Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, uzun menzilli saldırıların Rusya’nın korunaklı stratejik geri bölge algısını tamamen ortadan kaldırdığını ve bu durumun barışı hızlandıracağını belirtti. Ankara’daki NATO zirvesinde konuşan Zelenskiy, Rusya’daki askeri üretim ve lojistik merkezlerinin artık güvende olmadığını iddia etti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Ukrayna’nın gerçekleştirdiği uzun menzilli saldırıların Moskova’nın güvenli geri bölge algısını ortadan kaldırdığını ve bu durumun barış sürecini hızlandıracağını açıkladı.

Ankara’da düzenlenen NATO zirvesinde konuşan Zelenskiy, “Rusya’nın stratejik geri bölge varlığına dair algısını tamamen yıktık. Rusya uzun süre boyunca geniş topraklarını, askeri üretimi güvenle yapabileceği, teçhizat depolayabileceği ve savaşı besleyen her şeyi koruyabileceği erişilmez bir derinlik olarak gördü. Ancak bunu başardık” ifadelerini kullandı.

Zelenskiy, konuşmasında Ukrayna sınırından yaklaşık 2 bin 500 kilometre uzaklıkta bulunan Omsk Petrol Rafinerisi’ne yönelik saldırıya da değindi.

Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının Rus savunmasını aşarak Sibirya’daki tesisi vurduğunu kaydeden Zelenskiy, “Bu bir istisna değil. Bu yeni gerçekliktir. Rusya’da Ukrayna’nın hedef almadığı tek bir büyük petrol rafinerisi kalmadı” dedi.

Zelenskiy, Ukrayna’nın Rusya’dan farklı olarak savaşı jeopolitik hırslar için yürütmediğini, amacın savaşın Rusya’ya maliyetini artırarak barış şansını yükseltmek olduğunu ekledi.

Rusya’nın en yüksek kapasiteli tesisi olan Omsk Petrol Rafinerisi, 6 Temmuz’da hedef alınmıştı. İnsansız hava araçlarının, işletmenin üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 40’ını sağlayan ELOU-AVT-11 birincil petrol işleme ünitesini vurduğu bildirilmişti.

Konuşmasında cephedeki Rus kayıplarına dair veriler paylaşan Zelenskiy, Ukrayna güçlerinin her ay yaklaşık 30 bin Rus askerini etkisiz hale getirdiğini duyurdu.

Zelenskiy, “Yalnızca haziran ayında yaklaşık 28 bin Rus askeri öldürüldü ve elimizde her birine dair video kanıtı bulunuyor. Bunların büyük çoğunluğu insansız hava araçlarıyla imha edildi” dedi.

Bu durumdan gurur duymadıklarını belirten Ukrayna lideri, kayıtların amacının bu savaşın kendileri tarafından başlatılmadığını göstermek olduğunu ifade etti.

Ukrayna’nın NATO içinde yer alması gerektiğini savunan Zelenskiy, “Ukrayna’nın dahil olduğu bir NATO, geleceğin ittifakıdır” dedi.

Katılımcılara hitap eden Zelenskiy, böyle bir savunma potansiyeline sahip bir halkın ittifak dışında bırakılmasının doğru olmadığını belirterek bu kapasitenin kolektif savunmanın parçası olmasının mantıklı olduğunu dile getirdi.

Zelenskiy ayrıca müttefiklere Kiev’e daha fazla Patriot antibalistik füze sistemi sağlama çağrısında bulundu.

Alman savaş gemisi üreticisi TKMS, şirket tarihindeki en büyük sözleşme ile Kanada Donanmasına toplam 12 denizaltıyı, yaklaşık 20 milyar avro tutarında bir bedel karşılığında teslim edecek.

Kanada Başbakanı Mark Carney’in pazartesi günü açıkladığı üzere, Ottawa’nın satın almayı da değerlendirdiği Güney Koreli Hanwha Ocean şirketinin KSS-III modeli yerine TKMS’nin Tip 212 CD denizaltısı seçildi.

Sonuç olarak, Almanya, Norveç ve Kanada donanmaları gelecekte aynı tip denizaltıları kullanacak. Kuzey Atlantik ve Arktik’te Rus Donanmasına karşı koyma çabalarında, 24 adet Tip 212 CD denizaltısından oluşan benzeri görülmemiş bir filoya güvenebilecekler.

Buna ek olarak, TKMS muhtemelen on milyarlarca avro değerinde bir anlaşma daha hazırlıyor. Bu anlaşma, Kanada’dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) alımını ve Kanada’nın doğusunda Alman fırlatma araçları için fırlatma tesislerinin inşasını içeriyor.

Bu tesisler, Ottawa’yı ABD’nin fırlatma araçlarından bağımsız hale getirmeyi amaçlıyor.

TKMS, Alman Donanmasından gelen yeni siparişler sayesinde de önemli bir büyüme yaşıyor. Şirket ayrıca, Alman Donanması tarihindeki en pahalı proje olan F127 fırkateyni üzerinde de çalışıyor.

Ottawa, Koreli şirket yerine Alman devini seçti

Kanada, donanması için en fazla on iki denizaltının inşasına yönelik uzun süredir planlanan sözleşmeyi, Kiel merkezli savaş gemisi üreticisi TKMS’ye vermeye karar verdi.

Başbakan Carney, Ankara’daki NATO zirvesine gitmeden önce bu haberi duyurdu. Duyuruya göre Ottawa, TKMS’nin Norveçli Kongsberg Defence & Aerospace (KDA) şirketiyle işbirliği içinde ürettiği Tip 212 CD (Common Design) denizaltılarını satın alacak.

Önceki model olan Tip 212 A’ya kıyasla Tip 212 CD, geliştirilmiş sensör teknolojisine sahip; ayrıca Kuzey Atlantik’in soğuk sularında ve hatta Arktik’te –buz altında gerçekleştirilen operasyonlar da dahil olmak üzere– operasyonlar için optimize edildi.

Bu ihaleyi kazanarak TKMS, Güney Koreli rakibi Hanwha Ocean’ı geride bıraktı. Hanwha Ocean’ın maliyeti önemli ölçüde daha düşük olan KSS-III modeli ihaleyi alamadı.

Kanada’nın ödeyeceği tutarın yaklaşık 20 milyar avroya denk geldiği tahmin ediliyor.

İlk Tip 212 CD denizaltıları 2033 yılında teslim edilecek. Kanada Donanmasının bu denizaltıları hemen teslim alıp almayacağı ya da daha uzun süre beklemek zorunda kalıp kalmayacağı henüz bilinmiyor.

Sözleşmenin ayrıntıları henüz netleştirilmedi. Fakat TKMS, denizaltıların tamamen Alman grubun Kiel ve Wismar’daki tesislerinde inşa edileceğini belirtiyor. Yalnızca inşaatta gerekli olan manyetik olmayan çelik Kanada’dan temin edilecek.

Kuzey Atlantik’te Rusya’ya karşı Almanya-Kanada-Norveç ortaklığı

Kanada hükümetinin TKMS denizaltısını tercih etmesine yol açan nedenlerden biri, Kanada Donanmasının temel operasyon senaryolarında yatıyor.

Bir yandan, geniş Arktik suları ve kutup buzlarının erimesi göz önüne alındığında, Ottawa giderek Arktik’teki potansiyel operasyonlara odaklanıyor.

Öte yandan, Rus savaş gemilerinin ve özellikle denizaltıların Arktik Okyanusundan İzlanda’yı geçerek Atlantik’e ilerlemesini engellemek amacıyla Kuzey Atlantik’teki görevlere yoğunlaşıyor.

Öncelikle Grönland (G), İzlanda (I) ve Birleşik Krallık (UK) arasındaki “GIUK Boşluğu”nu kapatmak amacıyla Almanya, Norveç ve Kanada, Temmuz 2024’te Washington’da düzenlenen NATO zirvesinde ortaklaşa bir “Kuzey Atlantik Güvenlik Ortaklığı” kurmaya karar vermişti. Danimarka ise 2025 yılında nihayet bu ortaklığa katıldı.

İşbirliğinin kapsamı oldukça geniş. Örneğin, Almanya, Norveç ve Kanada, Kuzey Atlantik’te görevlendirecekleri Boeing P-8A Poseidon deniz devriye uçaklarını satın alıyor.

Almanya ve Norveç halihazırda ortaklaşa on iki adet Tip 2012 CD denizaltısı tedarik ediyor. 

Kanada’nın planlandığı gibi on iki adet daha satın alması halinde, üç ülke gelecekte 24 adet özdeş denizaltıdan oluşan muazzam bir filoyu işletme imkânına sahip olacak.

“ABD’den daha fazla bağımsızlık” hedefi

TKMS Tip 212 CD denizaltısının satın alınmasının bir başka nedeni, iki taraf arasında varılan “ofset anlaşmaları”nda yatıyor.

Bu anlaşmalar bir yandan son derece kapsamlı olmakla birlikte, diğer yandan Alman-Kanada iktisadi işbirliğini güçlendirmek üzere özel olarak tasarlanmıştı.

Bu sayede her iki ülke de, ABD’ye olan iktisadi bağımlılıklarından bir ölçüde uzaklaşıyor.

Örneğin, TKMS, Kanadalı teknoloji grubu CAE ile işbirliği içinde denizaltı simülasyonu, eğitimi ve bakımı için bir mükemmellik merkezi kurmayı planlıyor.

Salı günü, Alman girişim şirketi Isar Aerospace, Kanada’nın doğusundaki Nova Scotia eyaletinde Canso yakınlarında bir uzay üssü inşa eden Kanadalı şirket Maritime Launch Services ile bir anlaşma imzaladı.

Isar Aerospace, 2028’den itibaren küçük ve orta boy uyduları uzaya taşımayı amaçlayan Spectrum fırlatma aracını buradan fırlatmayı planlıyor. Kanada, bu konuda şimdiye kadar ABD’ye bağımlıydı.

Karşılıklı yatırım anlaşmaları kapsamında, Alman gaz ithalatçısı Sefe’nin gelecekte Kanada’dan yılda bir milyon metrik ton sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) satın alması da planlanıyor.

Bu, Almanya’nın ABD’nin hidrolik kırma endüstrisine olan bağımlılığını en azından bir miktar azaltacak.

Almanya’da Kanada’nın nadir toprak elementlerine yönelik yatırımlar konusunda da görüşmeler yapıldı.

Alman denizaltı tekelinin siparişleri şişiyor

TKMS için Kanada’dan gelen sipariş, büyümeye yeni bir ivme kazandırıyor.

31 Mart itibarıyla grup, 20,6 milyar avroluk bir sipariş birikimi bildirdi; bu rakam, şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı.

2025/26 mali yılının ilk yarısında gelir yüzde 10 artarak 1,17 milyar avroya yükseldi. Bu rakam, örneğin Alman sanayi devi Rheinmetall’in gelirinden önemli ölçüde daha düşüktü.

Rheinmetall, yalnızca 2026’nın ilk çeyreğinde gelirini yaklaşık yüzde 8 artırarak 1,94 milyar avroya çıkarmıştı.

Bununla birlikte, savunma sanayisindeki bu patlama artık, SIPRI’nin dünyanın en büyük silah üreticileri sıralamasında son olarak 61. sıraya yükselen Alman savaş gemisi üreticisini de etkiledi.

Yurt dışından da yeni siparişler bekleniyor. Haziran sonunda TKMS, Brezilya’nın Itajaí kentinde Brezilya Donanması için Tamandaré programı kapsamında inşa edilen üçüncü fırkateyninin vaftiz törenini gerçekleştirdi.

Bir fırkateyn halihazırda teslim edildi; ikincisinin bu yıl deniz denemelerine başlaması planlanıyor; dördüncüsü ise sipariş edildi.

Brezilya şimdi dört adet daha TKMS fırkateyni sipariş etmeyi planlıyor.

Üretimdeki muazzam artışla başa çıkabilmek için TKMS, bir süredir Kiel’deki komşu German Naval Yards tersanesinin satın alınması konusunu görüşüyor. 

Fakat Rheinmetall, yeni denizcilik bölümüyle birlikte artık bu tersaneye de ilgi gösteriyor.

ABD hâlâ denklemde

TKMS, özellikle Alman Donanmasından gelen siparişlerden fayda sağlayacak.

Birincisi, F126 fırkateyn projesinin başarısız olmasının ardından şirket, kısa vadeli bir alternatif olarak kendini kanıtlamış MEKO A-200 sınıfı yeni fırkateynler inşa edecek.

Başlangıçta 6,63 milyar avro maliyetle dört gemi inşa edilecek; 5,3 milyar avro maliyetle dört geminin daha inşası için bir takip opsiyonundan söz ediliyor.

Bu sözleşmelerin değeri, Kanada Donanması için Tip 212 CD denizaltılarının inşasına ilişkin sözleşme gibi, 31 Mart itibarıyla rekor düzeydeki sipariş birikimine henüz dahil edilmedi.

Buna ek olarak, her şeyden önce, TKMS’nin Rheinmetall’den satın alınan Naval Vessels Lürssen tersanesi ile işbirliği içinde inşa ettiği F127 fırkateyni projesi üzerinde çalışmalar devam ediyor.

Şu anda, önümüzdeki birkaç on yıl boyunca Alman Donanmasında kilit roller üstlenecek sekiz adet F127 fırkateyni planlanıyor.

Maliyet şu anda 26 milyar avrodan fazla olarak tahmin ediliyor. Uzmanlar, bu durumun projeyi Alman Donanması tarihindeki tartışmasız en pahalı proje haline getirdiğine işaret ediyor.

Eleştirmenler, F127 fırkateyninin hava savunma sisteminde Standard Missile tipi füzeler ve SPY-6 radarının kullanılmasına itiraz ediyor.

Her ikisi de ABD’li RTX şirketi (eski adıyla Raytheon) tarafından üretiliyor. Bu durum, ABD’ye olan kısmi bağımlılığı sürdürüyor. 

Fakat uzmanlar, şu anda her iki sisteme de eşdeğer bir Avrupa alternatifi bulunmadığını ve ABD uydularına ve GPS’e olan bağımlılığın önümüzdeki on yıl boyunca yine de devam edeceğini savunuyor.

Bu bağımlılık aşılabilirse, örneğin Alman Diehl şirketinin Iris-T önleme füzesi ailesi sayesinde, ABD’den gerçek anlamda bağımsızlık umudu doğabilir. 

Ne var ki bu sistem, önümüzdeki on yıla kadar yeterince geliştirilemeyecek.

NATO üyeleri salı günü, gözetleme uçakları ve gelişmiş insansız hava araçları satın almak üzere on milyarlarca dolarlık savunma sanayi anlaşmalarını açıkladı.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Türkiye’de düzenlenen tarihi NATO zirvesinin açılışında, “Bu, iyi harcanan bir paradır,” dedi.

Salı öğleden sonra zirve için Ankara’ya inen Trump, daha önce NATO’yu ABD’nin liderliği ve silahları olmadan işlev göremeyecek “kağıttan kaplan” olarak nitelendirmişti.

Financial Times’a göre etkileyici videolar ve yüksek sesli tekno müziğin eşlik ettiği sahnede Rutte, Avrupa müttefiklerinin kıtanın savunması konusunda daha fazla sorumluluk almaya ciddi olduklarını Trump’a ikna etmek için çaba gösterirken anlaşmaları duyurdu.

Rutte’nin açıkladığı girişimlerin bazıları ABD’li şirketlerle yapılan büyük sözleşmeleri içeriyordu ama bunlardan bağımsız olanlar da çoktu.

En pahalı kalemlerden biri, İsveçli Saab ve Kanadalı Bombardier’in liderliğindeki bir konsorsiyumdan 10 adede kadar gözetleme uçağı satın alınmasına yönelik anlaşmaydı.

Her biri 400 milyon ila 450 milyon dolar arasında maliyeti olan “GlobalEye” uçakları, NATO’nun 14 adet AWACS erken uyarı radar gözetleme uçağından oluşan filosunun yerini alacak.

Saab Başkanı Micael Johansson, erken versiyonları halihazırda hizmette olan uçakların, anlaşma yakında sonuçlandırılırsa 2030’dan itibaren teslim edilebileceğini söyledi.

ABD’nin NATO serzenişlerinin kısa tarihi

Fakat Rutte, müttefiklerin Northrop Grumman MQ-4C Triton yüksek irtifa gözetleme insansız hava araçlarından en fazla 5 adet satın alacağını da duyurdu.

Norveç, Finlandiya, Almanya ve Danimarka, ABD Savunma Bakanlığı’nın son tedarik rakamlarına göre her biri yaklaşık 270 milyon dolar maliyetli olan bu insansız hava araçlarının satın alınması için bir niyet mektubu imzaladı.

Rutte, “Transatlantik bir savunma-sanayi devrimine ihtiyacımız var. Makinelerin uğultusu bir kükremeye dönüşmeli. Para hazır ve çok daha fazlası da yolda. Ancak bu paranın işe yaraması gerekiyor… güvenlik durumu bunu gerektiriyor,” dedi.

Bu ses getiren savunma sanayi anlaşmaları, Rutte’nin geçen ayın sonlarında, bazı Avrupa ve Kanada ülkelerinin savunma harcamalarının taahhütlerinin gerisinde kaldığına dair ABD’nin endişelerini gidermek amacıyla Washington’a yaptığı ziyaretin ardından geldi.

Beyaz Saray’da Rutte, “Trump Trilyonu” başlıklı bir grafik gösterdi; bu grafik, Avrupa ve Kanadalı müttefiklerin 2017’den bu yana savunma harcamalarını 1,2 trilyon dolar artırdığını ortaya koyuyordu.

Fakat Trump, Rutte’nin sunumundan pek etkilenmemiş görünüyordu ve bazı NATO müttefiklerinin İran savaşına katılmayı reddetmesinden hayal kırıklığına uğradığını söyledi. Trump, “Onların parasına ihtiyacımız yok. Sadece sadakat istiyorum,” dedi.

NATO zirvesi öncesinde üst düzey bir ABD’li yetkili, Trump’ın “müttefiklerimizin savunma taahhütlerini ne ölçüde yerine getirmediklerini önceden değerlendirdiğini ve bu mesajı bizzat ileteceğini” belirtti.

ABD’li yetkili, NATO müttefiklerinin “daha yetkin olmaları” gerektiğini ve “Lahey savunma taahhüdünü mümkün olduğunca çabuk hayata geçirmeleri” gerektiğini de ekledi.

Lahey taahhüdü, 2035 yılına kadar GSYİH’nın yüzde 5’ini savunmaya ayırmayı öngörüyor ve Rutte pazartesi günü yaptığı açıklamada, zirvede müttefiklerin bu hedefe ulaşmak için “açık, somut ve inandırıcı planlar” sunmalarının isteneceğini belirtti. Ayrıca, ikna edilmesi gereken ülkeler varsa “bunu yapmanın yollarımız var” diye uyardı, ama ayrıntılara girmedi.

Trump’ı rahatlatmanın yanı sıra, üst düzey bir Avrupalı yetkili, savunma anlaşmalarındaki bu yoğunluğun amacının “kapasitemizi artırmak, müttefikler arasında birlikte çalışabilirliği sağlamak ve bize saldırmaya niyetlenen herkesi caydırma konusunda genel olarak ilerleme kaydetmek” olduğunu söyledi.

Ne var ki bazı anlaşmalar, NATO’nun yeni silahların transatlantik ortak üretimi konusundaki çabalarında karşılaşılan zorlukları da ortaya koydu.

Alman silah şirketi Rheinmetall ve ABD’li silah devi Lockheed Martin, Almanya’da roket ve füze üretimi planında ilerleme kaydedildiğini duyurdu.

Fakat aylar süren tartışmaların ardından, bu gelişme, Rheinmetall CEO’su Armin Papperger’in bir yıldan fazla bir süre önce dile getirdiği beklentilerin gerisinde kaldı.

Bu beklentiler arasında, Ukrayna şehirlerini Rus balistik füze saldırılarından korumada hayati öneme sahip olduğu kanıtlanan Patriot hava savunma sistemlerine ait PAC-3 önleme füzelerinin lisanslı üretimi de yer alıyordu.

Bunun yerine, iki şirket yalnızca daha az yüksek teknolojili ürünlerden biri olan ATACMS füzeleri konusunda ilerleme kaydettiğini duyurdu. ABD, bu füzeleri aşamalı olarak kullanımdan kaldırıp daha yüksek teknolojili bir halefiyle değiştiriyor.

Ayrı bir duyuruda ise Avrupa topraklarında özel bir PAC-3 bakım tesisi kurulmasına yönelik planlar açıklandı. Fakat Avrupa’da lisanslı olarak PAC-3 önleme füzeleri üretme hedefi, hâlâ ulaşılması zor bir hayal olarak kaldı.

ABD Savunma Bakanlığı Müsteşarı Michael Duffey, kesin bir taahhüt yerine gazetecilere şunları söyledi: “ABD dışında üretim olasılığına açık olmaya devam ediyoruz.”

Londra tarafından yapılan açıklamada ise Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya’nın da aralarında bulunduğu 12 Avrupa ülkesinin, NATO’nun savunma kapasitesini güçlendirmek amacıyla uzun menzilli hassas silahlar geliştirmek için önümüzdeki 10 yıl boyunca 50 milyar dolardan fazla harcama yapacağını belirtti.

Starmer, bugün Ankara’da Birleşik Krallık öncülüğündeki girişimi açıklayacak ve ülkeler, ek ayrıntıları içeren ortak bir bildiri yayınlayacak.

Türk savunma şirketleri Palantir ile işbirliği yapacak

ASELSAN, ROKETSAN, STM ve TÜBİTAK, Ankara’da düzenlenen 2026 NATO Zirvesi sırasında NATO’nun beş yeni büyük ölçekli çok uluslu programına katıldı.

Türkiye Savunma Sanayii Genel Müdürü Haluk Görgün, ASELSAN, ROKETSAN, STM ve TÜBİTAK’ın NATO’nun aşağıdaki beş yeni büyük ölçekli programına katılımcı olarak yer alacağını duyurdu. Bu programlar şöyle:

• Saldırı Kabiliyetleri
• Entegre Hava ve Füze Savunması (IAMD)
• Uzay ve Gözetleme
• Savunma Sanayii için Kritik Malzemeler
• İnsansız Hava Aracı Üstünlüğü

Saldırı kabiliyetleri programında, ana tedarikçiler olarak Almanya’dan Diehl ve Türkiye’den ROKETSAN’ın yer alacağı anlaşılıyor. Programa katılan ülkeler arasında Türkiye, Kanada, Çekya, Danimarka, Fransa, Yunanistan, İtalya, Norveç, Slovakya, İsveç ve Birleşik Krallık bulunuyor.

Entegre Hava ve Füze Savunması (IAMD) 26,27 milyar dolarlık bütçesiyle devasa bir program olarak görülüyor. IAMD programı, ASELSAN, Raytheon, ROKETSAN, Anduril UK, Rheinmetall, Palantir ve Athea’yı görevlendirecek. Katılımcı ülkeler Türkiye, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Norveç, Yunanistan ve Romanya.

Yaklaşık 4 milyar dolar değerindeki Uzay ve Gözetleme programı kapsamında ASELSAN, Isar Aerospace, MLS, ROKETSAN ve TÜBİTAK görevlendirildi. Programın katılımcıları Türkiye, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Almanya, Hollanda, Norveç ve İsveç.