeçmeyi göze alamayan müttefikler

ABD Başkanı bu kararını, Güney Kore’nin İran’ın nükleerden arındırılması çalışmalarında ABD’ye yardım etmeyi kısa süre önce reddetmesiyle de ilişkilendirdi. Trump, önceki gün de Kim Jong-un ile bu yıl içinde bir araya geleceğini ilan etti.

Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Hyun, parlamentoda yaptığı konuşmada hükümetin Trump’ın tatbikat kararı konusunda önceden bilgilendirilmediğini açıkladı.

Cho, Devlet Başkanı Lee Jae-myung’un müzakereler yoluyla ABD ile askeri işbirliğinin normal seyrini yeniden tesis etmeye çalıştığını ifade etti.

Ancak Politico’ya konuşan kaynak, Güney Kore’deki Amerikan kuvvetleri komutanlığı ile askeri yönetimin “şaşkınlık içinde olduğunu ve henüz somut bir planlarının bulunmadığını” aktardı.

Joe Biden yönetiminde Kuzey Kore ve bölgeye ilişkin dosyaları yöneten Jung Pak ise Lee’nin Afrika ülkeleri, Körfez devletleri ve Japonya ile temaslar yürüterek başka aktörlerle ortaklıklar kurma fırsatlarını araştırdığını söyledi.

Güney Kore Devlet Başkanı, Trump’ın tatbikatları azaltma kararını destekledi.

Asyalı bir diplomat, Asya’da konuşlu yegane Amerikan uçak gemisinin Ortadoğu’ya gönderilmesinin ardından müttefiklerin Washington’ın “vaat edilen düzeydeki askeri varlığını sürdürme” kabiliyetini sorgulamaya başladığını ifade etti.

Yetkililerden biri, Asya ülkelerinin savunma kabiliyetlerini güvenceye almak için hava ve füze savunma sistemlerine yatırım yapma, askeri tesisleri saldırılara karşı güçlendirme ve Avustralya ile Avrupa ülkelerinin silahlı kuvvetleriyle işbirliğini genişletme imkanlarına sahip olduğunu belirtti.

Japonya’nın Washington Büyükelçiliği’nin eski siyasi işler özel danışmanı Yuki Tatsumi konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Tokyo, ABD-Japonya ittifakının kendi savunma politikasının temel taşı olduğunu savunuyor; ancak bu yaklaşım pratikte içi boş bir söyleme dönüştü. Japonya, Washington’ın bölge güvenliğini sağlama konusundaki uzun vadeli taahhütlerinden ciddi endişe duyan ABD müttefikleri koalisyonunda liderlik rolünü giderek daha fazla üstleniyor.”

Biden yönetiminde ABD’nin Çin Büyükelçisi olarak görev yapan Nicholas Burns ise Pekin’in uzun süredir ABD ile bölgedeki en önemli iki müttefiki olan Güney Kore ve Japonya’nın “arasını açmak” için fırsat kolladığını vurguladı.

Burns, “Başkanın Güney Kore yönetimine yönelik eleştirileri, [Çin Dışişleri Bakanı] Wang Yi’ye Washington ile Seul arasındaki ayrışmayı daha da derinleştirme şansı veriyor” dedi.